Một nghịch lý ở Washington
Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (Department of Justice – DOJ) được thành lập để thực thi luật liên bang, bảo vệ quyền lợi pháp lý của nước Mỹ và bảo đảm công lý được áp dụng không phân biệt đảng phái. Nhưng trong nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump, cơ quan này ngày càng trở thành tâm điểm của những tranh cãi về ranh giới giữa quyền lực hành pháp và tính độc lập của hoạt động công tố.
Một diễn biến đặc biệt đáng chú ý xảy ra sau cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11/2026.
Trong khi Tổng thống Trump yêu cầu Bộ Tư pháp điều tra các nghị sĩ Dân chủ và cáo buộc những cuộc điều tra của Quốc hội mới là hành động chính trị, chính DOJ lại đang đối mặt với một loạt vụ từ chức của các quan chức cấp cao, những cuộc điều tra gây tranh cãi và các câu hỏi về việc sử dụng quyền lực công để nhắm vào những người bị Tổng thống xem là đối thủ.
Ngày 6/11, Jason Reding Quiñones, Công tố viên liên bang khu vực Nam Florida, từ chức. Ông là người đứng đầu văn phòng phụ trách cuộc điều tra được gọi là “Grand Conspiracy” – giả thuyết về một âm mưu kéo dài nhiều năm giữa các cựu quan chức tình báo và thực thi pháp luật nhằm chống lại Donald Trump.
Trước đó, Joseph diGenova, người được đưa trở lại Bộ Tư pháp để giám sát cuộc điều tra này, đã rời nhiệm sở vào tháng 9. Công tố viên sự nghiệp từng phụ trách vụ việc cũng đã bị thay thế sau khi bày tỏ lo ngại về sức mạnh của chứng cứ.
Cuộc điều tra đã sử dụng nhiều trát triệu tập, đưa nhiều cựu quan chức vào diện bị xem xét và tổ chức hoạt động trước đại bồi thẩm đoàn. Nhưng đến nay, nó vẫn chưa tạo ra cáo trạng chứng minh được giả thuyết về một âm mưu tổng thể.
Theo CBS News, các phiên lấy lời khai dự kiến trước đại bồi thẩm đoàn của một số nhân chứng gần đây đã bị hoãn. Tương lai của cuộc điều tra trở nên không chắc chắn sau những lần thay đổi nhân sự liên tiếp.
Đây không phải bằng chứng rằng mọi người bị điều tra đều vô tội, cũng không chứng minh rằng cuộc điều tra chắc chắn bất hợp pháp. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi căn bản của pháp quyền: Nếu một cuộc điều tra được khởi động với mục tiêu tìm ra một âm mưu chính trị quy mô lớn, cơ quan công tố phải chứng minh giả thuyết đó bằng chứng cứ, hay chỉ cần tiếp tục điều tra cho đến khi tìm được điều gì đó có thể truy tố?
Nguồn: CBS News – Top DOJ official resigns amid questions surrounding “grand conspiracy” probe, 6/11/2026; Associated Press – Two Justice Department officials resign, 6/11/2026.
1. “Grand Conspiracy”: cuộc điều tra nhắm vào những người từng điều tra Trump
Để hiểu tranh cãi hiện nay, cần nhìn lại mục tiêu của cuộc điều tra tại Nam Florida.
Theo những thông tin được DOJ và các nguồn báo chí mô tả, cuộc điều tra nhằm xác minh liệu các cựu quan chức tình báo, thực thi pháp luật và những người thuộc chính quyền Obama, Biden có phối hợp trong một âm mưu nhằm xâm phạm quyền công dân của Donald Trump hay không.
Những người bị đặt trong phạm vi điều tra có cả các nhân vật nổi bật:
- John Brennan, cựu Giám đốc CIA.
- James Clapper, cựu Giám đốc Tình báo Quốc gia.
- Peter Strzok, cựu quan chức FBI.
- Lisa Page, cựu luật sư FBI.
- Những người từng tham gia các cuộc điều tra liên quan đến chiến dịch tranh cử năm 2016 và các vụ án sau đó của Trump.
Một trong những trọng tâm là đánh giá tình báo năm 2017 về sự can thiệp của Nga vào cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016, cũng như lời khai của Brennan trước Quốc hội năm 2023.
Trump từ lâu đã cho rằng những cuộc điều tra liên quan đến Nga và các vụ truy tố ông sau khi rời Nhà Trắng là một chiến dịch chính trị có tổ chức.
Nhưng cần phân biệt hai vấn đề:
Một là, Nga có can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ năm 2016 hay không?
Đây là vấn đề đã được nhiều cơ quan điều tra và đánh giá của chính phủ Mỹ xem xét. Các báo cáo trước đây của cộng đồng tình báo Mỹ kết luận Nga đã tiến hành hoạt động can thiệp nhằm tác động đến cuộc bầu cử. Việc điều tra cách các cơ quan Mỹ xử lý thông tin tình báo là hợp pháp và cần thiết.
Hai là, những người tham gia điều tra Trump có cấu thành một âm mưu hình sự hay không?
Đây là một cáo buộc khác, đòi hỏi chứng cứ về hành vi phạm pháp, sự phối hợp có chủ ý và các yếu tố cấu thành tội danh cụ thể. Không thể lấy việc một cơ quan điều tra đưa ra kết luận bất lợi cho Tổng thống làm bằng chứng rằng cơ quan đó đã phạm tội.
Chính khoảng cách giữa hai vấn đề này là nơi cuộc điều tra “Grand Conspiracy” phải chứng minh được cơ sở pháp lý của mình.
Theo ABC News, đến tháng 9/2026, cuộc điều tra đã phát đi hàng chục trát triệu tập nhưng chưa có vụ truy tố hình sự nào xuất phát từ giả thuyết âm mưu tổng thể. Những người liên quan vẫn có thể bị điều tra về các hành vi cụ thể, nhưng chưa thể coi cáo buộc ban đầu là sự thật đã được xác lập.
Nguồn: ABC News – Joe diGenova resigns from controversial DOJ probe, 11/9/2026; The Washington Post – Grand conspiracy probe of Trump foes goes on after prosecutor’s departure, 14/9/2026.
2. Những cuộc ra đi liên tiếp: bất đồng về chứng cứ và quyền kiểm soát cuộc điều tra
Diễn biến nhân sự của vụ “Grand Conspiracy” là một trong những dấu hiệu cần được Quốc hội xem xét.
Maria Medetis Long: công tố viên sự nghiệp bị gạt khỏi vai trò phụ trách
Maria Medetis Long, một công tố viên an ninh quốc gia có kinh nghiệm tại Nam Florida, từng được giao dẫn dắt cuộc điều tra.
Theo CBS News và CNN, bà đã bày tỏ lo ngại về sức mạnh của chứng cứ và hướng đi của vụ việc. Sau đó, bà bị thay thế khỏi vai trò dẫn dắt.
Đây là một chi tiết quan trọng bởi công tố viên sự nghiệp có nghĩa vụ đánh giá hồ sơ theo tiêu chuẩn pháp luật, không phải theo mong muốn của một chính trị gia.
Nếu một công tố viên cho rằng chứng cứ chưa đủ để truy tố, cấp trên có quyền xem xét lại đánh giá đó. Nhưng nếu việc thay thế xuất phát từ áp lực phải tạo ra một vụ án nhằm đáp ứng yêu cầu chính trị, đó sẽ là vấn đề nghiêm trọng về tính độc lập của hoạt động công tố.
Joseph diGenova: người được lựa chọn để đẩy nhanh cuộc điều tra rời nhiệm sở
Tháng 4/2026, diGenova được đưa trở lại DOJ để giám sát cuộc điều tra.
Ông từng là Công tố viên liên bang tại Washington trong thập niên 1980 và sau đó trở thành một đồng minh pháp lý của Trump. Ông từng ủng hộ những nỗ lực phản đối kết quả bầu cử năm 2020 của Tổng thống.
Theo ABC News, diGenova được kỳ vọng sẽ thúc đẩy cuộc điều tra tiến nhanh hơn. Tuy nhiên, ông từ chức vào tháng 9 sau những bất đồng với lãnh đạo Bộ Tư pháp về cách quản lý và tiến độ vụ việc.
CNN đưa tin mâu thuẫn tập trung một phần vào việc Bộ Tư pháp cử hai luật sư từ văn phòng Phó Tổng chưởng lý đến Florida để hỗ trợ quản lý cuộc điều tra. DiGenova và Quiñones không đồng tình với cách can thiệp này.
Jason Reding Quiñones: người đứng đầu văn phòng công tố cũng rời nhiệm sở
Ngày 6/11, Quiñones từ chức.
Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche ca ngợi thành tích của ông trong các vụ án bạo lực, buôn bán ma túy và tội phạm xuyên quốc gia, nhưng không đề cập trực tiếp đến cuộc điều tra “Grand Conspiracy”.
Theo Washington Post, các quan chức tại Washington đã không hài lòng với cách Quiñones quản lý văn phòng và tiến độ của cuộc điều tra. Một số phiên lấy lời khai trước đại bồi thẩm đoàn đã bị hoãn đến năm 2027.
Cần lưu ý rằng Quiñones không chỉ phụ trách cuộc điều tra này. Văn phòng của ông còn xử lý các vụ án khác, trong đó có bản cáo trạng đối với cựu lãnh đạo Cuba Raúl Castro. Vì vậy, việc ông từ chức không đồng nghĩa toàn bộ hoạt động của văn phòng Nam Florida thất bại.
Nhưng chuỗi sự kiện từ Medetis Long, diGenova đến Quiñones cho thấy cuộc điều tra đã trải qua những bất đồng nội bộ đáng kể, từ đánh giá chứng cứ đến quyền kiểm soát và tiến độ.
Câu hỏi mà Quốc hội cần đặt ra không phải chỉ là ai đã từ chức, mà là:
- Ai quyết định thay thế công tố viên sự nghiệp?
- Có văn bản nào yêu cầu phải tìm ra một tội danh cụ thể đối với những người bị nhắm tới?
- Có ai gây áp lực để đưa ra cáo trạng khi chứng cứ chưa đủ?
- Vì sao những người được lựa chọn để thúc đẩy vụ án lại lần lượt rời đi?
- Ai chịu trách nhiệm nếu nguồn lực công được sử dụng cho một cuộc điều tra không có căn cứ pháp lý đủ mạnh?
Nguồn: CBS News, 6/11/2026; CNN – Tense phone call and resignation upend DOJ probe, 14/9/2026; The Washington Post, 6/11/2026.
3. Một DOJ bị kéo gần hơn vào Nhà Trắng
Vấn đề không chỉ nằm ở một cuộc điều tra tại Florida. Nó liên quan đến mối quan hệ giữa Tổng thống và Bộ Tư pháp.
Theo truyền thống của hệ thống Mỹ, Bộ Tư pháp thuộc nhánh hành pháp và Tổng chưởng lý là thành viên nội các do Tổng thống bổ nhiệm. DOJ có trách nhiệm đại diện pháp lý cho chính phủ liên bang, tư vấn cho Tổng thống và thực thi luật liên bang.
Nhưng trong nhiều thập niên, các chính quyền Mỹ duy trì những quy tắc và chuẩn mực nhằm bảo đảm quyết định điều tra, truy tố không bị chi phối trực tiếp bởi lợi ích cá nhân của Tổng thống.
Sau bê bối Watergate, ranh giới giữa Nhà Trắng và hoạt động công tố càng được coi trọng. Mục đích không phải là tách Bộ Tư pháp khỏi nhánh hành pháp, mà là bảo vệ tính khách quan của quyết định thực thi pháp luật.
Trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, ranh giới này trở thành chủ đề tranh cãi.
Ngày 8/11, Washington Post đưa tin DOJ đã trải qua tình trạng sa thải nhân sự quy mô lớn, sự ra đi của nhiều công tố viên sự nghiệp và sự thu hẹp khoảng cách truyền thống giữa cơ quan này với Nhà Trắng.
Bài báo cũng cho biết Stephen Miller, khi còn giữ vai trò Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng, là một trong những quan chức trực tiếp tham gia giám sát công việc của DOJ liên quan đến các ưu tiên chính sách của Trump.
Sau bầu cử giữa kỳ, Miller được đưa lên vị trí Chánh văn phòng Nhà Trắng. Dân biểu Robert Garcia cảnh báo ông nên chuẩn bị luật sư trước những cuộc điều tra của Quốc hội mới.
Todd Blanche phản hồi trên mạng xã hội rằng Chánh văn phòng đã có luật sư: Tổng chưởng lý Hoa Kỳ và Bộ Tư pháp.
Phát biểu này gây tranh cãi vì nó tạo cảm giác rằng DOJ đã sẵn sàng đứng ra bảo vệ một quan chức Nhà Trắng trước các cuộc điều tra của Quốc hội.
Về pháp lý, Bộ Tư pháp có quyền đại diện cho viên chức liên bang trong những vụ việc liên quan đến chức trách công vụ. Nhưng quyền đại diện đó không đồng nghĩa với quyền ngăn cản Quốc hội điều tra, cũng không có nghĩa mọi hành vi của viên chức đều được miễn trừ trách nhiệm.
Đại diện pháp lý cho một quan chức và bảo vệ quan chức đó khỏi trách nhiệm hình sự là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.
Đây là ranh giới mà Tổng chưởng lý phải giữ.
4. Trump muốn điều tra Dân chủ, nhưng ai kiểm tra căn cứ của Tổng thống?
Sau khi đảng Cộng hòa thất bại trong cuộc bầu cử giữa kỳ và Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện, Trump tuyên bố những cuộc điều tra mà Quốc hội mới dự định tiến hành là hành động chính trị.
Ngày 7/11, Trump đăng trên mạng xã hội, cáo buộc các nghị sĩ Dân chủ đe dọa nhiều người, trong đó có Todd Blanche. Ông gọi đó là hành vi tống tiền và tuyên bố yêu cầu Bộ Tư pháp điều tra.
Ngày 8/11, trong cuộc phỏng vấn CNN, Blanche bảo vệ quan điểm rằng DOJ cần xem xét những gì ông mô tả là hành vi đe dọa đối với các thành viên chính quyền.
Nhưng câu hỏi pháp lý phải được đặt ngược lại:
Tổng thống có thể yêu cầu DOJ điều tra một hành vi cụ thể, nhưng DOJ có thể mở điều tra hình sự chỉ vì Tổng thống không thích việc Quốc hội thực hiện quyền giám sát hay không?
Câu trả lời phải dựa trên luật pháp và chứng cứ.
Quốc hội có quyền điều tra hoạt động của nhánh hành pháp. Việc yêu cầu tài liệu, triệu tập quan chức, tổ chức điều trần và kiểm tra ngân sách là những công cụ giám sát được Hiến pháp và luật pháp trao cho cơ quan lập pháp.
Một cuộc điều tra của Quốc hội có thể gây áp lực chính trị, nhưng áp lực chính trị không tự động trở thành tội phạm.
Nếu có nghị sĩ đe dọa, tống tiền hoặc có hành vi vi phạm luật, DOJ có thể điều tra. Nhưng cơ quan này phải xác định hành vi cụ thể, căn cứ pháp lý và chứng cứ, chứ không thể coi việc Quốc hội điều tra chính quyền là một hành vi phạm pháp.
Đây là điểm phân biệt giữa thực thi pháp luật và sử dụng quyền công tố để bảo vệ chính quyền.
5. Quốc hội mới có thể điều tra DOJ bằng những công cụ nào?
Từ tháng 1/2027, khi Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động, Dân chủ sẽ nắm quyền kiểm soát cả hai viện. Điều đó tạo ra một thay đổi đáng kể về cơ chế giám sát.
Các ủy ban Tư pháp và Giám sát tại Hạ viện, Ủy ban Tư pháp Thượng viện cùng các ủy ban liên quan có thể mở các cuộc điều tra về hoạt động của DOJ.
Những vấn đề cần được xem xét có thể chia thành sáu nhóm.
A. Điều tra việc mở các vụ án nhắm vào đối thủ chính trị
Quốc hội cần yêu cầu DOJ giải thích:
- Căn cứ ban đầu để mở các cuộc điều tra là gì?
- Ai đề xuất và phê chuẩn các cuộc điều tra?
- Có sự trao đổi trực tiếp giữa Nhà Trắng và công tố viên về mục tiêu điều tra hay không?
- Có trường hợp nào công tố viên bị gây áp lực để đưa ra cáo trạng khi chưa đủ chứng cứ?
- Có tiêu chuẩn khác nhau khi xử lý người thuộc đảng Dân chủ và người thuộc đảng Cộng hòa hay không?
Đây không phải yêu cầu Quốc hội quyết định ai có tội. Đó là yêu cầu cơ quan thực thi pháp luật chứng minh quy trình của mình tuân thủ luật.
B. Điều tra việc sử dụng ngân sách công
Một cuộc điều tra liên bang tiêu tốn tiền thuế của người dân.
Quốc hội có thể yêu cầu báo cáo về:
- Số lượng nhân viên được phân công.
- Chi phí điều tra, đi lại, chuyên gia và hỗ trợ kỹ thuật.
- Các khoản chi cho đại bồi thẩm đoàn và hoạt động thu thập chứng cứ.
- Chi phí phát sinh do thay đổi nhân sự và kéo dài thời gian điều tra.
- Hiệu quả sử dụng nguồn lực so với kết quả pháp lý đạt được.
Không có cáo trạng không đồng nghĩa toàn bộ chi phí là lãng phí. Nhiều cuộc điều tra hợp pháp kết thúc mà không có truy tố. Nhưng nếu có bằng chứng cho thấy nguồn lực công được sử dụng để phục vụ mục đích chính trị cá nhân, đó là vấn đề nghiêm trọng cần điều tra.
C. Điều tra việc sa thải và thay thế công tố viên
Một hệ thống công tố không thể hoạt động bình thường nếu các công tố viên phải lo ngại rằng họ sẽ mất việc khi đưa ra đánh giá chuyên môn không phù hợp với mong muốn của cấp trên.
Quốc hội cần xem xét hồ sơ nhân sự, thư từ nội bộ và những chỉ đạo liên quan đến các vụ án gây tranh cãi.
Một câu hỏi quan trọng là liệu những người bị thay thế có bị trừng phạt vì từ chối đưa ra cáo trạng mà họ cho là thiếu chứng cứ hay không.
D. Điều tra sự can thiệp của Nhà Trắng vào DOJ
Đây có thể là phần nhạy cảm nhất.
Quốc hội cần xác định:
- Nhà Trắng có yêu cầu mở hoặc đẩy nhanh các cuộc điều tra cụ thể không?
- Stephen Miller và những cố vấn khác đã tham gia vào quá trình hoạch định ưu tiên công tố đến mức nào?
- Todd Blanche có nhận chỉ đạo trực tiếp từ Tổng thống về các vụ án nhắm vào đối thủ chính trị không?
- Các quyết định điều tra có được ghi nhận trong hồ sơ chính thức hay không?
Cần lưu ý rằng việc Tổng thống trao đổi với Bộ trưởng Tư pháp không tự nó là hành vi phạm pháp. Vấn đề nằm ở nội dung, mục đích và việc sử dụng quyền lực công.
E. Kiểm tra việc sử dụng quyền truy tố và các quyết định có xung đột lợi ích
Quốc hội có thể xem xét các vụ án liên quan đến đối thủ của Trump, các thỏa thuận pháp lý có lợi cho Tổng thống hoặc người thân, và những quyết định truy tố có dấu hiệu bị tác động bởi lợi ích chính trị.
Một trong những hồ sơ được Washington Post nêu là thỏa thuận liên quan đến vụ kiện của Trump đối với IRS về việc tiết lộ hồ sơ thuế.
Thỏa thuận từng đề xuất lập một quỹ gần 1,8 tỷ USD để bồi thường cho những người tự nhận là nạn nhân của truy tố chính trị. Sau phản đối từ Quốc hội, Blanche tuyên bố quỹ này sẽ không được triển khai.
Tuy nhiên, bài báo cho biết một phần thỏa thuận khác liên quan đến miễn trừ trách nhiệm cho Trump, các con trai và một số thực thể liên quan vẫn là vấn đề gây tranh cãi.
Đây là một ví dụ về lý do Quốc hội cần xem xét các thỏa thuận pháp lý mà DOJ ký kết, đặc biệt khi chúng có thể mang lại lợi ích cho chính Tổng thống hoặc người thân.
F. Điều tra tính độc lập của công tố viên sự nghiệp
Đây là vấn đề có ý nghĩa dài hạn hơn một nhiệm kỳ Tổng thống.
Nếu những công tố viên có kinh nghiệm bị loại khỏi các vụ án vì không đồng tình với mục tiêu chính trị, hệ thống công tố sẽ mất đi năng lực chuyên môn và tính độc lập.
Quốc hội cần xem xét mức độ thay đổi nhân sự, số lượng công tố viên sự nghiệp rời DOJ, lý do rời đi và tác động đối với các vụ án hình sự, an ninh quốc gia, tham nhũng và quyền công dân.
6. DOJ có thể chống lại Quốc hội đến đâu?
Một cuộc điều tra của Quốc hội không có nghĩa nhánh lập pháp có thể yêu cầu bất kỳ tài liệu nào mà không gặp giới hạn pháp lý.
DOJ có thể phản đối một số yêu cầu bằng cách viện dẫn:
- Bí mật đại bồi thẩm đoàn.
- Đặc quyền hành pháp.
- Quyền bảo vệ thông tin mật.
- Quyền bảo vệ các cuộc điều tra hình sự đang diễn ra.
- Những giới hạn liên quan đến quyền riêng tư và quy trình tố tụng.
Nhưng những lý do này không phải giấy phép để che giấu mọi hoạt động của chính phủ.
Khi Quốc hội và Nhà Trắng bất đồng về phạm vi cung cấp tài liệu, tranh chấp có thể được đưa ra tòa. Quốc hội cũng có thể sử dụng các công cụ như trát đòi tài liệu, điều trần công khai và các thủ tục cưỡng chế theo luật.
Một điểm quan trọng khác: Tổng thống không thể phủ quyết một cuộc điều tra của Quốc hội. Ông có thể phản đối, không hợp tác hoặc yêu cầu DOJ tranh chấp pháp lý, nhưng không thể dùng quyền phủ quyết để hủy bỏ quyền giám sát của nhánh lập pháp.
Quốc hội cũng không thể tự mình kết luận một quan chức phạm tội hình sự. Việc truy tố và xét xử vẫn phải tuân theo các quy trình pháp luật.
Vì vậy, cuộc đấu giữa Quốc hội và DOJ trong hai năm tới sẽ không chỉ là xung đột chính trị. Nó có thể trở thành một chuỗi tranh chấp hiến pháp về quyền giám sát, quyền bảo vệ thông tin của nhánh hành pháp và trách nhiệm giải trình.
7. Một nghịch lý khác: DOJ đang điều tra đối thủ, nhưng chính DOJ lại phải đối mặt với điều tra
Ngày 8/11, Washington Post nhận định DOJ đang chuẩn bị đối mặt với làn sóng yêu cầu cung cấp tài liệu và điều tra từ Quốc hội mới.
Bài báo cho biết các ủy ban liên quan đã bắt đầu xây dựng đội ngũ điều tra, trong đó có việc tuyển dụng những cựu công tố viên sự nghiệp từng rời hoặc bị sa thải khỏi Bộ Tư pháp kể từ đầu nhiệm kỳ thứ hai của Trump.
Trong khi đó, một số quan chức cấp cao DOJ đã rời nhiệm sở ngay sau bầu cử:
- Harmeet Dhillon, người đứng đầu Civil Rights Division.
- John Eisenberg, người đứng đầu National Security Division.
- Jason Reding Quiñones, Công tố viên liên bang Nam Florida.
- Joseph diGenova, người từng giám sát cuộc điều tra “Grand Conspiracy” và từ chức từ tháng 9.
- Henry Whitaker, cố vấn của Blanche, cũng báo hiệu kế hoạch rời cơ quan.
- Ngày 9/11, Brett Shumate, người đứng đầu Civil Division, thông báo từ chức.
Không nên mặc định tất cả các trường hợp từ chức đều do lo sợ Quốc hội điều tra. Một số quan chức có thể đã có kế hoạch rời nhiệm sở trước bầu cử, hoặc có lý do nghề nghiệp riêng. Nhưng thời điểm tập trung của các cuộc ra đi và vai trò của một số người trong các chính sách gây tranh cãi khiến việc kiểm tra hồ sơ nhân sự trở nên cần thiết.
Điều quan trọng là không để cuộc điều tra Quốc hội biến thành một cuộc thanh trừng chính trị ngược chiều. Những người từng phục vụ chính quyền Trump cũng có quyền được đối xử công bằng, và các cáo buộc chống lại họ phải được chứng minh bằng chứng cứ.
Nguyên tắc phải áp dụng cho cả hai phía: không ai được miễn trừ trách nhiệm, nhưng cũng không ai bị coi là có tội chỉ vì từng làm việc cho một chính quyền hay một đảng phái.
8. Bài kiểm tra lớn nhất của Quốc hội mới
Quốc hội khóa mới có thể sử dụng quyền giám sát để kiểm tra DOJ, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc các nghị sĩ có xây dựng được những cuộc điều tra dựa trên chứng cứ hay không.
Nếu các phiên điều trần chỉ trở thành sân khấu tranh cãi giữa hai đảng, người dân sẽ khó biết chính xác điều gì đã xảy ra.
Một cuộc điều tra có giá trị phải trả lời được những câu hỏi cụ thể:
- Có bằng chứng về việc Nhà Trắng chỉ đạo DOJ mở các cuộc điều tra nhằm trả đũa đối thủ chính trị không?
- Có công tố viên nào bị loại khỏi vụ án vì từ chối truy tố khi chứng cứ chưa đủ không?
- Có khoản ngân sách nào được sử dụng trái mục đích hoặc thiếu kiểm soát không?
- Có sự can thiệp nào vào quy trình truy tố, xét xử hoặc điều tra của đại bồi thẩm đoàn không?
- Các quan chức cấp cao có thực hiện đúng nghĩa vụ bảo vệ Hiến pháp và luật liên bang không?
Nếu có bằng chứng về vi phạm, Quốc hội có thể chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền, điều chỉnh ngân sách, đề xuất luật mới hoặc tiến hành các thủ tục trách nhiệm hiến định phù hợp.
Nếu không có bằng chứng, kết quả điều tra cũng phải được công bố minh bạch để tránh biến quyền giám sát thành công cụ trả đũa.
Đây chính là sự khác biệt giữa một cuộc điều tra chính trị và một cuộc điều tra nhằm bảo vệ thể chế.
KẾT LUẬN: AI GIÁM SÁT NGƯỜI ĐƯỢC TRAO QUYỀN ĐIỀU TRA?
Một Tổng thống có quyền yêu cầu Bộ Tư pháp điều tra những hành vi có dấu hiệu phạm pháp. Nhưng ông không có quyền biến DOJ thành công cụ điều tra bất kỳ ai chỉ vì người đó chống đối hoặc thực hiện quyền giám sát chính quyền.
Một Tổng chưởng lý có quyền đại diện pháp lý cho các cơ quan và quan chức liên bang trong phạm vi luật định. Nhưng ông không phải luật sư riêng của Tổng thống, càng không thể đặt lòng trung thành với cá nhân Tổng thống lên trên Hiến pháp và pháp luật.
Một Quốc hội do Dân chủ kiểm soát có quyền điều tra những sai phạm của chính quyền Trump. Nhưng Quốc hội cũng phải tôn trọng quyền tố tụng, bí mật điều tra và nguyên tắc không kết tội khi chưa có chứng cứ.
Vì vậy, câu hỏi lớn nhất của nhiệm kỳ Quốc hội mới không phải là đảng nào có thể điều tra đối thủ nhiều hơn.
Đó là liệu nước Mỹ còn duy trì được một hệ thống trong đó quyền lực công tố không thuộc về cá nhân Tổng thống, không phục vụ lợi ích của một đảng phái và không đứng ngoài sự giám sát của người dân thông qua Quốc hội.
Nếu DOJ có quyền điều tra những người từng điều tra Tổng thống, thì ai có quyền điều tra DOJ khi chính cơ quan này bị nghi ngờ sử dụng quyền lực công để phục vụ lợi ích chính trị của Tổng thống?
Câu trả lời của nền dân chủ Mỹ phải là: Quốc hội, tòa án, các cơ quan thanh tra độc lập, báo chí và cuối cùng là công chúng — mỗi chủ thể trong phạm vi quyền hạn của mình.
Bởi vì trong một nhà nước pháp quyền, không có cơ quan nào được trao quyền lực mà không phải chịu trách nhiệm giải trình.
Nguồn tư liệu chính
- The Washington Post – After midterms, the Justice Dept. braces for barrage of congressional scrutiny, 8/11/2026
- CBS News – Top DOJ official resigns amid questions surrounding “grand conspiracy” probe, 6/11/2026
- Associated Press – Two Justice Department officials resign, 6/11/2026
- ABC News – Joe diGenova resigns from DOJ probe targeting Trump’s foes, 11/9/2026
- CNN – Tense phone call and resignation upend DOJ probe, 14/9/2026
- The Washington Post – Grand conspiracy probe of Trump foes goes on after prosecutor’s departure, 14/9/2026
Ghi chú biên tập: Bài viết phân biệt giữa sự kiện đã được báo chí xác nhận, cáo buộc đang được điều tra và phân tích về trách nhiệm thể chế. Việc một cuộc điều tra chưa dẫn đến cáo trạng không tự nó chứng minh cuộc điều tra bất hợp pháp; việc một quan chức từ chức cũng không tự chứng minh có áp lực chính trị. Những vấn đề này cần được kiểm tra bằng hồ sơ và chứng cứ.