Dù Tổng thống kêu gọi hỗ trợ, nhiều đồng minh truyền thống của Mỹ vẫn đứng ngoài cuộc. Donald Trump đã đáp trả bằng những lời đe dọa và sự xúc phạm.
Một tháng trước khi Hoa Kỳ phát động chiến dịch quân sự chống lại Iran, các đối tác toàn cầu quan trọng nhất của Mỹ đã hội tụ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ, và công khai nghi ngờ độ tin cậy của Mỹ với tư cách là một đồng minh đáng tin cậy. Thủ tướng Canada Mark Carney đã cảnh báo các nhà lãnh đạo thế giới và giới lãnh đạo doanh nghiệp nổi tiếng khác rằng họ nên cưỡng lại ý muốn “hùa theo để êm chuyện, thỏa hiệp để tránh rắc rối, và hy vọng sự tuân thủ sẽ mua được an toàn.”
Ông Carney tuyên bố rõ ràng: “Điều đó sẽ không xảy ra.”
Những vết nứt ngoại giao đó chỉ càng sâu sắc hơn trong suốt cuộc chiến kéo dài 6 tháng, khi Tổng thống Donald Trump dùng chung một tông giọng đe dọa làm đòn bẩy chống lại cả đồng minh lẫn đối thủ.
Khi Trump bắt đầu cuộc chiến, Israel là quốc gia duy nhất cùng Mỹ xung trận. Kể từ đó, Trump đã chế giễu sự không sẵn lòng của các đồng minh toàn cầu truyền thống của Mỹ trong việc đóng góp hỗ trợ cả về quân sự lẫn hậu cần chống lại Iran.
Thay vào đó, các đối tác quân sự, ngoại giao và thương mại lâu năm của Mỹ chỉ càng củng cố thêm thế đứng tránh xa Hoa Kỳ — nghe theo lời kêu gọi của ông Carney bên phía Canada. Đáp lại, Trump đã đột ngột đẩy Mỹ đi sâu hơn vào chủ nghĩa cô lập thay vì trấn an các đồng minh đang mệt mỏi.
Tuần trước, Trump đã áp thuế mới 50% lên một loạt mặt hàng của Canada sau khi Mỹ cáo buộc Canada, một trong những đối tác thương mại hàng đầu của mình, phân biệt đối xử với các sản phẩm của Mỹ.
Trump gọi quốc gia láng giềng phía Bắc là “một trong những quốc gia tồi tệ nhất thế giới để làm việc cùng,” đồng thời viết thêm trên Truth Social: “CHÚNG TA KHÔNG CẦN CANADA, HỌ MỚI CẦN CHÚNG TA!”
Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy đã bào chữa cho động thái này bằng cách chế giễu Canada và khẳng định sai sự thật rằng các lực lượng an ninh Mỹ “đang đảm bảo an ninh cho họ.”
“Đó là một quốc gia không có quân đội,” Duffy phát biểu trên Fox News. Trên thực tế, quân đội Canada đã tham gia nỗ lực của Mỹ tại Afghanistan sau các cuộc tấn công khủng bố năm 2001, dẫn đến việc 158 binh sĩ Canada ngã xuống để bảo vệ Hoa Kỳ.
Trump, đối mặt với thêm nhiều lực cản trong nỗ lực chiến tranh của mình, cũng tìm cách trả đũa đồng minh Hàn Quốc vì thiếu sự hỗ trợ cho chiến dịch.
“Tôi nói: ‘Ngài có muốn giúp chúng tôi một tay không? Chúng tôi không cần giúp với Iran, nhưng nếu ngài muốn, hãy phụ chúng tôi một tay.’ Ông ấy nói: ‘Không, cảm ơn’,” Trump kể lại về cuộc điện đàm với Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung.
Bộ Quốc phòng Mỹ sau đó tuyên bố sẽ cắt giảm các cuộc tập trận quân sự chung với Hàn Quốc — hoạt động vốn được tổ chức hằng năm để răn đe Triều Tiên. Việc hủy bỏ diễn ra ngay cả khi Trump công khai tiết lộ rằng Triều Tiên “đang sở hữu 57 vũ khí hạt nhân rất mạnh.”
Sự chỉ trích của Trump dành cho Hàn Quốc diễn ra chưa đầy một năm sau khi quốc gia này đưa ra những nhượng bộ béo bở cho Trump — 300 tỷ USD đầu tư và tiền mặt vào Mỹ — để đổi lấy việc giảm nhẹ thuế quan từ 25% xuống 15%.
Mức độ thù lập của Trump đối với các đồng minh cũng mở rộng sang cả các đối tác then chốt ở vùng Vịnh, bao gồm Oman, quốc gia có các trung gian ngoại giao đóng vai trò thiết yếu trong các cuộc đàm phán hạt nhân của chính quyền Trump với Iran vào năm trước cuộc tấn công ngày 28/2.
Sau khi Oman thông báo một kế hoạch tạm thời với Iran nhằm mở một phần Eo biển Hormuz cho giao thông, Trump đáp trả: “Oman sẽ phải cư xử giống như những người khác, nếu không chúng ta sẽ phải thổi bay họ. … Họ hiểu điều đó.”
Đáng chú ý, Oman đã cố gắng hướng chính quyền Trump rời xa một chiến dịch quân sự toàn diện chống lại Iran vào mùa hè năm 2025, và một lần nữa trước cuộc can thiệp kéo dài 6 tháng này.
Trong 72 giờ trước các đợt không kích ngày 28/2, Ngoại trưởng Oman Badr Al Busaidi đã gặp đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của Trump, tại Geneva để giúp các cuộc đàm phán gián tiếp với Iran tiến triển tới các cuộc đàm phán kỹ thuật. Ông Al Busaidi cũng đã bay xuyên đêm đến Washington, D.C., để đưa ra lời kêu gọi phút chót với Phó Tổng thống JD Vance.
Hiện tại, chiến lược của Mỹ — cùng sự thiếu phối hợp ngoại giao về vấn đề Iran — đang có tác động trực tiếp.
Đại tướng về hưu Barry McCaffrey, nguyên tướng 4 sao Lục quân và là nhà phân tích an ninh quốc gia của MS NOW, nhận định trong một bài đăng trên mạng xã hội rằng cuộc chiến với Iran “có lẽ” đã khiến Hoa Kỳ mất quyền truy cập “vào 15 căn cứ ở Vịnh Ba Tư.”
“Iran [hiện] đang ở thế sẵn sàng kiểm soát lối ra vào [của] các quốc gia vùng Vịnh,” ông McCaffrey nói. “Mỹ sẽ phải đàm phán quyền truy cập mới tại miền Tây Ả Rập Xê Út, Israel và Nam Âu.”
Trong số các đối tác khác đang đối mặt với sức ép gia tăng từ Washington có Thổ Nhĩ Kỳ, một đồng minh NATO bị Bộ trưởng Ngân khố Scott Bessent đe dọa áp thuế nặng nề nếu nước này, cùng các quốc gia khác, duy trì quan hệ thương mại trị giá hàng tỷ USD với Iran.
Những lời đe dọa và đòn tấn công kinh tế của chính quyền Trump nhắm vào các đối tác này diễn ra trong bối cảnh thị trường dầu mỏ toàn cầu chao đảo vì nhiều tháng giá cao. Tại nội địa Mỹ, giá xăng cho người tiêu dùng trên khắp cả nước hiện ở mức trung bình hơn 4 USD/gallon — mức giá đã trở thành chuẩn mực tại các cây xăng.
Tại cùng diễn đàn ở Davos tháng 1 năm ngoái, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đưa ra đánh giá trực diện rằng trật tự toàn cầu cũ của 80 năm qua đang “chuyển sang một thế giới không có quy tắc.” “Những tham vọng đế quốc đang trỗi dậy trở lại,” ông Macron nói, ngầm ám chỉ đến những động cơ mở rộng mang tính tự lực gánh sinh của Trump.
Chỉ hơn 5 tuần sau phát biểu của ông Macron và ông Carney cảnh báo về một tương lai can thiệp của Mỹ, Hoa Kỳ — mà không thông báo cho các đồng minh Châu Âu hay vùng Vịnh — đã phát động cuộc tấn công quân sự vào Iran. 6 tháng sau, vẫn còn phải xem những tàn tích của liên minh toàn cầu đó có thể tồn tại ra sao trong sự vắng mặt của Mỹ và những đòn tấn công của nước này nhắm vào các đồng minh.
—-