Hai mươi lăm năm sau các cuộc tấn công, thành phố của chúng ta đã thay đổi. Nhưng những đồng nghiệp và người hàng xóm mà chúng ta đã mất vẫn không hề bị lãng quên.
Đã hai mươi lăm năm trôi qua kể từ ngày 11 tháng 9 năm 2001, khi những kẻ khủng bố cướp quyền kiểm soát bốn chiếc máy bay chở khách và đâm chúng vào Trung tâm Thương mại Thế giới, Lầu Năm Góc cùng một cánh đồng ở Pennsylvania, cướp đi sinh mạng của gần 3.000 người.
Trong khoảng thời gian đó, một số cộng đồng đã vực dậy trong khi những nơi khác vẫn còn mang nặng những vết sẹo; một thế hệ mới đã trưởng thành, nhìn nhận sự kiện 11/9 như một dấu mốc lịch sử. Là một người dân New York từng trải qua ngày hôm ấy và chứng kiến thành phố cũng như đất nước cùng nhau đứng dậy sau các cuộc tấn công, tôi coi ngày kỷ niệm này là dịp để tất cả chúng ta cùng suy ngẫm về những thay đổi đã diễn ra và cách chúng ta đã sát cánh bên nhau trong nỗi đau chung.
Hai mươi lăm năm trước, tôi là một nhân viên kinh doanh trẻ tại một ngân hàng ở Phố Wall. Tôi làm việc tại sàn giao dịch của ngân hàng – một căn phòng rộng bằng sân bóng đá, chật kín bàn ghế, những màn hình tivi khổng lồ và đông nghịt người. Tôi luôn bị bao quanh bởi hàng chục người; phần lớn họ đều nói chuyện, đôi khi là hét lên, với âm lượng rất lớn.
Khi chiếc máy bay đầu tiên đâm vào Tháp Bắc vào ngày 11 tháng 9, cả sàn giao dịch bỗng chốc im bặt. Phố Wall là một cộng đồng gắn kết, và các nhà giao dịch tại công ty chúng tôi thường xuyên làm việc với những nhà môi giới có văn phòng đặt tại Trung tâm Thương mại Thế giới. Không phải là mỗi người chúng tôi chỉ quen một ai đó trong những tòa nhà ấy — mà tất cả chúng tôi đều quen biết hàng chục người ở đó.
Các đồng nghiệp làm cùng tôi có đường dây điện thoại trực tiếp kết nối với các nhà môi giới và đã sử dụng chúng để nắm bắt tình hình tại hiện trường. Tuy nhiên, hóa ra chính các đồng nghiệp của tôi lại phải thông báo cho những nhà môi giới kia biết về những gì đang diễn ra trên tivi. Cảm giác rùng mình vẫn còn đọng lại trong tôi khi nghĩ đến việc biết bao nhiêu người bên trong các tòa tháp lúc đó hoàn toàn không hay biết gì.
CHÍNH CÁC ĐỒNG NGHIỆP CỦA TÔI LẠI PHẢI THÔNG BÁO CHO NHỮNG NHÀ MÔI GIỚI KIA BIẾT VỀ NHỮNG GÌ ĐANG DIỄN RA TRÊN TIVI. CẢM GIÁC RÙNG MÌNH VẪN CÒN ĐỌNG LẠI TRONG TÔI KHI NGHĨ ĐẾN VIỆC BIẾT BAO NHIÊU NGƯỜI BÊN TRONG CÁC TÒA THÁP LÚC ĐÓ HOÀN TOÀN KHÔNG HAY BIẾT GÌ.
Sau khi chiếc máy bay thứ hai đâm vào Tháp Nam, nỗi lo lắng trong chúng tôi chuyển thành sự hoảng loạn tột độ. Những cuộc trò chuyện không còn xoay quanh câu hỏi “Chuyện điên rồ gì đang xảy ra thế này?” nữa, mà thay vào đó là: Làm sao để thoát khỏi đó đây?
Khi ngân hàng cho phép tất cả nhân viên ra về vào ngày hôm đó, tôi đã vội vã chạy qua nhiều dãy phố để chờ gặp vị hôn phu (nay là chồng tôi). Anh ấy cũng đã phải chạy thoát thân. Sáng sớm hôm ấy, anh bước ra khỏi tàu điện ngầm gần Trung tâm Thương mại Thế giới và chứng kiến cảnh tượng hỗn loạn. Sau khi gọi điện từ văn phòng gần đó để báo tin bình an cho cha mẹ, anh đã rời khỏi khu trung tâm.
Giống như bao người dân New York khác, tôi vô cùng sốt ruột, muốn làm điều gì đó để giúp đỡ hoặc cố gắng hiểu thấu những gì đang diễn ra. Tôi lập một danh sách tất cả những người quen làm việc trong các tòa nhà đó. Tôi bắt đầu gọi điện cho bạn bè, gia đình, các bệnh viện — bất cứ ai tôi có thể nghĩ tới — cho đến khi chẳng còn ai để gọi nữa, nhưng danh sách của tôi vẫn còn sót lại những cái tên chưa được liên lạc.
Là một thành phố, New York đang chìm trong đau thương. Là một trung tâm tài chính, New York đang chao đảo. Thị trường chứng khoán Mỹ đã đóng cửa trong bốn phiên giao dịch. Nếu tính cả những ngày cuối tuần, đây là đợt đóng cửa dài nhất của Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) kể từ năm 1933. Tuy nhiên, Phố Wall vẫn tiếp tục tiến bước; vào ngày 17 tháng 9, thị trường mở cửa trở lại và các hoạt động giao dịch được nối lại.
“Thị trường đã sẵn sàng, đất nước đã sẵn sàng,” Chủ tịch NYSE Richard Grasso chia sẻ với đài CNBC. “Chúng tôi đã trở lại làm việc. Đừng đặt cược chống lại nước Mỹ, vì bạn sẽ sai lầm đấy.”
Hành động rung chuông báo hiệu sự trở lại của Phố Wall chính là lời khẳng định về lòng quyết tâm và tinh thần yêu nước: Những kẻ tấn công chúng ta sẽ không bao giờ thắng. Nước Mỹ sẽ cùng nhau đứng vững.
Thế nhưng, sự vắng mặt trong ngày hôm đó và những ngày sau này là rất nhiều người — những người mà hàng ngàn người trong chúng ta từng hợp tác làm ăn.
Hai mươi lăm năm trước, khu vực Hạ Manhattan là trung tâm tài chính, và Trung tâm Thương mại Thế giới (World Trade Center) chính là tâm điểm của khu vực này. Mọi thứ đã thay đổi theo thời gian khi các công ty chuyển đến những nơi khác trong thành phố hoặc chuyển hẳn sang các thành phố khác. Nơi từng được gọi là “the pit” (hố sâu đổ nát) và “Ground Zero” (tâm điểm thảm họa) giờ đây đã trở thành một khu tưởng niệm, với các hồ nước tĩnh lặng, văn phòng, trung tâm biểu diễn nghệ thuật và cả một trung tâm thương mại. Bao quanh dấu tích của thảm kịch quốc gia — nơi mà người ta từng tự hỏi liệu có ai còn quay trở lại hay không — giờ đây là một khu phố đầy sức sống.
Tuy nhiên, ký ức về những người từng làm việc, từng sinh sống tại đó và những người có mặt trên các chuyến bay định mệnh cách đây 25 năm vẫn luôn sống mãi. Những tòa nhà đã không còn nữa, nhưng chúng ta vẫn tưởng nhớ các đồng nghiệp và những người hàng xóm ấy mỗi năm bằng cách xướng tên họ. Chúng ta nhìn thấy hình bóng họ qua những đứa con của những người đã khuất năm nào; nhiều người trong số đó giờ đây đang làm việc cùng những người từng sát cánh bên cha mẹ họ.
Đối với tôi, ký ức về cách người dân New York đoàn kết lại trong những giờ phút đen tối ban đầu ấy vẫn còn đọng lại mãi. Điều đó mang lại cho tôi niềm hy vọng rằng khi khủng hoảng ập đến, trước những nỗi kinh hoàng bất ngờ, chúng ta luôn biết cách đoàn kết theo bản năng, gác lại những khác biệt và tập trung vào những điều quan trọng nhất. Tôi hy vọng rằng chúng ta sẽ mãi ghi nhớ điều đó.
Charlie Herman đã đóng góp cho bài viết này.