Những người từng đảm nhiệm vai trò đại sứ đều hiểu rõ vinh dự khi được đại diện cho Hoa Kỳ, một trọng trách không bao giờ gắn liền với mục đích làm giàu cá nhân.
Là một nhà ngoại giao Hoa Kỳ đã nghỉ hưu và từng là đại sứ, tôi vô cùng sửng sốt trước các thông tin trên truyền thông cho rằng Đại sứ Hoa Kỳ tại Hy Lạp, Kimberly Guilfoyle, đã yêu cầu một nhà tài trợ thanh toán 100.000 đô la hóa đơn thẻ tín dụng cho bà ta, cùng với những cáo buộc về hành vi trục lợi thông qua việc bán quyền tiếp cận. Việc bà Guilfoyle từ chức vào thứ Ba theo yêu cầu từ Nhà Trắng là chưa đủ. Quốc hội nên tổ chức các phiên điều trần, trong đó bà Guilfoyle phải có nghĩa vụ ra làm chứng; đồng thời, Văn phòng Tổng Thanh tra thuộc Bộ Ngoại giao cần tiến hành điều tra cách thức bà này điều hành phái bộ của mình.
Dù những chi tiết xoay quanh vụ việc của bà Guilfoyle thu hút nhiều sự chú ý, nhưng chúng ta không được phép bỏ qua bối cảnh rộng lớn hơn đằng sau đó.
Hoa Kỳ có chưa đầy 200 vị trí đại sứ, và tiêu chuẩn để được bổ nhiệm hoặc phê chuẩn là rất cao – điều này hoàn toàn xứng đáng. Theo truyền thống, khoảng hai phần ba số đại sứ được chọn từ đội ngũ Cơ quan Ngoại giao (Foreign Service). Những cá nhân được đề cử làm đại diện cá nhân của Tổng thống tại một quốc gia thường đã dành hàng thập kỷ để trau dồi kỹ năng ngoại giao, lãnh đạo các tập thể ngày càng lớn mạnh, đồng thời đào sâu hiểu biết về cách thức đại diện cho Hoa Kỳ ở nước ngoài. Một quan niệm sai lầm phổ biến là các nhà ngoại giao có cuộc sống nhàn nhã, chỉ xoay quanh những buổi tiệc chiêu đãi và dễ dàng đạt được thỏa thuận về các vấn đề hóc búa. Từ kinh nghiệm của bản thân, tôi có thể khẳng định rằng các nam nữ nhân viên thuộc Cơ quan Ngoại giao thường xuyên phải truyền đạt những thông điệp cứng rắn, thậm chí sẵn sàng dấn thân vào những tình huống nguy hiểm để phục vụ lợi ích của Hoa Kỳ.
Trong gần 30 năm công tác tại Cơ quan Ngoại giao, tôi đã làm việc cùng nhiều đại sứ được bổ nhiệm theo diện chính trị (political appointees) có năng lực xuất sắc. Sự hiện diện của họ tại một quốc gia thường đồng nghĩa với việc thiết lập một kênh liên lạc trực tiếp tới Nhà Trắng. Tuy nhiên, các vị trí bổ nhiệm theo diện chính trị vốn chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số đại sứ Hoa Kỳ, và thường được dành cho những quốc gia có mối quan hệ song phương ổn định hơn.
Thay vì dựa vào chuyên môn và kinh nghiệm của đội ngũ ngoại giao, xu hướng trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump lại gây nhiều lo ngại. Một nửa số đại sứ quán hiện không có đại sứ đương nhiệm, và có tới 80% số người được ông Trump đề cử là các cá nhân được bổ nhiệm dựa trên quan hệ chính trị thay vì là những nhà ngoại giao chuyên nghiệp. Hậu quả của lối ngoại giao nghiệp dư này sẽ còn kéo dài trong nhiều năm. Những đặc phái viên thiếu kinh nghiệm chuyên môn, hoặc vướng vào xung đột lợi ích từ các hoạt động kinh doanh cá nhân, không thể thay thế được các chuyên gia độc lập – những người đã dành hàng thập kỷ trong ngành để trau dồi kỹ năng và kinh nghiệm.
Theo thông lệ, trước khi các ứng viên đại sứ bước vào phiên điều trần tại Thượng viện, họ đều phải trải qua quá trình kiểm tra kỹ lưỡng về các vấn đề như xung đột lợi ích, tình hình tài chính và lịch sử cá nhân để đảm bảo không có hành vi sai trái nào. Bản tin của tờ The Wall Street Journal về việc sử dụng thẻ tín dụng của bà Guilfoyle – tiếp nối các bài viết trước đó của tờ báo này về thời gian bà tại nhiệm – cho thấy bà dường như hiểu rõ mình đã vượt quá giới hạn khi gửi thư cho một nhà tài trợ. Theo The Wall Street Journal, bà đã yêu cầu người này ngừng viết về sự việc, với lý do rằng nếu không, điều đó có thể khiến bà “mất vị trí đại sứ”. (Trong tuyên bố từ chức, bà Guilfoyle khẳng định các cáo buộc trên là sai sự thật.)
Tôi hiểu rõ những tác động tài chính từ các quy định áp dụng đối với các đại sứ. Khi tôi trải qua quy trình đề cử lần thứ hai cho vị trí Đại sứ Hoa Kỳ tại Mozambique dưới thời chính quyền Biden, bản kê khai tài chính của tôi đã làm dấy lên một vài lo ngại – điều mà ngày nay nhìn lại có vẻ khá lạ lùng. Gia đình vợ tôi có một mô hình hợp danh hữu hạn cho trang trại gia đình; vì vậy, đã xuất hiện lo ngại rằng bất kỳ quyết định nào tôi đưa ra tại Mozambique cũng có thể tác động trực tiếp đến lợi ích tài chính từ hoạt động trồng ngô, đậu nành và chăn nuôi gia súc mà gia đình họ đã duy trì qua nhiều thế hệ. Vợ tôi đã dành hàng giờ đồng hồ để giải thích về cách thức vận hành của một trang trại gia đình cho những người lo ngại rằng các chương trình viện trợ lương thực tại Mozambique có thể mang lại lợi ích trực tiếp cho gia đình cô ấy. Ngoài ra, cô ấy còn sở hữu một quỹ tương hỗ trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe – được chuyển đổi từ tài khoản hưu trí cá nhân (IRA) – với giá trị hơn 50.000 đô la một chút. Cô ấy được yêu cầu phải bán khoản đầu tư này trong vòng 90 ngày kể từ khi tôi được phê chuẩn bổ nhiệm. Dù vợ tôi không hề biết danh mục cụ thể bên trong quỹ đó cũng như không trực tiếp quản lý nó, nhưng việc tập trung vốn vào một quỹ chuyên biệt trong một lĩnh vực duy nhất đã buộc cô ấy phải thoái vốn – một quyết định gây tốn kém, dẫn đến mất mát về lợi nhuận dài hạn và phải nộp thuế ngay lập tức. Đối với những người nắm giữ cổ phiếu riêng lẻ, hạn mức còn thấp hơn nhiều, chỉ khoảng 15.000 đến 25.000 đô la tùy loại cổ phiếu. Những quy định này được đặt ra nhằm loại bỏ xung đột lợi ích – một mục tiêu mà tất cả chúng ta đều đồng thuận là vô cùng quan trọng.
Khái niệm “niềm tin công chúng” (public trust) chính là sự tin tưởng mà công chúng dành cho các quan chức chính phủ, rằng mọi hành động của họ đều nhằm phục vụ lợi ích chung, và các cá nhân không có bất kỳ lợi ích cá nhân nào gắn liền với kết quả của các chính sách mà họ ủng hộ hoặc đề xuất. Đó là lý do tại sao các quy định lại nghiêm ngặt đến vậy: quà tặng bằng tiền mặt bị cấm hoàn toàn, còn quà tặng từ các nguồn phi chính phủ phải có giá trị dưới 20 đô la cho mỗi lần tặng và không vượt quá 50 đô la trong một năm. Xét theo tiêu chuẩn đó, con số 100.000 đô la là một khoảng cách quá xa vời. Đối với quà tặng từ các chính phủ nước ngoài, hạn mức là 525 đô la; trong khi đó, quà tặng từ bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào đang tìm kiếm sự can thiệp hoặc hành động từ Bộ Ngoại giao đều bị nghiêm cấm tuyệt đối. Không được phép nhận dù chỉ một đô la. Các quy định này tồn tại nhằm bảo vệ đất nước khỏi những cá nhân tìm kiếm chức vụ vì lợi ích cá nhân. Những người như chúng tôi – những người may mắn có cơ hội đảm nhận vai trò đại diện cho Hoa Kỳ ở nước ngoài trên cương vị đại sứ – đều hiểu rõ vinh dự này; chúng tôi tuân thủ nghiêm ngặt cả câu chữ lẫn tinh thần của các quy định đó, đại diện cho Hoa Kỳ mà không thiên vị chính trị hay mưu cầu làm giàu cho bản thân. Những ai phản bội niềm tin của công chúng cần phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Nguồn : MS NOW