Cảnh sát Nepal hôm nay, 28/08/2026, đã ban hành cảnh báo lũ do nguy cơ vỡ một đập chắn nước trên lãnh thổ Trung Quốc, làm phức tạp thêm công tác cứu hộ tại khu vực dãy Himalaya, chỉ hai ngày sau khi một đợt lũ quét bất ngờ khiến gần 600 người chết và hơn 1.900 người mất tích.
Thanh Phương – RFI
Một khối lượng khổng lồ nước và bùn, bắt nguồn từ lãnh thổ Trung Quốc, đã tràn qua khu vực biên giới giữa Nepal và Tây Tạng, khiến 579 người thiệt mạng bên phía Nepal và 5 người chết bên phía Trung Quốc, theo các số liệu mới nhất được công bố hôm nay.
Trên mạng xã hội X hôm nay, cảnh sát Nepal thông báo: “Chúng tôi đã nhận được thông tin về việc vỡ hồ chứa ở phía Tây Tạng. Chúng tôi yêu cầu tất cả các đội an ninh, cứu hộ cũng như người dân phải luôn cảnh giác, nhanh chóng di chuyển đến nơi an toàn và báo cáo ngay nếu có sự cố xảy ra.” Theo nhà chức trách, các đội cứu hộ được “khuyến cáo khẩn cấp” phải hết sức thận trọng khi mực nước lẫn bùn trên sông Bhotekoshi dâng cao tại khu vực vốn đã bị tàn phá nặng nề bởi đợt lũ trước đó.
Quân đội Nepal thông báo đã điều động hai trực thăng để hỗ trợ sơ tán khoảng một trăm công nhân đang bị mắc kẹt trong một đường hầm đang thi công. Văn phòng Thủ tướng Nepal cho biết quân đội đã sơ tán 350 công nhân và người dân địa phương khỏi hiện trường “trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm, do thời tiết xấu và mực nước dâng cao.“
Từ miền bắc Nepal, đặc phái viên Emmanuel Derville gởi về bài tường trình:
Tôi hiện đang có mặt tại thị trấn nhỏ Bidur ở miền bắc Nepal, nơi mà mọi người rất lo sợ một đợt lũ hoặc nước dâng mới sau trận lũ quét hôm thứ Tư. Chỉ mới cách đây ít phút, cảnh sát tại Bidur đã yêu cầu người dân sơ tán khỏi các khu vực gần sông và di chuyển đến những vùng đất cao hơn. Mọi người ở đây đều đang cảnh giác cao độ, thể hiện qua việc các trực thăng quân sự liên tục bay qua lại để giải cứu người bị thương và những người đã bị mắc kẹt hơn hai ngày qua, đặc biệt là trẻ em.
Đây là ưu tiên hàng đầu của quân đội Nepal, nhưng đáng tiếc là họ thiếu các loại trực thăng hạng nặng có khả năng vận tải lớn, mà chủ yếu sử dụng trực thăng hạng nhẹ, làm chậm tiến độ sơ tán. Nepal là một nước nhỏ và chính phủ có nguồn lực hạn chế.
Tuy nhiên, đây không phải là lần đầu tiên Nepal đối mặt với một thảm họa quy mô lớn như vậy. Nước này từng hứng chịu một trận động đất kinh hoàng vào năm 2015 và kinh nghiệm đó đã giúp họ nâng cao năng lực quản lý công tác cứu trợ thiên tai. Chẳng hạn viện trợ tài chính hiện được quản lý tập trung thông qua một quỹ do Văn phòng Thủ tướng điều hành. Rõ ràng là các cơ quan chức năng đã học được cách phối hợp hành động để tiếp cận những người bị ảnh hưởng bởi thảm họa.”
Theo hãng tin AFP, bên phía Trung Quốc, nhà chức trách hôm nay thông báo các hoạt động cứu hộ tại tâm điểm của thảm họa đã bị tạm dừng, do nước đã bắt đầu tràn và chảy ra từ đập chắn về phía cửa khẩu biên giới Gyirong, khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất của thảm họa.
Tân Hoa Xã cho biết, lượng nước bị chặn lại bởi đập chắn này có thể lên tới 3 triệu mét khối trong ba ngày tới, do mưa lớn kéo dài. Trước tính chất nghiêm trọng của tình hình, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hôm nay đã chủ trì một cuộc họp về công tác cứu trợ, với mục tiêu “huy động mọi nguồn lực hiện có để tìm kiếm và giải cứu những người mất tích, bất kể là công dân Trung Quốc hay người nước ngoài.”
Tác động của sạt lở, lũ quét trải dài 80 km đến hạ lưu
Có thể thấy quy mô khủng khiếp của vụ sạt lở, lũ quét tại biên giới Nepal-Trung Quốc thông qua hình ảnh chụp từ vệ tinh. Nhiều công ty tư nhân, trong đó có Planet Labs, đã so sánh « Trước » và « Sau » các khu vực bị nạn, nhiều nơi bị xóa sổ, đặc biệt tại hai làng Bidur và Kolpurtar ở huyện Nuwakot và Shyaphrubesi, thuộc huyện Rasuwa, xa hơn về phía bắc.
Tác động lan rộng ít nhất 80 km về phía hạ lưu tính từ địa điểm sạt lở, theo giáo sư Watanave Hidenori, Đại học Tokyo, Nhật Bản, sau khi phân tích hình ảnh vệ tinh. Việc bẩy thi thể được tìm thấy ở khu vực hạ lưu bên phía Ấn Độ, củng cố cho đánh giá này. Theo thông báo của chính quyền địa phương Ấn Độ, được AFP trích dẫn ngày 28/08, « bốn thi thể được tìm thấy » ở bang Uttar Pradesh, phía bắc Ấn Độ, ba thi thể khác được phát hiện ở Kushinagar, vùng hạ lưu, cách biên giới Ấn Độ-Nepal 70 km, « có thể là trôi theo lũ từ Nepal xuống Ấn Độ ».
Thảm họa này có liên quan đến tình trạng biến đối khí hậu không ? Hiện vẫn còn quá sớm để trả lời. Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, đá và băng ở các vùng núi cao có thể bị mất gắn kết vì nhiệt độ tăng cao. Trả lời RFI ngày 28/08, nhà khoa học Prashant Baral, chuyên nghiên cứu về sông băng tại Trung tâm Quốc tế về Phát triển Núi tích hợp ở Kathmandu, Nepal, giải thích :
« Chúng tôi cần tiến hành các nghiên cứu chi tiết về nhiệt độ không khí và nền đất để xác định liệu thảm họa này có liên quan trực tiếp đến biến đổi khí hậu hay không. Nhưng có một điều chắc chắn, tình trạng Trái Đất ấm lên đã làm thay đổi cấu trúc sông băng, các hồ băng và lớp băng vĩnh cửu tại khu vực núi cao. Những biến đổi này làm gia tăng nguy cơ xảy ra kiểu thảm họa như này. Tần suất cũng như mức độ khốc liệt của các hiện tượng này có thể liên quan đến nhiệt độ tăng cao.
Trong bối cảnh này, thật là nghịch lý khi thấy các công trình hạ tầng như đập thủy điện, khu dân cư và khu du lịch lại được xây dựng ở những vùng núi ngày càng cao. Có thể thấy rõ ràng biến đổi khí hậu đang đe dọa cuộc sống và sinh kế của hàng triệu người dân ở khu vực Himalaya ».