Heather Cox Richardson là một nhà sử học và giáo sư tại Đại học Boston, nổi tiếng với cuốn sách bán chạy How the South Won the Civil War. Bà thu hút hàng triệu độc giả qua bản tin hằng ngày Letters from an American, nơi bà phân tích các sự kiện chính trị Mỹ đương đại dưới góc nhìn lịch sử.
Chương 1: Dư chấn của cuộc bầu cử năm 2024
Tôi muốn bắt đầu từ cuộc bầu cử năm 2024. Một trong những điều Trump và những người ủng hộ ông làm rất hiệu quả là tập hợp được nhiều nhóm vốn không nhất thiết thuộc phe Cộng hòa: những người quan tâm đến sức khỏe, những người thuộc thế giới podcast của các “bro”, hay cái gọi là “manosphere”, cùng nhiều nhóm lợi ích khác.
Đặc biệt, Elon Musk đã tham gia vào những tuần cuối của chiến dịch, giúp Trump và đảng Cộng hòa giành chiến thắng, đồng thời rót gần 300 triệu đô la vào cuộc bầu cử. Một con số thật điên rồ. Một trong những việc đầu tiên chúng ta cần làm là bãi bỏ phán quyết Citizens United của Tòa án Tối cao, vốn cho phép những khoản tiền khổng lồ như vậy đổ vào chính trị.
Trump cũng rất giỏi trong việc hứa với những nhóm khác nhau những điều khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Ông ấy nói một đằng ở nơi này và một đằng ở nơi khác.
Nhưng bạn không thể vừa ướt vừa khô cùng một lúc. Cuối cùng sẽ luôn có người thất vọng.
Sau khi thắng cử, Trump và những người trung thành với ông tuyên bố rằng ông đã nhận được một “ủy nhiệm của cử tri” (mandate), tức quyền thay đổi đất nước theo ý mình.
Nhưng thực tế là trong cuộc bầu cử năm 2024, số người bỏ phiếu cho các ứng cử viên khác vẫn nhiều hơn số người bỏ phiếu cho Trump.
Một ví dụ quan trọng là Dự án 2025 (Project 2025). Khi công chúng biết rõ nội dung của dự án này, chỉ khoảng 4% người Mỹ ủng hộ việc thực hiện nó. Đó là một dự án dựa trên phiên bản nước Mỹ của chủ nghĩa dân tộc Cơ đốc giáo da trắng.
Vì vậy, Trump cố né tránh nó, nói rằng ông không liên quan và không biết những người đứng sau dự án. Nhưng ngay từ đầu chúng ta đã biết họ thực sự có ý định biến nó thành hiện thực.
Và đó chính xác là những gì đã xảy ra.
Một ví dụ khác là chính sách nhập cư.
Chương 2: Nhập cư và sự tái định hình chính trị
Trong thời kỳ Trump 1.0, chính quyền Trump đã nói về những người ở Mỹ không có giấy tờ như thể họ đều là tội phạm. Trên thực tế, việc không có giấy tờ không phải lúc nào cũng là một tội hình sự; trong nhiều trường hợp đó là một vi phạm hành chính.
Nhưng Trump liên tục nói về những người nhập cư như những kẻ hiếp dâm và sát nhân.
Nhiều người từng nghĩ rằng họ ủng hộ việc trục xuất tội phạm, trong đó có một số lượng lớn người Mỹ gốc Latinh. Nhưng khi chính quyền Trump và Stephen Miller bắt đầu truy quét người nhập cư với quy mô khổng lồ, những người này bắt đầu quay lưng lại.
Họ nói: “Đây không phải là điều chúng tôi đã đăng ký để ủng hộ, và đây cũng không phải là điều chúng tôi muốn thấy.”
Điều đó rất quan trọng, bởi sau chiến thắng năm 2024, nhiều nhà bình luận chính trị cho rằng nước Mỹ đã trở thành một quốc gia cánh hữu, thậm chí cực hữu, và liên minh MAGA sẽ là diện mạo lâu dài của nước Mỹ.
Tôi chưa bao giờ nghĩ điều đó có lý.
Những con số cho thấy vai trò của thuật hùng biện trong chiến thắng của Trump rất lớn. Những người làm podcast đã giúp “tẩy trắng” hình ảnh của ông ấy, khiến ông ấy trông tốt đẹp hơn thực tế. Truyền thông dòng chính cũng không đưa tin đầy đủ về những điều cực đoan mà ông ấy nói.
Nhiều lãnh đạo và nghị sĩ Cộng hòa tin rằng đây sẽ là một cuộc tái định hình vĩnh viễn. Nhưng họ chưa bao giờ có số phiếu áp đảo như họ nghĩ.
Vì vậy, họ tìm cách thao túng hệ thống để giữ quyền lực, đặc biệt thông qua việc phân chia lại các khu vực bầu cử.
Chương 3: Phân chia lại khu vực bầu cử
Hiến pháp quy định cứ mười năm một lần, Hoa Kỳ phải kiểm đếm toàn bộ dân số, không chỉ công dân. Dựa trên những con số đó, các bang phân chia lại các khu vực bầu cử và Quốc hội phân bổ ngân sách liên bang.
Đối với các nhà sử học, cuộc điều tra dân số vô cùng quan trọng. Nó giống như một bức ảnh toàn cảnh về nước Mỹ cứ mười năm một lần.
Nhưng vào mùa hè năm 2025, một số bang do đảng Cộng hòa kiểm soát đã quyết định phân chia lại các khu vực bầu cử ngay giữa thập kỷ, nhằm giành thêm ghế tại Hạ viện.
Đặc biệt là Texas.
Nhưng một trong những nhóm cử tri đang quay lưng lại với Trump chính là người Mỹ gốc Latinh. Điều đó khiến chiến lược này có thể phản tác dụng.
Vì vậy, điều chúng ta đang thấy là hai sự thật.
Thứ nhất, đây không phải là một quốc gia MAGA.
Thứ hai, một số thủ thuật mà phe Cộng hòa sử dụng để kiếm thêm ghế có thể phát nổ ngay trước mặt họ, bởi những khu vực được vẽ lại không tạo đủ biên độ an toàn để giữ những chiếc ghế họ đang cố bám giữ.
Chương 4: Xu hướng toàn cầu và chế độ độc tài
Phong trào MAGA không tồn tại riêng ở Mỹ. Trump và những người Cộng hòa MAGA đã công khai ủng hộ phe hữu ở châu Âu, Viktor Orbán ở Hungary và Vladimir Putin ở Nga.
Đó là một phần của ý tưởng thay thế trật tự thế giới sau Thế chiến II — một trật tự dựa trên dân chủ và bình đẳng về quyền lợi — bằng một thế giới trong đó các nhà lãnh đạo độc tài có thể cai trị không chỉ đất nước của mình mà cả các quốc gia xung quanh.
Gần đây có những người trong giới tiền mã hóa công khai nói rằng dân chủ không hiệu quả và con người sẽ sống tốt hơn dưới một nhà độc tài nhân từ, bởi mọi việc được giải quyết nhanh hơn.
Đó cũng chính là lập luận mà Tập Cận Bình từng đưa ra với Joe Biden, và là điều những người mà Vladimir Putin lắng nghe vẫn nói: dân chủ đã lỗi thời và chế độ độc tài hiệu quả hơn.
Nhưng lịch sử cho thấy cái giá của quyền lực tập trung.
Bạn có thể thấy điều đó ở Nga, Hungary và nhiều nơi khác: quyền lực và tài sản dần tập trung vào tay một nhóm nhỏ.
Tôi đặc biệt quan tâm đến cách những tư tưởng lớn như vậy vận hành và cách các xã hội được xây dựng xung quanh chúng.
Chương 5: Chủ nghĩa dân tộc Cơ đốc giáo
Ở Hoa Kỳ, một phần của ý tưởng tập trung quyền lực và tài sản chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ phong trào dân tộc Cơ đốc giáo da trắng và giới Phúc âm da trắng.
Đến năm 2013, một số người trong phong trào này đón nhận “Mệnh lệnh Bảy ngọn núi” (Seven Mountain Mandate).
Theo tư tưởng đó, nếu muốn thay đổi nước Mỹ, họ phải giành quyền kiểm soát bảy trụ cột của xã hội: gia đình, giáo hội, giáo dục, truyền thông, giải trí, kinh tế và chính quyền.
Đó chính là điều chúng ta đang thấy dưới thời Trump 2.0.
Những thay đổi này không chỉ liên quan đến quân đội hay các cơ quan công quyền. Chúng còn ảnh hưởng đến chăm sóc y tế, khoa học, an toàn thực phẩm và nhiều thiết chế tạo nên một xã hội hiện đại.
Và người Mỹ không hề thích điều đó.
Tỷ lệ ủng hộ Trump đang rơi xuống những mức rất thấp. Đồng thời, đang hình thành một động lực lớn ủng hộ các ứng cử viên Dân chủ.
Nhưng đây không còn đơn thuần là cuộc đấu tranh giữa hai đảng.
Đây là cuộc đấu tranh của những người quan tâm đến nền dân chủ, giáo dục, y tế, trường học, thực phẩm an toàn, không khí sạch, nước sạch và một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.
Tất cả những điều đó hiện đang bị đe dọa.
Chương 6: Những liên minh mới và bài học lịch sử
Đảng Cộng hòa, vốn có một lịch sử lâu đời, giờ đây đã trở thành đảng MAGA — nếu nó còn có thể được gọi là một đảng.
Nó ngày càng giống một phe phái xoay quanh sự sùng bái cá nhân Trump.
Nhưng tất cả những người còn lại đang bắt đầu tập hợp và nói:
“Chúng ta có thể tranh luận sau về việc xã hội sẽ trông như thế nào. Nhưng ngay lúc này, chúng ta không thể để điều đó xảy ra.”
Lịch sử Mỹ từng chứng kiến những thời điểm như vậy.
Trong thập niên 1850, nhiều người thuộc các phe phái khác nhau đã tập hợp để chống lại việc giới chủ nô mở rộng chế độ nô lệ. Họ không đồng ý với nhau về rất nhiều vấn đề, nhưng đồng ý rằng họ không thể để một nhóm nhỏ chiếm lấy nền dân chủ.
Đó chính là một trong những nguồn gốc của Đảng Cộng hòa.
Điều thú vị là những liên minh như vậy thường làm thay đổi hoàn toàn bản đồ chính trị. Những người từng không thể chịu đựng nhau có thể trở thành đồng minh, rồi lại chia rẽ theo những đường ranh mới.
Tôi nghĩ điều tương tự đang diễn ra hiện nay.
Khi nói về sự chuyển dịch về phía đảng Dân chủ, tôi không chỉ nói đến những người mang chữ “D” sau tên mình.
Tôi nói đến toàn bộ lực lượng đang đẩy lùi phong trào MAGA.
Chương 7: Sự tuyệt vọng của Trump
Động lực đang chuyển về phía đảng Dân chủ, và điều đó có nghĩa là Trump đang tuyệt vọng.
Ông ấy ngày càng phải đối mặt với những vấn đề pháp lý, những tranh cãi về tiền bạc, máy bay, tiền mã hóa và những vấn đề an ninh.
Ông ấy cũng phải đối mặt với những cuộc tranh luận về cơ sở pháp lý của các cuộc oanh kích nhằm vào những chiếc thuyền nhỏ ở phía đông Thái Bình Dương và vùng Caribe. Một báo cáo của Liên Hợp Quốc còn gợi ý rằng những cuộc oanh kích đó có thể là tội ác chiến tranh hoặc tội ác chống lại loài người.
Và một khi Trump không còn tại vị, những vụ án từng bị tạm hoãn trong thời gian ông làm tổng thống có thể quay trở lại.
Trump cũng không còn có sức hút như trước.
Các cuộc vận động của ông không còn kín chỗ. Các ứng cử viên Cộng hòa không muốn xuất hiện cùng ông hoặc JD Vance.
Họ chỉ đưa Trump đến những nơi ông từng thắng rất đậm, nơi họ hy vọng ông có thể kéo cử tri trung thành đi bỏ phiếu mà không gây thiệt hại cho các ứng cử viên khác.
Nhưng ngay cả ở đó, mọi chuyện cũng không phải lúc nào diễn ra tốt đẹp.
Tối qua tại Nebraska, Trump nói về giá dầu diesel và xăng, rồi cho rằng đó là cái giá nhỏ phải trả để giữ cho thế giới an toàn. Ông còn nói:
“Cứ để họ xóa sổ Los Angeles đi. Cứ để họ xóa sổ San Diego đi.”
Đám đông reo hò.
Sau đó, Nhà Trắng nói rằng ông không có ý như những gì người ta nghe được.
Nhưng tôi đã nghe đoạn băng đó nhiều lần. Tôi biết chính xác ông ấy đã nói gì.
Bạn có thể thấy ông ấy bắt đầu từ đâu và đám đông phản ứng thế nào.
Cuối cùng, cả phe Dân chủ lẫn phe Cộng hòa đều phẫn nộ.
Một tổng thống gợi ý về một cuộc tấn công vào chính Hoa Kỳ, trong bất kỳ bối cảnh nào, không chỉ là điều chưa từng có tiền lệ. Nó còn đi ngược lại căn bản với những gì một tổng thống nên làm và nên đại diện cho điều gì.
Không có gì đáng ngạc nhiên khi đó trở thành câu chuyện chính trong ngày.