Trong hơn hai thế kỷ, hệ thống bầu cử Hoa Kỳ vận hành trên một nguyên tắc nền tảng: phân quyền. Các tiểu bang quyết định “thời gian, địa điểm và cách thức” tổ chức bầu cử, trong khi liên bang giữ vai trò khung pháp lý tối thiểu. Mô hình này không phải ngẫu nhiên. Nó được thiết kế để ngăn tập trung quyền lực.
Nhưng kể từ 2016, trục an ninh bầu cử đã thay đổi. Và đến 2026, chúng ta chứng kiến một nghịch lý chiến lược:
-
Một mặt, xuất hiện nỗ lực liên bang hóa xác minh cử tri thông qua SAVE Act.
-
Mặt khác, các cơ quan bảo vệ hạ tầng bầu cử và chống chiến tranh thông tin lại bị thu hẹp hoặc chính trị hóa.
Hai xu hướng này đặt ra hai câu hỏi lớn.
Câu hỏi thứ nhất:
Vì sao một cơ chế phân quyền tồn tại hơn 200 năm lại cần được “chuẩn hóa” bằng SAVE Act?
Hiến pháp trao quyền tổ chức bầu cử cho các bang, với sự giám sát nhất định của Quốc hội. Lịch sử cho thấy hệ thống này vận hành ổn định, kể cả trong các giai đoạn xung đột sâu sắc như Nội chiến, Thế chiến, Chiến tranh Lạnh.
Ngay cả sau 2016 — khi Nga bị cáo buộc can thiệp — vấn đề chính không nằm ở việc người không phải công dân bỏ phiếu hàng loạt. Các báo cáo điều tra liên bang và cấp bang cho thấy gian lận dạng này cực kỳ hiếm.
Vậy SAVE Act giải quyết vấn đề gì?
Lập luận của phe ủng hộ là “chuẩn hóa để tăng niềm tin.” Nhưng về mặt chiến lược, liên bang hóa xác minh cử tri đồng nghĩa với:
-
Giảm sự đa dạng hệ thống giữa các bang
-
Tăng quyền điều phối từ Washington
-
Tạo tiền lệ cho việc chuẩn hóa sâu hơn trong tương lai
Trong môi trường phân cực cao, mọi sự chuẩn hóa tập trung đều dễ bị diễn giải là công cụ chính trị.
Nếu mục tiêu là tăng niềm tin, câu hỏi đặt ra là:
Liệu việc thay đổi cấu trúc phân quyền ngay trước chu kỳ bầu cử 2026 có thực sự làm tăng niềm tin – hay làm gia tăng nghi ngờ?
Câu hỏi thứ hai:
Nếu mục tiêu là bảo vệ bầu cử, vì sao các cơ quan bảo vệ bầu cử và chống thông tin sai lệch lại bị thu hẹp?
Sau 2016, Mỹ đầu tư mạnh vào bảo vệ hạ tầng bầu cử. CISA được thành lập năm 2018 để bảo vệ hệ thống khỏi tấn công mạng, thao túng kỹ thuật và chiến tranh thông tin.
Đến 2020, CISA tuyên bố bầu cử là “an toàn nhất trong lịch sử.”
Tuy nhiên, từ 2021 trở đi, CISA và các chương trình chống thông tin sai lệch bắt đầu bị chỉ trích là “thiên vị” hoặc “chính trị hóa.” Nhiều chương trình bị thu hẹp, vai trò bị điều chỉnh, ngân sách và nhân sự thay đổi.
Điểm nghịch lý nằm ở đây:
-
Nếu mối đe dọa lớn nhất với bầu cử là can thiệp mạng và chiến tranh thông tin,
-
Thì việc thu hẹp năng lực phòng thủ trong khi thay đổi cấu trúc luật bầu cử tạo ra khoảng trống an ninh.
Chiến tranh hiện đại không cần thay đổi phiếu bầu.
Nó cần thay đổi nhận thức về tính hợp pháp của kết quả.
Nếu một hệ thống vừa bị tái cấu trúc về luật, vừa bị nghi ngờ về cơ quan bảo vệ, thì môi trường chiến tranh thông tin trở nên thuận lợi.
2016–2026: Chuỗi chiến lược
Từ 2016 đến nay, Nga bị cáo buộc đã sử dụng ba trụ cột:
-
Tấn công mạng
-
Thao túng thông tin
-
Khuếch đại phân cực nội bộ
Nếu môi trường chính trị Mỹ tạo ra điều kiện mà:
-
Bầu cử bị nghi ngờ về tính hợp pháp
-
Cơ quan bảo vệ bị xem là không đáng tin
-
Liên bang và bang tranh chấp quyền lực
… thì đối thủ chiến lược không cần hành động trực tiếp nhiều.
Một hệ thống tự phân cực là hệ thống tự suy yếu.
2026: Giao điểm của ba yếu tố
Chu kỳ bầu cử 2026 diễn ra trong bối cảnh:
-
AI và deepfake đã trưởng thành
-
Công nghệ lan truyền thông tin vượt xa 2016
-
Niềm tin công chúng vào thể chế đã suy giảm đáng kể
Nếu SAVE Act được triển khai mà không có đồng thuận lưỡng đảng rộng rãi, và nếu CISA hoặc các cơ chế phòng thủ bị thu hẹp, thì rủi ro không nằm ở gian lận quy mô lớn — mà ở cuộc chiến nhận thức.
Và trong chiến tranh nhận thức, cảm giác “hệ thống bị thao túng” quan trọng hơn thực tế.
Phục vụ lợi ích của Nga?
Cần phân biệt giữa chủ đích và hệ quả.
Không cần giả định động cơ.
Chỉ cần phân tích lợi ích chiến lược.
Một nước Mỹ:
-
Phân cực sâu
-
Tranh chấp quyền hiến định
-
Nghi ngờ hệ thống bầu cử
-
Thu hẹp cơ chế chống thông tin sai lệch
… là nước Mỹ ít tập trung hơn vào răn đe đối ngoại.
Trong chiến lược địa chính trị, đó là lợi ích trực tiếp cho Moscow.
Kết luận
Hai câu hỏi ban đầu không tách rời nhau.
-
Vì sao can thiệp vào cơ chế phân quyền 200 năm?
-
Vì sao suy yếu cơ quan bảo vệ bầu cử trong khi tuyên bố bảo vệ bầu cử?
Khi hai động thái này diễn ra đồng thời, chúng tạo ra một nghịch lý chiến lược.
Nếu mục tiêu là bảo vệ dân chủ, thì cấu trúc phòng thủ phải được củng cố trước khi thay đổi luật.
Nếu thay đổi luật đi kèm thu hẹp phòng thủ, hệ quả không chỉ là tranh luận nội bộ — mà là rủi ro chiến lược.
2026 sẽ không chỉ là một cuộc bầu cử.
Nó là phép thử về khả năng của nước Mỹ duy trì phân quyền trong khi đối diện chiến tranh thông tin hiện đại.
Và trong môi trường đó, sai lầm chiến lược không cần đến một viên đạn.