MOSCOW/KYIV — Ngoại giao Mỹ đang có một nỗ lực mới nhằm phá vỡ thế bế tắc trong cuộc chiến Ukraine.
Hai đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump, Steve Witkoff và Jared Kushner, ngày 5/9 đã có cuộc gặp kéo dài hơn ba giờ với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Điện Kremlin. Ngày hôm sau, họ tiếp tục đến Kyiv gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy và các quan chức Ukraine.
Đây là chuyến thăm Kyiv đầu tiên của hai đặc phái viên kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện Ukraine năm 2022, trong khi Witkoff đã nhiều lần đến Moscow.
3 giờ 10 phút với Putin
Theo Yury Ushakov, trợ lý chính sách đối ngoại của Tổng thống Putin, cuộc gặp tại Điện Kremlin kéo dài chính xác 3 giờ 10 phút.
Ushakov mô tả cuộc thảo luận là “thực chất, mang tính xây dựng, cực kỳ thẳng thắn và dựa trên sự tin cậy.” Ông cho biết phía Mỹ đưa ra một số ý tưởng về những con đường có thể dẫn tới một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh.
Tuy nhiên, Điện Kremlin không công bố chi tiết những đề xuất đó và Reuters cho biết chưa có đột phá nào được công bố sau cuộc gặp.
Putin tiếp tục nhấn mạnh quan điểm của Moscow rằng phải giải quyết cái mà Nga gọi là “nguyên nhân gốc rễ” của cuộc chiến, đồng thời khẳng định Nga vẫn đang đạt được tiến triển trên chiến trường.
Theo các thông tin được công bố, cuộc gặp cũng đề cập đến hợp tác kinh tế và những dự án quy mô lớn tiềm năng giữa Mỹ và Nga — một chi tiết cho thấy Moscow muốn đặt vấn đề Ukraine trong một khuôn khổ quan hệ Mỹ–Nga rộng hơn.
Từ Moscow sang Kyiv
Sau cuộc gặp Putin, Witkoff và Kushner tiếp tục hành trình sang Ukraine.
Ngày 6/9, hai người gặp Tổng thống Zelenskyy tại Kyiv. Đây là lần đầu tiên hai đặc phái viên này chính thức đến thủ đô Ukraine kể từ khi cuộc xâm lược toàn diện bắt đầu.
Zelenskyy nói Ukraine rất coi trọng chuyến thăm và muốn làm mọi thứ có thể để chiến tranh chấm dứt.
Witkoff sau cuộc gặp gọi cuộc thảo luận là “rất có ý nghĩa”, trong khi Kushner nói Washington không chỉ muốn tìm cách kết thúc cuộc chiến hiện tại mà còn muốn tạo ra “những điều kiện và sắp xếp đúng đắn cho một nền hòa bình lâu dài.”
Đáng chú ý, cuộc gặp tại Kyiv còn có sự tham dự của các cố vấn an ninh quốc gia của Anh, Pháp và Đức.
Điều này cho thấy châu Âu đang được đưa trở lại quá trình ngoại giao sau một thời gian các cuộc tiếp xúc Mỹ–Nga diễn ra tương đối tách biệt với các đồng minh châu Âu.
Ba ngày “giảm nhiệt”, nhưng không phải ngừng bắn
Một trong những diễn biến đáng chú ý là việc Nga và Ukraine đồng ý không tấn công vào thủ đô của nhau trong khoảng ba ngày quanh chuyến công du của phái đoàn Mỹ.
Tuy nhiên, đây không phải là một lệnh ngừng bắn toàn diện.
Giao tranh vẫn diễn ra tại những khu vực khác của Ukraine.
Ngay trong thời gian các nhà ngoại giao Mỹ gặp Putin, Ukraine vẫn bị tấn công bằng drone và tên lửa. Ukraine cũng tiếp tục tấn công các mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga, trong đó có một nhà máy lọc dầu ở Ryazan.
Nói cách khác, ngoại giao đang tìm cách tạo ra một khoảng không gian đối thoại trong khi chiến tranh vẫn tiếp tục trên chiến trường.
Khoảng cách giữa Moscow và Kyiv vẫn rất lớn
Đây là trở ngại lớn nhất đối với nỗ lực của Washington.
Nga vẫn yêu cầu Ukraine nhượng bộ về lãnh thổ, đặc biệt liên quan đến các vùng ở miền Đông, đồng thời từ bỏ tham vọng gia nhập NATO.
Ukraine bác bỏ những yêu cầu này và coi việc nhượng lãnh thổ dưới sức ép quân sự là không thể chấp nhận.
Một vấn đề khác đặc biệt quan trọng đối với Kyiv là security guarantees — các bảo đảm an ninh dài hạn.
Ukraine muốn có những cam kết đủ mạnh từ Mỹ và châu Âu để ngăn Nga mở một cuộc chiến mới sau khi thỏa thuận hòa bình được ký kết.
Vì vậy, ngay cả khi Washington có thể tìm được một công thức cho vấn đề lãnh thổ, câu hỏi tiếp theo sẽ là:
Ai sẽ bảo đảm rằng hòa bình đó không chỉ là một khoảng nghỉ trước cuộc chiến tiếp theo?
Điều gì đã thay đổi sau chuyến đi?
Điểm quan trọng nhất của chuyến công du cuối tuần qua không phải là một thỏa thuận hòa bình.
Chưa có thỏa thuận. Chưa có ngừng bắn toàn diện. Và chưa có giải pháp cho vấn đề lãnh thổ.
Điều thực sự thay đổi là kênh đàm phán đang được nối lại.
Ngày 7/9, Điện Kremlin cho biết Moscow không loại trừ khả năng khôi phục các cuộc đàm phán ba bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ. Người phát ngôn Dmitry Peskov cũng nói một cuộc điện đàm giữa Putin và Trump để thảo luận về chuyến đi của các đặc phái viên Mỹ không bị loại trừ. Tuy nhiên, chưa có thời gian biểu cụ thể cho vòng đàm phán mới.
Đây có thể là bước tiến quan trọng nhất về mặt ngoại giao kể từ khi các cuộc đàm phán trước đó bị đình trệ.
Nhưng chưa thể gọi đây là “hòa bình đang đến”
Thực tế trên chiến trường vẫn hoàn toàn trái ngược với không khí ngoại giao.
Nga tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa.
Ukraine tiếp tục đánh vào cơ sở hạ tầng năng lượng và các mục tiêu quân sự của Nga.
Và hai bên vẫn cách nhau rất xa về lãnh thổ, NATO và bảo đảm an ninh.
Do đó, chuyến đi Moscow–Kyiv của Witkoff và Kushner nên được nhìn nhận trước hết như một nỗ lực tái khởi động tiến trình ngoại giao, chứ chưa phải một bước đột phá dẫn tới hòa bình.
Điểm đáng chú ý là Washington lần này đang thử một phương pháp khác:
đi thẳng từ Moscow sang Kyiv, nghe Putin trước, nghe Zelenskyy ngay sau đó, rồi tìm cách xây dựng một công thức mà cả hai bên có thể chấp nhận.
Nếu thành công, đây có thể trở thành nền tảng cho một cuộc đàm phán ba bên mới.
Nếu thất bại, chuyến đi sẽ cho thấy một thực tế khác: khoảng cách giữa những gì Moscow muốn và những gì Kyiv có thể chấp nhận vẫn quá lớn để ngoại giao Mỹ có thể nhanh chóng thu hẹp.
Và cho đến lúc đó, chiến tranh vẫn tiếp diễn.