Chẳng ai tin rằng dầu diesel từ Nga có thể cứu vãn đảng Cộng hòa, vậy tại sao Tổng thống lại làm điều đó?
Trong thời điểm đảng của Donald Trump đang chật vật giữ quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, còn tỷ lệ ủng hộ dành cho chính ông thì sụt giảm xuống mức thấp kỷ lục, vị Tổng thống này đã dành cả tuần qua để tích cực vận động chống lại… Volodymyr Zelensky. Phải, “bất ngờ tháng Mười” mà Trump tung ra trước thềm bầu cử chính là quyết định công khai hỗ trợ Vladimir Putin trong cuộc chiến xâm lược của Nga nhắm vào Ukraine.
Diễn biến mới nhất trong chuỗi hành động kéo dài nhiều năm cho thấy Trump ngày càng nghiêng về phía ủng hộ nỗ lực chiến tranh của Nga đã bắt đầu từ thứ Sáu tuần trước. Sau một cuộc điện đàm kéo dài với Putin, Trump thông báo sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt năng lượng đối với Nga để mua hàng trăm nghìn tấn nhiên liệu diesel. Động thái này được cho là nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu đang tăng vọt tại Mỹ—một hệ quả phần lớn bắt nguồn từ cuộc chiến ở Trung Đông mà chính Trump đã khơi mào. Cùng lúc đó, ông liên tục đưa ra các cáo buộc nhắm vào Zelensky, đổ lỗi cho nhà lãnh đạo Ukraine thay vì Nga về cuộc chiến hiện tại, yêu cầu Ukraine ngừng tấn công các cơ sở năng lượng của Nga, thậm chí còn kêu gọi lật đổ Tổng thống Ukraine. “Ông ta muốn gây rắc rối cho thế giới,” Trump nói về Zelensky. “Tôi đề nghị họ nên tìm một nhà lãnh đạo mới.”
Cuối tuần qua, Trump tuyên bố một “LỆNH NGỪNG BẮN NĂNG LƯỢNG” giữa hai quốc gia, nhưng tuyên bố này dường như hoàn toàn là bịa đặt. Chỉ vài giờ sau đó, Nga đã tiến hành các đợt oanh tạc gây chết người. Sự việc này khiến ngay cả Laura Loomer—một người chuyên lan truyền thuyết âm mưu có quan hệ gần gũi với Nhà Trắng, từng là tiếng nói ủng hộ Điện Kremlin nhưng gần đây đã thay đổi lập trường sau chuyến thăm Ukraine—phải thốt lên rằng: “Vladimir Putin đang cố gắng làm nhục chính quyền Trump.”
Dường như chẳng bao giờ cảm thấy bị làm nhục khi đối mặt với Putin, Trump vẫn không hề lùi bước. Kết quả là, gần một tuần sau đó, ông đã tạo ra cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong nhiệm kỳ của mình, gây rạn nứt sâu sắc với cả Ukraine lẫn các đồng minh phương Tây. Đến thứ Tư, sau khi dịch vụ vệ tinh Starlink do Mỹ cung cấp tạm thời ngừng hoạt động ngay trước một cuộc tấn công quy mô lớn khác từ phía Nga, Zelensky đã công khai đề cập đến sự rạn nứt này như thể đó là một sự đổ vỡ gần như vĩnh viễn. Ông chia sẻ với người dẫn chương trình truyền hình người Anh Piers Morgan rằng Ukraine đang “mất đi một đối tác mạnh mẽ”. “Thật đau lòng khi Tổng thống Trump chọn đứng về một phía, chứ không phải phía chúng ta”. Cũng trong ngày hôm đó, trong một cuộc phỏng vấn đầy cứng rắn với tờ Financial Times, ông cho biết Ukraine đã tự nguyện tuân thủ “lệnh ngừng bắn” về năng lượng mà ông Trump yêu cầu trong ba ngày, nhưng giờ đây họ sẽ không tiếp tục làm như vậy nữa – bất chấp việc Mỹ đe dọa cắt đứt hoạt động chia sẻ thông tin tình báo nếu các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn. “Chúng tôi chấm dứt việc đó”, ông khẳng định.
Đây không phải là lần đầu tiên ông Trump tìm cách cắt đứt quan hệ với Ukraine. Chắc hẳn ai cũng còn nhớ cuộc đối đầu tại Phòng Bầu dục với ông Zelensky vào tháng 2 năm ngoái, khi ông Trump cùng Phó Tổng thống J.D. Vance gây sức ép buộc ông Zelensky phải nhượng bộ về lãnh thổ, trong khi ông Trump lớn tiếng quát: “Các ông chẳng có lợi thế gì trong tay cả!”
Tuy nhiên, trong chiến tranh cũng như trong các cuộc bầu cử giữa kỳ, thời điểm là yếu tố quyết định. Tình hình hiện nay đặc biệt nguy hiểm khi các đặc phái viên của ông Trump đang âm thầm gây sức ép buộc Kyiv chấp nhận một thỏa thuận – thứ giống như một sự đầu hàng theo các điều kiện của Nga hơn là một sự thỏa hiệp. Trong khi đó, sau khi thất bại trong việc giành chiến thắng trên chiến trường dù đã phải trả giá bằng khoảng 1,4 triệu thương vong, Nga đang đẩy mạnh các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa vào Ukraine.
Daniel Fried, một cựu quan chức ngoại giao cấp cao của Mỹ tại châu Âu, chia sẻ với tôi: “Thời điểm nguy hiểm nhất chính là lúc này, trong tương lai gần”. Ông vừa trở về sau các cuộc họp với giới chức an ninh tại Ba Lan và Romania. Ông bày tỏ sự lo ngại sâu sắc không chỉ về tình hình tại Ukraine, mà còn về việc Nga đang gia tăng cường độ các đợt tấn công thăm dò nhắm vào các đồng minh châu Âu. “Điều khiến tôi lo ngại là ông Putin hiểu rõ điều này và chắc chắn sẽ tận dụng nó”, ông Fried nói. “Rủi ro ngắn hạn chính là ngay lúc này đây”.
Một câu hỏi đặt ra là liệu có ai tại Washington đủ khả năng hoặc sẵn sàng hành động để ngăn chặn điều này hay không, nhất là khi ông Trump luôn có quan điểm mở rộng quyền lực cá nhân và tỏ thái độ thờ ơ trước ý kiến của Quốc hội – ngay cả khi Quốc hội đang nằm dưới sự kiểm soát của chính đảng mà ông đại diện. “Đây là một lời nhắc nhở cay đắng và mạnh mẽ rằng những bản năng tồi tệ nhất của ông Trump — xu hướng tin tưởng ông Putin và coi trọng những gì ông Putin nói — vẫn luôn chiếm ưu thế,” Chris Coons, thượng nghị sĩ bang Delaware, phát biểu. Trong cuộc trò chuyện với tôi vào thứ Năm, ông Coons — người có khả năng trở thành chủ tịch tiếp theo của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cơ quan này — đã nhắc lại những nỗ lực to lớn nhằm thuyết phục ông Trump ký ban hành một dự luật trừng phạt mới cứng rắn đối với Nga. Dự luật này đã được Quốc hội thông qua cách đây chỉ một tháng với sự ủng hộ áp đảo từ cả hai đảng, và được đặt tên để vinh danh cố thượng nghị sĩ Lindsey Graham — vị thượng nghị sĩ Cộng hòa duy nhất có ảnh hưởng đến ông Trump và luôn thúc giục ông ủng hộ Kiev.
Giờ đây, Trump thực chất đã phá hỏng chính chiến lược của mình đối với Ukraine. Ông lặp lại một kịch bản vốn đã trở nên quen thuộc đến mức đáng buồn trong suốt thập kỷ qua: ông thực hiện vài bước đi thăm dò nhằm hỗ trợ Kyiv, nhưng rồi sau khi trò chuyện với Putin, ông lại quay về với thái độ mặc định là nghiêng hẳn về phía Moscow. “Liệu sự rạn nứt này có thể hàn gắn với các đồng minh châu Âu của chúng ta không?” Coons hỏi tôi, rồi tự đưa ra câu trả lời: “Chừng nào Trump còn là Tổng thống thì không thể.” Ông dự đoán rằng những tuần lễ như thế này sẽ còn tiếp diễn khi Trump bước vào giai đoạn cuối nhiệm kỳ (giai đoạn “vịt què”). “Mức độ thiệt hại mà ông ta có thể gây ra trong hai năm tới đang bị đánh giá thấp,” ông nói thêm.
Trump đã từng xoay trục sang phía Putin nhiều lần trước đây, nên việc ông ấy lặp lại điều đó chẳng có gì đáng ngạc nhiên. Quay lại năm 2016, tôi từng tham dự bài phát biểu đầu tiên về chính sách đối ngoại của Trump tại khách sạn Mayflower ở Washington. Khi đó, Đại sứ Nga ngồi ngay hàng ghế đầu, còn ứng viên Trump thì quảng bá việc “cải thiện quan hệ với Nga” như một trong những mục tiêu trọng tâm của mình. (Trong bài phát biểu đó, Trump cũng cho rằng nước Mỹ nên trở nên “khó đoán” hơn. Đúng là một lời hứa đã được thực hiện!) Bất cứ ai từng theo dõi cuộc họp báo của Trump tại Helsinki năm 2018, hay tiến trình luận tội ông vào năm 2019 vì hành vi cố gắng tống tiền Zelensky, đều có thể dự đoán được những gì đã xảy ra trong tuần này. Kể từ khi trở lại nắm quyền vào năm ngoái, ông ấy đã nhiều lần tìm cách ép buộc Zelensky phải chấp nhận “một thỏa thuận mà nếu nhìn vào, người ta cứ ngỡ được soạn thảo ngay tại Điện Kremlin” – như lời cựu cố vấn an ninh quốc gia John Bolton từng nhận định. Vì vậy, không, chuyện này chẳng có gì bất ngờ cả.
Tuy nhiên, những cuộc khủng hoảng mà Trump thường xuyên gây ra luôn hé lộ một khía cạnh mới. Lần này cũng không ngoại lệ: nó cho thấy một vị Tổng thống đang rơi vào thế bí về mặt chính trị do hậu quả từ cuộc chiến mà ông khơi mào ở Trung Đông, đến mức phải tìm đến Putin để nhờ giúp đỡ, ngay khi chỉ còn chưa đầy ba tuần nữa là đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Nếu nói rằng động thái này gây ra phản ứng tiêu cực về mặt chính trị thì vẫn còn là nói giảm nói tránh. “Ông Trump ủng hộ nhà độc tài Putin và chống lại Ukraine – quốc gia đang đấu tranh vì tự do và độc lập của chính mình,” nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon (bang Nebraska) viết trên mạng xã hội X. Trong suốt tuần đó, ông Bacon còn ví von ông Trump với Neville Chamberlain, gọi chính sách của ông là “chính sách nhân nhượng” (appeasement), đồng thời nhận định: “Ông Putin đang thao túng cựu Tổng thống Trump theo cách chưa từng thấy trước đây.” Sáu thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã gửi thư cho ông Trump, chỉ trích thỏa thuận dầu diesel mà ông đạt được với Nga là “một món quà dành cho đối thủ của chúng ta và là sự phản bội đối với các đồng minh.” Ban biên tập tờ The Wall Street Journal gọi đây là một “sai lầm về mặt đạo đức và chiến lược” – một quan điểm nhanh chóng được Mike Pence, Phó Tổng thống dưới thời kỳ đầu của ông Trump, chia sẻ lại trên mạng xã hội. “Đến nước này thì quá đủ rồi,” ông Pence tuyên bố. Và đó mới chỉ là phản ứng từ phía Đảng Cộng hòa.
Sự phản đối này phản ánh một thực tế chính trị: bất chấp việc ông Trump đã dành nhiều năm để ủng hộ ông Putin, nhà lãnh đạo Nga cùng cuộc chiến của ông ta vẫn cực kỳ bị ghét bỏ tại Hoa Kỳ – thậm chí còn bị ghét hơn cả chính ông Trump, một điều đáng suy ngẫm. Một cuộc khảo sát mới đây của Fox News cho thấy tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Trump đã chạm mức thấp nhất từ trước đến nay trên kênh này, chỉ còn 36%; 70% người Mỹ hiện cho rằng ông đang điều hành nền kinh tế kém hiệu quả. Cũng chẳng có gì lạ. Một tiêu đề trên tờ The Times mới đây đã mô tả điều mà các cố vấn chính trị của Đảng Cộng hòa có lẽ coi là “cơn ác mộng tồi tệ nhất” chỉ 19 ngày trước cuộc bầu cử: “Giá năng lượng tăng vọt đẩy lạm phát lên cao.”
Việc ông Trump liên tục công kích ông Zelensky với cường độ mạnh trong suốt cả tuần qua cho thấy ông dường như đang muốn tạo ra một “vật tế thần”. Đây là nhận định của Angela Stent, một chuyên gia hàng đầu về Nga, người từng giữ vai trò sĩ quan tình báo quốc gia phụ trách khu vực Nga và Á-Âu dưới thời chính quyền Bush. “Ông Trump đang dọn đường để đổ lỗi cho ông Zelensky nếu Đảng Cộng hòa đạt kết quả kém trong cuộc bầu cử giữa kỳ,” bà chia sẻ với tôi. “Đó chính là lý do cốt lõi khiến ông ấy hành động như vậy vào lúc này. Nếu giá dầu diesel không giảm đáng kể, ông ấy sẽ tuyên bố đó là lỗi của Ukraine và đòi ông Zelensky phải từ chức.”
Chắc chắn là lập luận đó có cơ sở. Trump quả là bậc thầy trong việc đổ lỗi cho người khác. Thế nhưng, việc đòi hỏi Ukraine phải sa thải Zelensky khó có thể trở thành lời kêu gọi tập hợp mà người Mỹ mong đợi trong giai đoạn đầy bất mãn hiện nay. Ngay cả khi đang đắm chìm trong thế giới riêng trên nền tảng Truth Social, Trump hẳn cũng phải hiểu điều đó. Đến thời điểm này, chắc chắn ông ta thừa biết rằng dù có bao nhiêu nhiên liệu diesel từ Nga – nếu giả sử nó thực sự đến được đây – thì cũng chẳng thể nào tới Mỹ kịp lúc để cứu vãn tình thế cho ông ta trước ngày 3 tháng 11. Tất cả những điều này gợi mở ra một khả năng đáng lo ngại hơn nữa: Phải chăng Trump đang quay sang phía Putin không phải để giúp đảng của mình giành chiến thắng, mà vì ông ta thực sự muốn Nga thắng?
Nguồn : The New Yorker