Vào tuần trước, nhân chuyến viếng thăm của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hoa Kỳ, Washington và Bắc Kinh đã gia hạn thỏa thuận “đình chiến thương mại” thêm hai tháng, nhưng các nhà phân tích cho rằng thời gian không có nhiều, hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới phải cấp tốc tìm được một tiếng nói chung bền vững hơn.
Cuộc gặp thượng đỉnh tại Washington giữa tổng thống Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã thu hút nhiều sự chú ý, nhưng thực ra kết quả đạt được rất ít ỏi: Ngoài việc gia hạn đình chiến thương mại, chỉ có thông báo về việc hai chú gấu trúc, biểu tượng ngoại giao của Trung Quốc, sắp được đưa tới Mỹ. Hai nhà lãnh đạo thì chỉ dành cho nhau những lời khen tặng và cam kết sẽ gặp lại nhau hai lần nữa trước cuối năm nay.
Trả lời hãng tin AFP, chuyên gia Daniel Russel, thuộc Viện Chính sách Xã hội Châu Á (Asia Society Policy Institute), ghi nhận, mặc dù ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình đang cố gắng “giữ vẻ hòa hảo“, hai nước “vẫn đang cạnh tranh gay gắt về thương mại, công nghệ, vấn đề Đài Loan, quốc phòng, khoáng sản đất hiếm và chính sách công nghiệp.”
Còn đối với ông Daniel Kritenbrink, nguyên là một nhà ngoại giao Mỹ và hiện làm việc tại công ty tư vấn The Asia Group, “chắc chắn là cả hai nhà lãnh đạo đều muốn duy trì sự ổn định ở một mức độ nhất định, ít nhất là cho đến cuối năm nay“. Tuy nhiên, “cần phải có thêm những kết quả cụ thể để thỏa thuận đình chiến này được duy trì lâu dài“. Ông Kritenbrink lưu ý rằng các quan chức Mỹ đã “bày tỏ sự thất vọng sâu sắc đối với phía Trung Quốc“, cho rằng họ đã không thực hiện đầy đủ các điều khoản của thỏa thuận đã đạt được trước đó.
Bà Mary Lovely, thuộc Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, cho biết phái đoàn Trung Quốc đã kỳ vọng là thỏa thuận đình chiến thương mại được gia hạn dài hơn, nhưng phía Mỹ lại muốn tiếp tục “kiểm soát chặt chẽ” Trung Quốc do những lo ngại liên quan đến nguồn cung cấp nam châm đất hiếm từ Trung Quốc, những linh kiện thiết yếu đối với ngành công nghiệp ô tô, sản xuất điện thoại thông minh và công nghiệp quốc phòng. Bà Lovely cũng không chắc là những lời đe dọa liên tục của Mỹ về việc tái áp đặt mức thuế quan cao có đủ để tạo ra sức ép hay khả năng răn đe thực sự nào đối với Trung Quốc hay không.
Hôm thứ sáu tuần trước, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết hôm nay, 28/09, ông sẽ cập nhật thông tin về những tiến triển đạt được với Bắc Kinh. Ông đã phác thảo một thỏa thuận tiềm năng nhằm bảo vệ một số sản phẩm khỏi tác động nếu tranh chấp thương mại giữa hai nước bùng phát trở lại. Ông Greer cũng sẽ chủ trì hội nghị G20 về thương mại trong hai ngày 30/09 và 01/10 tại Milwaukee, bang Wisconsin, hội nghị mà Trung Quốc sẽ tham dự với tư cách là thành viên thường trực của G20. Trong hội nghị này, Đại diện Thương mại Mỹ dự định tập trung vào vấn đề “dư thừa công suất mang tính cơ cấu“, thuật ngữ thường được dùng để chỉ sự cạnh tranh từ phía Trung Quốc để làm giảm giá sản phẩm.
Vấn đề gây quan ngại nhiều nhất cho phía Hoa Kỳ vẫn là mất cân bằng quá lớn trong thương mại giữa Trung Quốc với Mỹ. Theo số liệu của Hải quan Trung Quốc, xuất khẩu của nước này trong tháng 8 đã tăng đến 25% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu là do hoạt động thương mại với Hoa Kỳ. Xuất khẩu của Trung Quốc tăng vọt chính là do nhu cầu mạnh mẽ từ nước ngoài đối với các loại chip bán dẫn, phần cứng máy tính và những sản phẩm khác liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Riêng xuất khẩu sang Hoa Kỳ đã tăng 34,4% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt mức 42,5 tỷ đôla.
Hưu chiến thương mại Mỹ – Trung được gia hạn thêm hai tháng, căng thẳng vẫn chưa thực sự chấm dứt: Vào đầu tháng 8, bộ Thương Mại Trung Quốc đã công bố một số biện pháp đáp trả Hoa Kỳ, sau khi chính quyền Donald Trump áp đặt các trừng phạt, trong đó có các biện pháp nhắm vào robot hình người của Trung Quốc, với lý do bảo vệ an ninh quốc gia, hoặc chống cưỡng bức lao động.
Cũng với lý do “bảo vệ an ninh quốc gia,” Trung Quốc sẽ tăng cường kiểm soát xuất khẩu sang Hoa Kỳ đối với các mặt hàng lưỡng dụng (có thể sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự) liên quan đến drone. Bộ Thương Mại Trung Quốc còn thông báo đưa sáu công ty Mỹ vào danh sách đen.