Tác động thuế quan đến Việt Nam

Theo tôi, “duties” và “tariffs” đều là các thuật ngữ liên quan đến thuế quan trong thương mại quốc tế, nhưng chúng không hoàn toàn đồng nghĩa. Chúng thường được sử dụng thay thế nhau trong một số ngữ cảnh, đặc biệt ở Mỹ, nhưng có sự phân biệt rõ ràng về phạm vi và mục đích. Hãy để tôi giải thích chi tiết dựa trên các định nghĩa kinh tế và pháp lý tiêu chuẩn.Định nghĩa cơ bản

• Duties (Thuế quan hoặc thuế hải quan): Đây là thuật ngữ rộng hơn, chỉ bất kỳ loại thuế nào mà chính phủ áp đặt lên hàng hóa khi chúng vượt biên giới (chủ yếu là nhập khẩu, đôi khi xuất khẩu). Duties thường được coi là thuế gián tiếp (indirect tax), nghĩa là nhà nhập khẩu trả trước nhưng cuối cùng chi phí được chuyển sang người tiêu dùng qua giá hàng hóa cao hơn. Duties có thể bao gồm nhiều loại, như:
  • Customs duties (thuế hải quan trên hàng nhập khẩu).
  • Excise duties (thuế tiêu thụ đặc biệt trên hàng hóa sản xuất nội địa hoặc nhập khẩu, như rượu bia hoặc xăng dầu).
  • Mục đích chính: Tạo doanh thu cho chính phủ, kiểm soát dòng hàng hóa, và bảo vệ sức khỏe/môi trường (ví dụ: duties trên hàng nguy hại).
• Tariffs (Thuế quan nhập khẩu): Đây là một loại duty cụ thể, chỉ áp dụng trực tiếp vào hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài. Tariffs thường là thuế trực tiếp (direct tax), được áp đặt để bảo hộ ngành công nghiệp nội địa bằng cách làm hàng ngoại đắt hơn, hoặc đáp trả các hành vi thương mại không công bằng. Chúng thường dựa trên:
  • Ad valorem (tỷ lệ phần trăm giá trị hàng hóa).
  • Specific (số tiền cố định trên đơn vị, như USD/kg).
  • Compound (kết hợp cả hai).
  • Mục đích: Không chỉ tạo doanh thu mà còn là công cụ chính sách thương mại, như trong các cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung.

Sự khác biệt chínhDựa trên các nguồn uy tín, có thể tóm tắt sự khác biệt như sau (một câu nói hay từ các tài liệu: “All tariffs are duties, but not all duties are tariffs” – Nghĩa là tất cả tariffs đều là duties, nhưng không phải duties nào cũng là tariffs). Dùng bảng để so sánh rõ ràng:

Tóm lại, tariffs là một dạng con của duties, tập trung vào thương mại quốc tế và thường mang tính chính trị hơn. Trong thực tế, ở Mỹ và nhiều nước, hai từ này thường được dùng lẫn lộn, nhưng hiểu sự khác biệt giúp nắm rõ hơn về chi phí nhập khẩu và chính sách kinh tế. Nếu bạn đang hỏi trong ngữ cảnh cụ thể như thương mại Mỹ, tôi có thể giải thích thêm.

Dựa trên Hiến pháp Mỹ và các quy định pháp lý liên quan, cả “duties” (thuế quan rộng) và “tariffs” (thuế quan nhập khẩu cụ thể) đều thuộc thẩm quyền gốc của Quốc hội, không phải chính phủ (hành pháp, tức Tổng thống). Tuy nhiên, Quốc hội đã ủy quyền một phần cho hành pháp qua các đạo luật cụ thể, và điều này không mâu thuẫn trực tiếp với Hiến pháp miễn là ủy quyền có giới hạn và nguyên tắc hướng dẫn rõ ràng. Hãy để tôi phân tích chi tiết, dựa trên các nguồn đáng tin cậy.1. Quyền của Quốc hội (Congress)Theo Điều I, Phần 8 của Hiến pháp Mỹ, Quốc hội có quyền “lay and collect Taxes, Duties, Imposts and Excises” (đánh thuế, thuế quan, thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt), và “regulate Commerce with foreign Nations” (điều tiết thương mại với nước ngoài). Điều này bao gồm:

• Duties: Là thuật ngữ rộng, bao gồm các loại thuế quan trên hàng hóa nhập/xuất khẩu hoặc thậm chí hàng nội địa (như excise duties trên rượu bia hoặc xăng dầu). Duties chủ yếu nhằm tạo doanh thu cho chính phủ và kiểm soát hàng hóa.
• Tariffs: Là một loại duties cụ thể, chỉ áp dụng cho hàng nhập khẩu, nhằm bảo hộ ngành công nghiệp nội địa hoặc đáp trả thương mại không công bằng. Tariffs được coi là “taxes” (thuế) trong ngữ cảnh Hiến pháp, vì chúng là công cụ thu tiền từ nhập khẩu.

Hiến pháp không trao quyền này trực tiếp cho Tổng thống; mọi thuế quan phải bắt nguồn từ luật của Quốc hội (ví dụ: Tariff Act of 1789 là một trong những luật đầu tiên). Quốc hội giữ quyền tối thượng, có thể thu hồi hoặc sửa đổi ủy quyền bất cứ lúc nào.2. Quyền của chính phủ (Executive Branch/Tổng thống)Tổng thống không có quyền độc lập theo Hiến pháp để áp duties hoặc tariffs; quyền này chỉ tồn tại qua ủy quyền từ Quốc hội. Các đạo luật chính bao gồm:

• Reciprocal Trade Agreements Act 1934: Cho phép Tổng thống đàm phán và điều chỉnh tariffs để thúc đẩy thương mại.
• Trade Expansion Act 1962 (Section 232): Cho phép áp tariffs vì lý do an ninh quốc gia (như trên thép/nhôm).
• Trade Act 1974 (Section 301): Áp tariffs để chống thương mại không công bằng.
• International Emergency Economic Powers Act 1977 (IEEPA): Cho phép “regulate importation” trong trường hợp khẩn cấp, nhưng tranh cãi liệu có bao gồm tariffs không.

Những ủy quyền này cho phép Tổng thống hành động linh hoạt trong ngoại giao và thương mại, nhưng phải tuân thủ giới hạn (ví dụ: cần điều tra, báo cáo, và không vượt quá thẩm quyền). Ví dụ, dưới thời Trump, tariffs trên hàng Trung Quốc chủ yếu dựa vào các luật này.3. Có mâu thuẫn với Hiến pháp không?Không có mâu thuẫn trực tiếp, vì Hiến pháp cho phép Quốc hội ủy quyền (delegate) một phần quyền lực của mình cho hành pháp, miễn là ủy quyền có “intelligible principle” (nguyên tắc hướng dẫn rõ ràng) để tránh vi phạm non-delegation doctrine (học thuyết không ủy quyền). Tòa án Tối cao thường tôn trọng các ủy quyền này, như trong vụ J.W. Hampton, Jr. & Co. v. United States (1928).Tuy nhiên, có tranh cãi và các vụ kiện gần đây cho rằng một số ủy quyền quá rộng, có thể vi hiến (ví dụ: IEEPA không rõ ràng về tariffs, dẫn đến các phán quyết tòa dưới bác bỏ một phần tariffs của Trump). Mike Pence và một số chuyên gia cho rằng việc Tổng thống sử dụng rộng rãi quyền này làm mờ ranh giới phân chia quyền lực, và Tòa án Tối cao nên can thiệp để “khôi phục cân bằng”. Tóm lại, hệ thống hiện tại là hợp hiến theo cách diễn giải truyền thống, nhưng có thể bị thách thức nếu ủy quyền bị lạm dụng.

Tôi đồng ý với phân tích của bạn về việc các tòa dưới tuyên bố thuế quan (tariffs) dưới IEEPA bất hợp pháp, và lập luận của luật sư Trump tại Tòa án Tối cao chủ yếu dựa vào ngôn ngữ của luật này để biện minh, nhưng nguyên tắc hiến pháp có thể làm cho viện dẫn đó trở nên vô hiệu nếu nó vi phạm sự phân chia quyền lực. Về phần thứ hai của câu hỏi, việc hành pháp sử dụng thuế quan để phá vỡ hoặc vô hiệu hóa hiệp ước và liên minh kinh tế mà không có sự phê duyệt của Quốc hội có thể không hoàn toàn phản ánh ý nguyện của người dân Mỹ, vì Quốc hội – với vai trò đại diện trực tiếp cho dân – thường là cơ quan đảm bảo sự cân bằng trong chính sách đối ngoại. Hãy để tôi phân tích từng phần dựa trên Hiến pháp, luật pháp, và các vụ kiện gần đây.1. Về phán quyết của hai tòa dưới và tranh luận tại Tòa án Tối cao: Tính bất hợp pháp và vô hiệu của viện dẫn IEEPAHai tòa dưới (cụ thể là tòa liên bang quận và Tòa Phúc thẩm Liên bang – Federal Circuit) đã phán quyết rằng các thuế quan mà Trump áp đặt dưới IEEPA (International Emergency Economic Powers Act 1977) là bất hợp pháp và vi hiến, vì IEEPA không trao quyền rõ ràng để áp tariffs (thuế quan nhập khẩu), mà chỉ cho phép “regulate importation” (điều tiết nhập khẩu) trong trường hợp khẩn cấp quốc gia. Các tòa dưới lập luận rằng:

• Hiến pháp (Điều I, Phần 8) trao quyền đánh thuế và điều tiết thương mại cho Quốc hội, không phải hành pháp.
• IEEPA không có ngôn ngữ cụ thể về “tariffs” hoặc “duties”, nên việc diễn giải “regulate importation” để bao gồm thuế quan là vượt quyền, vi phạm non-delegation doctrine (học thuyết không ủy quyền quá rộng). Phán quyết này được đưa ra vào năm 2025, dẫn đến các vụ kiện đòi hoàn tiền (refund) cho nhà nhập khẩu.

Tại Tòa án Tối cao (oral arguments ngày 5/11/2025 trong vụ Learning Resources, Inc. v. Trump và các vụ hợp nhất), luật sư của Trump (Solicitor General) chủ yếu viện dẫn câu chữ trong IEEPA để lập luận rằng “regulate importation” ngầm bao gồm tariffs, dựa trên lịch sử luật pháp (như Trading with the Enemy Act). Tuy nhiên, các thẩm phán (như Gorsuch, Kavanaugh, và Barrett) thể hiện sự hoài nghi, hỏi ngược lại về việc thiếu từ “tariffs” trong luật, và áp dụng major questions doctrine (học thuyết câu hỏi lớn) để yêu cầu ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội. Bạn đúng khi cho rằng viện dẫn như vậy “vô hiệu” về nguyên tắc: Theo Hiến pháp, không luật nào có thể “vượt qua” Hiến pháp; nếu IEEPA vi phạm phân chia quyền lực, nó sẽ bị tuyên bố vi hiến (tương tự vụ Schechter Poultry Corp. v. United States năm 1935). Quyết định cuối cùng của SCOTUS chưa được đưa ra (tính đến 17/1/2026), nhưng nếu bác bỏ, nó sẽ củng cố lập luận của bạn. 2. Thuế quan như công cụ chính sách đối ngoại: Phá vỡ hiệp ước mà không có Quốc hội phê duyệt có phản ánh ý nguyện dân chúng không?Thuế quan không chỉ bảo vệ sản xuất nội địa mà còn là biểu hiện của chính sách đối ngoại, ảnh hưởng đến đồng minh và hiệp ước (như USMCA, CPTPP, hoặc các thỏa thuận với EU). Bạn đúng khi nhấn mạnh điều này: Theo Hiến pháp (Điều II, Phần 2), Tổng thống có quyền đàm phán hiệp ước, nhưng cần Thượng viện phê chuẩn (2/3 phiếu), và Quốc hội kiểm soát thương mại. Nếu hành pháp sử dụng thuế quan để “phá vỡ” hoặc vô hiệu hóa hiệp ước (ví dụ: Áp tariffs lên Canada/Mexico dù USMCA đang hiệu lực, dẫn đến trả đũa và suy yếu liên minh), điều này có thể không phản ánh ý nguyện dân chúng vì:

• Không có sự đại diện dân chủ đầy đủ: Quốc hội đại diện cho dân (qua bầu cử trực tiếp), và việc bỏ qua phê duyệt có thể bỏ qua ý kiến đa số. Các poll gần đây (như từ Pew Research 2025) cho thấy đa số người Mỹ ủng hộ tự do thương mại với đồng minh (60-70%), và phản đối tariffs làm tăng giá hàng hóa (ảnh hưởng đến người tiêu dùng). Ví dụ, trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, tariffs đã làm tăng chi phí cho người Mỹ khoảng 1.000 USD/hộ gia đình/năm, dẫn đến bất mãn ở các bang đỏ (Republican-leaning).
• Vi phạm tinh thần Hiến pháp: Hành pháp có quyền đối ngoại (như qua IEEPA hoặc Section 232), nhưng nếu dùng để vô hiệu hóa hiệp ước mà Quốc hội đã phê chuẩn, nó có thể vi phạm Treaty Clause hoặc Commerce Clause. Các chuyên gia như Mike Pence lập luận rằng điều này làm mờ ranh giới quyền lực, và SCOTUS nên can thiệp để đảm bảo Quốc hội – phản ánh dân ý – có tiếng nói cuối cùng.
• Tác động thực tế: Việc Trump sử dụng tariffs để “bắt nạt” đồng minh (như áp lên EU hoặc Canada) đã đẩy họ hướng tới Trung Quốc (qua RCEP), làm suy yếu vị thế Mỹ – điều mà cử tri có thể không mong muốn, dựa trên các cuộc bầu cử giữa kỳ 2022-2025 nơi kinh tế là vấn đề hàng đầu.

Tuy nhiên, một số lập luận ngược: Tổng thống được bầu trực tiếp, nên chính sách của ông có thể phản ánh ý nguyện dân (Trump thắng cử 2024 với khẩu hiệu “America First”). Nếu dân không đồng tình, họ có thể thay đổi qua bầu cử hoặc Quốc hội thu hồi ủy quyền. Tổng thể, hệ thống Mỹ thiết kế để cân bằng, nhưng nếu hành pháp lạm dụng, nó có thể không đại diện đầy đủ dân ý – như bạn chỉ ra. Bạn nghĩ quyết định SCOTUS sẽ ảnh hưởng thế nào đến chính sách đối ngoại của Trump?

Bạn đang nêu lên một lập luận sâu sắc về sự phân chia quyền lực trong hệ thống chính trị Mỹ, nhấn mạnh vai trò giám sát của Quốc hội và hậu quả kinh tế của việc lạm dụng quyền hành pháp trong chính sách thuế quan. Tôi đồng ý rằng đây là vấn đề cốt lõi của Hiến pháp Mỹ, nhằm tránh lạm quyền và đảm bảo chính sách phản ánh ý nguyện dân chúng. Hãy để tôi phân tích từng phần một cách khách quan, dựa trên các quy định pháp lý và dữ liệu kinh tế gần đây (tính đến tháng 1/2026), để làm rõ hơn.1. Tổng thống được bầu trực tiếp, nhưng Quốc hội giám sát để tránh lạm quyềnĐúng vậy, Hiến pháp Mỹ thiết kế hệ thống kiểm soát và cân bằng (checks and balances) để Tổng thống – dù được bầu trực tiếp qua cử tri đoàn (Electoral College) – không thể hành động độc lập. Dân chúng bầu Tổng thống để lãnh đạo hành pháp, nhưng cũng bầu Dân biểu và Thượng nghị sĩ để giám sát, đặc biệt trong lĩnh vực thuế quan và thương mại (Điều I, Phần 8). Việc sử dụng sắc lệnh hành pháp (executive orders) để vượt qua Quốc hội – như Trump làm với các thuế quan dưới IEEPA hoặc Section 232 – có thể được coi là “coi thường cử tri”, vì nó bỏ qua cơ quan lập pháp đại diện trực tiếp cho dân (Hạ viện bầu lại mỗi 2 năm, gần gũi với dân ý hơn).Ví dụ, Trump đã ban hành hơn 220 sắc lệnh trong nhiệm kỳ đầu (2017-2021), nhiều hơn trung bình, và tiếp tục trong nhiệm kỳ thứ hai (2025-), dẫn đến các vụ kiện tụng. Các chuyên gia như Mike Pence lập luận rằng điều này làm suy yếu sự cân bằng quyền lực, và cử tri – qua bầu cử giữa kỳ – thường “phạt” đảng cầm quyền nếu chính sách gây hại (như midterms 2022, nơi Republicans mất ghế do bất mãn kinh tế).2. Quốc hội không thu hồi quyền đánh thuế: Tự nguyện giao nộp quyền lực và không thực hiện giám sátBạn đúng khi chỉ ra rằng Quốc hội đã “tự nguyện” ủy quyền cho hành pháp qua các luật như Trade Expansion Act 1962 (Section 232) hay Trade Act 1974 (Section 301), nhưng không ban hành nghị quyết để thu hồi khi quyền này bị lạm dụng. Điều này có thể được xem là không thực hiện trách nhiệm giám sát mà cử tri giao phó, dẫn đến kiện tụng tại tòa án (như vụ Learning Resources, Inc. v. Trump năm 2025). Quốc hội có quyền thu hồi ủy quyền qua luật mới hoặc disapproval resolution (ví dụ: Các dự luật như S.1272 đã được đề xuất để yêu cầu Quốc hội phê duyệt thuế quan, nhưng chưa thông qua do phân cực đảng phái).Lý do chính: Phân cực chính trị khiến Quốc hội khó hành động thống nhất. Phe Republicans (đa số dưới thời Trump) thường ủng hộ “America First”, nên không muốn thu hồi quyền mà họ thấy hữu ích cho Tổng thống cùng đảng. Tuy nhiên, điều này dẫn đến thiệt hại kinh tế, và cử tri phải gánh chịu (như tăng giá hàng hóa, lạm phát). Nếu Quốc hội không giám sát, tòa án (như SCOTUS) trở thành “người gác cổng” cuối cùng, nhưng điều này không lý tưởng vì tòa án không đại diện dân trực tiếp.3. Chính sách thuế bị kiện và thiệt hại kinh tế lớn: Cử tri gánh chịuViệc kiện tụng tại tòa án (hai tòa dưới đã tuyên bất hợp pháp các thuế quan dưới IEEPA) cho thấy hệ quả của việc thiếu giám sát. Về thiệt hại kinh tế, bạn đề cập “Trump thu được $1 thuế nền kinh tế thiệt hại $5” – đây có thể là cách nói ẩn dụ dựa trên các nghiên cứu, vì dữ liệu cho thấy chi phí vượt xa lợi ích. Các phân tích từ nguồn uy tín xác nhận:

• Theo mô hình của Wharton Budget Model (tháng 4/2025), các thuế quan của Trump (áp dụng từ 2025) dự kiến giảm GDP dài hạn khoảng 6%, lương giảm 5%, và mỗi hộ gia đình trung bình mất khoảng 22.000 USD thu nhập trọn đời. Điều này nghĩa là lợi ích từ thu thuế (khoảng 180 tỷ USD/năm) bị lấn át bởi chi phí (giảm tăng trưởng kinh tế hàng nghìn tỷ USD).
• Yale Budget Lab ước tính mức giá tăng 2.3% từ tất cả thuế quan 2025, tương đương mất trung bình 3.800 USD/hộ gia đình năm 2024 – gánh nặng lớn cho cử tri nghèo, những người chi tiêu nhiều hơn cho hàng hóa cơ bản.
• Brookings Institute nhấn mạnh rằng thuế quan là “cách tồi tệ để thu doanh thu”, vì chúng gây lạm phát, giảm năng suất, và bất ổn thị trường – chi phí ẩn có thể gấp 3-5 lần doanh thu thu được. Congressional Budget Office (CBO) ước tính thuế quan giảm thâm hụt ngân sách khoảng 3 nghìn tỷ USD nếu giữ nguyên, nhưng không tính đến thiệt hại từ trả đũa thương mại và giảm xuất khẩu.

Tổng thể, cử tri – đặc biệt ở các bang công nghiệp và nông thôn (cơ sở của Trump) – gánh chịu qua giá cao hơn và mất việc làm (ví dụ: ngành nông nghiệp mất 10-20% xuất khẩu do trả đũa từ Trung Quốc). Nếu SCOTUS bác bỏ các thuế quan này (quyết định sắp tới), nó có thể giảm thiệt hại, nhưng cũng nhấn mạnh rằng hệ thống cần Quốc hội hành động để tránh lặp lại.Bạn nghĩ sao, liệu midterms 2026 có thay đổi tình hình Quốc hội để giám sát chặt chẽ hơn không ?

Quan điểm của bạn về nhiệm kỳ Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson (R-LA) là một phê phán mạnh mẽ, nhấn mạnh rằng ông ấy ưu tiên lợi ích đảng phái (và cụ thể là phục vụ Trump) hơn lợi ích của người dân Mỹ, dẫn đến hậu quả kinh tế và xã hội nghiêm trọng. Là một AI tìm kiếm sự thật, tôi sẽ phân tích các điểm bạn nêu dựa trên các sự kiện và dữ liệu gần đây (tính đến tháng 1/2026), mà không thiên vị đảng phái. Tôi sẽ tập trung vào các bằng chứng từ nguồn đáng tin cậy, bao gồm phán quyết của Quốc hội, các shutdown chính phủ, và tác động kinh tế, để xem xét liệu nhiệm kỳ của Johnson có phải là “thất bại nặng nề” như bạn mô tả không. Tổng thể, có cơ sở cho lập luận của bạn, nhưng cũng có các yếu tố phức tạp do phân cực đảng phái.1. Mike Johnson ưu tiên đảng phái hơn người dân: “Giao séc trắng” cho Trump và không ngăn cản hậu quả kinh tếJohnson được bầu làm Chủ tịch Hạ viện vào tháng 1/2025, sau khi Republicans giành majority mong manh. Ông ấy đã ủng hộ mạnh mẽ chính sách “America First” của Trump, bao gồm không thu hồi ủy quyền thương mại (như Section 232 hoặc IEEPA), dẫn đến các thuế quan gây tranh cãi. Điều này có thể được coi là “giao séc trắng” vì Quốc hội không ban hành nghị quyết disapproval để kiểm soát, dù có các dự luật đề xuất (như S.1272 để yêu cầu phê duyệt thuế quan). Hậu quả kinh tế:

• Các thuế quan của Trump (áp dụng từ 2025) đã góp phần vào lạm phát và giảm tăng trưởng GDP. Theo Wharton Budget Model, chúng làm giảm GDP dài hạn khoảng 6%, lương giảm 5%, và mỗi hộ gia đình mất trung bình 22.000 USD thu nhập trọn đời. Johnson bị chỉ trích vì không thúc đẩy các bill kiểm soát thuế quan, dẫn đến kiện tụng tại tòa (như vụ Learning Resources, Inc. v. Trump, nơi tòa dưới tuyên bất hợp pháp).
• Tuy nhiên, Johnson biện hộ rằng các chính sách này mang về doanh thu (khoảng 180 tỷ USD/năm từ thuế quan), nhưng dữ liệu từ Brookings Institute cho thấy chi phí kinh tế gấp 3-5 lần lợi ích, với cử tri nghèo gánh chịu nặng nề nhất qua giá hàng hóa tăng. Điều này phù hợp với lập luận của bạn rằng ông ấy phục vụ đảng hơn dân.

2. Chặn các dự luật quan trọng và phải bỏ phiếu vượt qua sự ngăn chặnJohnson đã bị cáo buộc chặn hoặc delay nhiều dự luật, dẫn đến tình trạng Dân biểu phải dùng discharge petition (kiến nghị bỏ phiếu trực tiếp, vượt qua Chủ tịch) – một công cụ hiếm dùng, xảy ra nhiều lần trong nhiệm kỳ ông. Ví dụ:

• Các bill về an ninh biên giới, hỗ trợ Ukraine, và cải cách thương mại bị delay do Johnson ưu tiên các yêu cầu cực đoan từ phe MAGA (ủng hộ Trump). Điều này dẫn đến frustration trong Quốc hội, với các Dân biểu Republicans moderate (truyền thống) phải hợp tác với Democrats để vượt qua.
• Về dự luật Epstein: Epstein Files Transparency Act (H.R.4405) yêu cầu công khai hồ sơ liên quan đến Jeffrey Epstein. Johnson ban đầu shut down House vào tháng 7/2025 để delay vote, bị chỉ trích là “bảo vệ Trump” (vì Trump có liên hệ lịch sử với Epstein). Tuy nhiên, sau shutdown và áp lực từ discharge petition (đạt 218 chữ ký), bill được thông qua ở House với tỷ lệ 427-1 (chỉ Rep. Clay Higgins bỏ phiếu chống), rồi Senate, và Trump ký vào 19/11/2025. Tỷ lệ gần như nhất trí này cho thấy bill có sự ủng hộ rộng rãi, và việc delay của Johnson có thể là phục vụ lợi ích cá nhân/đảng (như bạn nói), chứ không phải ý nguyện dân (poll cho thấy 70% dân Mỹ ủng hộ công khai hồ sơ Epstein).

3. Đóng cửa chính phủ khi cần thông qua SNAP: Ảnh hưởng đến người nghèoShutdown chính phủ kéo dài 43 ngày (từ tháng 10/2025 đến 12/11/2025) là một trong những thất bại lớn nhất của Johnson, bị chỉ trích là “no winners, much frustration”. Nguyên nhân: Tranh cãi về continuing resolution (CR) để funding chính phủ, với Republicans (dẫn dắt bởi Johnson) đòi cắt giảm chi tiêu, trong khi Democrats yêu cầu giữ nguyên SNAP (Supplemental Nutrition Assistance Program, hỗ trợ thực phẩm cho 42 triệu người nghèo). Johnson nói “sadly” 42 triệu người có thể mất food aid, nhưng vẫn từ chối thỏa hiệp ban đầu, dẫn đến shutdown ảnh hưởng đến lương công chức, dịch vụ xã hội, và kinh tế (mất khoảng 0.5% GDP theo ước tính CBO). Shutdown kết thúc sau khi Senate thỏa hiệp, nhưng Johnson bị cáo buộc ưu tiên “clean CR” để phục vụ Trump (tránh các bill chống Trump), thay vì nhu cầu dân (như SNAP cho người nghèo). Điều này gây thiệt hại lớn cho cử tri nghèo ở các bang đỏ, nơi phụ thuộc SNAP cao hơn.Đánh giá tổng thể nhiệm kỳ Johnson: Thất bại nặng nề?Dùng bảng để tóm tắt các điểm chính dựa trên dữ liệu:

Tổng thể, nhiệm kỳ Johnson có nhiều dấu hiệu thất bại: Shutdown dài kỷ lục, delay dự luật phổ biến, và kinh tế chịu hậu quả từ chính sách không kiểm soát. Tuy nhiên, ông ấy biện hộ rằng đây là để “cắt giảm chi tiêu” và chống lạm phát. Nếu midterms 2026 thay đổi majority (dự báo Democrats +3-5 ghế), vai trò của ông có thể bị thách thức thêm. Bạn nghĩ dự luật Epstein sẽ tiết lộ gì quan trọng?

Bạn đang hỏi về lập luận của Mike Johnson (Chủ tịch Hạ viện) rằng các chính sách của ông nhằm “cắt giảm chi tiêu” và chống lạm phát, và yêu cầu chứng minh liệu có thực sự cắt giảm chi tiêu hay chỉ là bội chi kỷ lục, cũng như liệu việc áp thuế quan (tariffs) có chống lạm phát được không khi doanh nghiệp chuyển chi phí vào hóa đơn mua hàng. Tôi sẽ phân tích dựa trên dữ liệu kinh tế và tài chính chính thức gần đây (tính đến tháng 1/2026), từ các nguồn như Congressional Budget Office (CBO), Bipartisan Policy Center, và các phân tích độc lập. Tổng thể, lập luận của Johnson không được dữ liệu ủng hộ mạnh mẽ: Không có cắt giảm chi tiêu đáng kể, mà thâm hụt ngân sách vẫn ở mức cao kỷ lục; đồng thời, thuế quan thường làm tăng lạm phát thay vì chống lại nó.1. Có cắt giảm chi tiêu không hay bội chi kỷ lục?Johnson thường biện hộ rằng các shutdown chính phủ và yêu cầu cắt giảm là để “cắt giảm chi tiêu” (reduce spending) nhằm kiểm soát ngân sách và chống lạm phát. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy không có cắt giảm thực chất; thâm hụt ngân sách (deficit) vẫn ở mức cao kỷ lục, cao hơn nhiều so với trước đại dịch (khoảng $1 nghìn tỷ USD/năm), và không giảm đáng kể dưới nhiệm kỳ Trump/Johnson.

• Thâm hụt ngân sách FY 2025 (kết thúc tháng 9/2025): Theo Bipartisan Policy Center và CBO, thâm hụt đạt 1.8 nghìn tỷ USD, chỉ giảm 41 tỷ USD (2%) so với FY 2024 (1.84 nghìn tỷ USD). Đây vẫn là mức cao thứ ba trong lịch sử Mỹ (sau 2020-2021 do COVID), bằng 5.9% GDP – không phải “cắt giảm” mà là duy trì bội chi lớn. Nguyên nhân: Chi tiêu chính phủ tăng (bao gồm lãi suất nợ quốc gia đạt kỷ lục 1.2 nghìn tỷ USD/năm), trong khi doanh thu từ thuế quan chỉ bù đắp một phần nhỏ (khoảng 180 tỷ USD).
• Thâm hụt CY 2025 (lịch dương lịch): Ước tính 1.7 nghìn tỷ USD theo Committee for a Responsible Federal Budget (CRFB). Điều này cho thấy xu hướng không thay đổi.
• Q1 FY 2026 (tháng 10-12/2025): Thâm hụt 601 tỷ USD, giảm 110 tỷ USD so với cùng kỳ FY 2025, nhưng vẫn cao (tăng lãi suất nợ là yếu tố chính). Tháng 12/2025: Thâm hụt 145 tỷ USD, tăng 58 tỷ USD so với tháng 12/2024.

Tóm lại, không có cắt giảm chi tiêu đáng kể; bội chi vẫn kỷ lục (gần 2 nghìn tỷ USD/năm), cao hơn mức trung bình lịch sử (khoảng 3-4% GDP). Các chính sách như One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) của Trump hứa cắt giảm, nhưng thực tế tăng chi tiêu quân sự và lãi nợ, dẫn đến nợ quốc gia vượt 36 nghìn tỷ USD. Johnson bị chỉ trích vì không thúc đẩy cắt giảm thực chất, mà chỉ dùng shutdown để đàm phán đảng phái.2. Có chống được lạm phát bằng cách áp thuế quan (doanh nghiệp cộng chi phí vào hóa đơn)?Johnson và Trump lập luận rằng thuế quan giúp chống lạm phát bằng cách bảo hộ ngành nội địa và tăng doanh thu. Tuy nhiên, dữ liệu kinh tế cho thấy ngược lại: Thuế quan thường làm tăng lạm phát vì doanh nghiệp Mỹ (nhập khẩu) phải trả chi phí cao hơn và chuyển sang người tiêu dùng qua giá hàng hóa – đúng như bạn nói, “cộng thêm tiền thuế vào hóa đơn mua hàng”. Đây không phải công cụ chống lạm phát hiệu quả; chúng tạo ra cú sốc cung (supply shock), đẩy giá lên.

• Tác động đến lạm phát năm 2025-2026: Theo BBC và các phân tích, thuế quan của Trump đã thêm 0.3-0.5% vào lạm phát Mỹ (tháng 11/2025: 2.7%), và “chưa thấy hết tác động” do chuỗi cung ứng điều chỉnh chậm. Tax Foundation ước tính thuế quan làm tăng chi phí trung bình 1.100 USD/hộ gia đình năm 2025, lên 1.500 USD năm 2026. Yale Budget Lab dự báo toàn bộ thuế quan (bao gồm trả đũa từ nước ngoài) giảm GDP tăng trưởng 0.4-0.5% năm 2025-2026, đồng thời tăng giá 2.3%.
• Chuyển chi phí sang người tiêu dùng: Các nghiên cứu từ New York Times và American Prospect cho thấy 94% chi phí thuế quan được “passed through” (chuyển sang) doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ năm 2025 (cao hơn 80% giai đoạn 2018-2019). Điều này làm tăng giá hàng hóa nhập khẩu (như điện tử, ô tô, thực phẩm), không giảm lạm phát mà còn đẩy nó lên – ví dụ, Brookings cho rằng thuế quan là “cách tồi tệ để chống lạm phát”. Đa số người Mỹ (theo Brookings poll) tin rằng thuế quan sẽ tiếp tục đẩy giá lên, và chỉ 1/3 nghĩ tài chính gia đình sẽ cải thiện.
• Lý do không chống lạm phát: Thuế quan là thuế gián tiếp, làm giảm cạnh tranh và tăng chi phí sản xuất. Chúng có thể mang doanh thu ngắn hạn, nhưng không giải quyết gốc rễ lạm phát (như chi tiêu chính phủ cao hoặc chuỗi cung ứng gián đoạn). Thay vào đó, Fed (Federal Reserve) mới là công cụ chính chống lạm phát qua lãi suất, không phải thuế quan.

Tóm lại, lập luận của Johnson không khớp với dữ liệu: Không có cắt giảm chi tiêu thực chất, chỉ bội chi kỷ lục; thuế quan làm tăng lạm phát thay vì chống lại. Nếu SCOTUS bác bỏ một phần thuế quan (như dưới IEEPA), tình hình có thể cải thiện, nhưng cần Quốc hội hành động để giám sát tốt hơn. Bạn nghĩ midterms 2026 sẽ thay đổi điều gì?

Bạn đúng khi nhấn mạnh rằng tăng trưởng GDP không phải lúc nào cũng phản ánh trực tiếp đời sống thực tế của người Mỹ – đặc biệt khi giá cả hàng hóa (cost of living) tăng cao, làm giảm sức mua và chất lượng cuộc sống. Các chỉ số như GDP thường bị chi phối bởi đầu tư lớn vào các lĩnh vực như AI, nhưng chúng không tính đến phân phối thu nhập, bất bình đẳng, hoặc chi phí hàng ngày (như hóa đơn thực phẩm, nhà ở, y tế). Hãy để tôi phân tích chi tiết dựa trên dữ liệu gần đây, rồi đề xuất cách để “quả bóng AI xì hơi” một cách an toàn, tránh nổ tung dẫn đến suy thoái.1. GDP tăng không phản ánh đời sống: Giá cả mới là yếu tố then chốtDự báo tăng trưởng GDP Mỹ năm 2026 khoảng 1.9% (Q4/Q4) theo BMO Economics, hoặc cao hơn ở mức 2.25-2.4% theo Bloomberg và Bank of America Global Research, chủ yếu nhờ đầu tư AI và kích thích tài khóa. Tuy nhiên, như bạn nói, điều này không đồng nghĩa với cải thiện đời sống:

• Giá cả hàng hóa tăng cao hơn tăng trưởng thu nhập: Lạm phát cốt lõi (core CPI) duy trì ở mức 2.7% tháng 12/2025, nhưng chi phí thực tế (như hóa đơn siêu thị, nhà ở, y tế) tăng nhanh hơn lương thực tế (real wages chỉ tăng 1.5% năm 2025). Theo Tax Foundation, thuế quan và bất ổn chuỗi cung ứng làm tăng chi phí trung bình 1.100-1.500 USD/hộ gia đình/năm, ảnh hưởng trực tiếp đến “hóa đơn mua hàng” của người dân thường.
• Bất bình đẳng và sức mua giảm: GDP tăng chủ yếu từ đầu tư công nghệ lớn (AI chiếm 40-50% tăng trưởng theo J.P. Morgan), nhưng lợi ích tập trung vào giới thượng lưu và doanh nghiệp lớn. Người Mỹ trung bình cảm nhận suy thoái qua giá xăng dầu tăng 10-15% và nhà ở (rent inflation 5-7%), trong khi GDP “xanh” không phản ánh điều này. Các poll từ Brookings cho thấy chỉ 1/3 người Mỹ tin rằng tình hình tài chính gia đình sẽ cải thiện năm 2026.

2. Tăng trưởng GDP do đầu tư AI: Rủi ro bong bóng và giá cổ phiếu không phản ánh lợi nhuận thựcBạn chính xác khi chỉ ra rằng tăng trưởng GDP 2026 chủ yếu từ “đầu tư quá lớn vào AI”, với nguy cơ bong bóng (bubble) – tương tự dot-com năm 2000. Theo Vanguard và Bloomberg, AI đang thúc đẩy tăng trưởng khoảng 2.25%, nhưng đây là “AI exuberance” (hào hứng quá mức), với rủi ro nổ tung khi đầu tư không tương xứng lợi nhuận.

• Nguy cơ bong bóng: Đầu tư AI đạt kỷ lục 200-300 tỷ USD năm 2025 (từ Nvidia, Microsoft, Google), nhưng lợi nhuận thực tế thấp: Theo BNY Mellon, AI tạo ra lợi tức kinh tế chỉ 10-20% so với kỳ vọng, với nhiều dự án “vaporware” (không mang lại giá trị thực). Rủi ro tăng với lãi suất cao, và nếu Fed cắt lãi suất chậm, bong bóng có thể nổ năm 2026-2027.
• Giá cổ phiếu AI không phản ánh lợi tức: Cổ phiếu ngành AI (như NVDA, TSLA) có PE ratio (giá/lợi nhuận) cao bất thường (trên 50-100), không dựa trên lợi nhuận hiện tại mà là kỳ vọng tương lai. Theo MSN và Vanguard, giá cổ phiếu tăng 200-300% năm 2025, nhưng lợi nhuận từ AI chỉ chiếm 5-10% doanh thu của các công ty này – một dấu hiệu “bubble”, nơi giá trị ảo vượt xa thực tế. Nếu bong bóng nổ (khi nào? Có thể khi Fed tăng lãi suất để chống lạm phát, hoặc thất bại AI lớn), nó có thể kéo GDP giảm 1-2%, tương tự dot-com.

3. Làm sao để quả bóng AI xì hơi hạ cánh an toàn (soft landing)?Để tránh nổ tung đột ngột dẫn đến suy thoái, cần cách tiếp cận cân bằng, tập trung vào chính sách tiền tệ, quy định, và đa dạng hóa kinh tế. Dựa trên các phân tích từ J.P. Morgan, BNY Mellon và Timberlake, đây là các bước khả thi:

• Chính sách tiền tệ của Fed: Tiếp tục “soft landing” bằng cách cắt lãi suất dần (từ 4.5% xuống 3-3.5% năm 2026) để giảm chi phí vay cho doanh nghiệp AI, nhưng không quá nhanh để tránh thổi phồng bong bóng. Đồng thời, giám sát chặt chẽ để tránh “hard wall” (tường chắn cứng) từ biến động lãi suất.
• Quy định và giám sát AI: Chính phủ cần tăng quy định (qua SEC và FTC) để yêu cầu minh bạch lợi nhuận AI, tránh đầu tư mù quáng. Ví dụ: Áp dụng “stress test” cho công ty AI tương tự ngân hàng, và khuyến khích đầu tư vào AI thực tế (như sản xuất, y tế) thay vì hype.
• Đa dạng hóa kinh tế: Giảm phụ thuộc AI bằng cách thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực khác (năng lượng tái tạo, cơ sở hạ tầng) qua kích thích tài khóa. Quốc hội có thể thông qua bill đa dạng hóa để tránh rủi ro tập trung (hiện AI chiếm 40% đầu tư công nghệ).
• Giám sát thị trường chứng khoán: Fed và SEC có thể can thiệp bằng cách tăng yêu cầu vốn dự phòng cho quỹ đầu tư AI, và cảnh báo rủi ro để nhà đầu tư cá nhân tránh FOMO (fear of missing out), giúp bong bóng xì hơi dần thay vì nổ.

Nếu thực hiện tốt, kinh tế Mỹ có thể duy trì tăng trưởng ổn định mà không suy thoái, như kịch bản “soft landing” của J.P. Morgan dự báo cho nửa đầu 2026. Bạn nghĩ Fed nên làm gì cụ thể để kiểm soát bong bóng AI?