– TQS –
Mấy ngày nay Trump đã viện dẫn hàng loạt lý do cho quyết định bắt giữ và áp giải Maduro. Trump nói đến việc chế độ Maduro đưa ma túy và băng đảng sang Hoa Kỳ, cũng như nhắc đến việc chính quyền Venezuela tịch thu tài sản của các công ty dầu khí Mỹ.
Nhưng có một điều mà Trump không hề nhắc tới là mong muốn Venezuela có một nền dân chủ. Ngược lại, Trump đã tuyên bố rằng Hoa Kỳ sẽ “điều hành đất nước này vô thời hạn” cho đến khi có thể sắp xếp được một “cuộc chuyển tiếp an toàn, thích đáng và thận trọng.”
Trump không hề đề cập đến việc tổ chức bầu cử.
Với nhà hoạt động đối lập María Corina Machado, người vừa đoạt Giải Nobel Hòa bình, Trump nói rằng bà “rất khó” có thể đóng một vai trò chủ chốt. Trump viện cớ rằng bà “thiếu sự ủng hộ rộng rãi”.
Ngược lại, Trump tỏ vẻ sẵn sàng làm việc với bà Delcy Rodríguez, phó tổng thống của Maduro, một nhân vật cứng rắn theo chủ nghĩa xã hội và là trụ cột của chế độ hiện nay.
Rubio đang phác thảo các mục tiêu trước mắt của Hoa Kỳ trong việc tiếp xúc với chính quyền Rodríguez, hiện là tổng thống lâm thời, và cho biết rằng Hoa Thịnh Đốn sẽ phong tỏa xuất khẩu dầu và đe dọa sẽ sử dụng thêm vũ lực quân sự, nếu Rodriguez không hợp tác.
“Chúng tôi muốn nạn buôn ma túy phải chấm dứt. Chúng tôi không muốn thêm băng đảng nào tràn sang nước Mỹ. Chúng tôi không muốn thấy sự hiện diện của Iran, và trước đây là của Cuba. Chúng tôi muốn ngành dầu mỏ của nước này không còn phục vụ bọn cướp biển và những kẻ thù của Hoa Kỳ, mà phải mang lại lợi ích cho người dân. Chúng tôi muốn tất cả những điều đó phải được thực hiện,” Rubio nói.
Đối với nhiều người Venezuela, trong đó có hàng triệu người đã di cư sang Hoa Kỳ và các nơi khác, niềm hân hoan ban đầu khi nghe tin Maduro bị bắt đang dần nhường chỗ cho nỗi lo lắng ngày càng tăng. Tuy Maduro không còn nữa, nhưng bộ máy cầm quyền của ông vẫn còn nguyên vẹn và dường như nó sẽ tiếp tục nắm quyền.
“Người Venezuela đang dật dờ giữa cảm giác hân hoan vì Maduro đã bị loại, và sự thất vọng vì những kẻ có súng, cùng cả một cấu trúc bạo lực và tham nhũng, vẫn người điều khiển chính quyền,” Moisés Naím, cựu bộ trưởng thương mại Venezuela và nhà phân tích tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận xét.
Rafael Banega, một nhà hoạt động cộng đồng ở Caracas thì nói: “Ngay cả khi chế độ này thay đổi chính sách để làm vừa lòng chính quyền Trump, điều đó vẫn là một sự “khuất phục kiểu thực dân,” không cho người dân Venezuela quyền quyết định tương lai của mình.”
“Đây hoàn toàn không phải điều chúng tôi trông đợi, và rõ ràng là nó làm tiêu tan kỳ vọng của chúng tôi. Tôi không nghĩ rằng đa số người dân sẽ ủng hộ sự sắp xếp này,” ông nói.
Larry Gumbiner, một nhà cựu ngoại giao cao cấp của Hoa Kỳ thì cho rằng chính quyền Trump đang đặt ưu tiên cho sự ổn định hơn là dân chủ.
Theo ông Gumbiner, kế hoạch của Trump dường như là giữ nguyên chính quyền Maduro, chỉ không có Maduro, với điều kiện vị tổng thống mới phải thực hiện chương trình của Trump. Có nghĩa là phải cho phép các công ty dầu khí của Mỹ tái thiết ngành dầu mỏ, chặn đứng việc buôn ma túy và ngừng hỗ trợ các lực lượng du kích Colombia hoạt động trên lãnh thổ Venezuela.
Nếu không, sự hiện diện của hạm đội Hoa Kỳ sẽ tiếp tục đe dọa một đợt tấn công và bắt giữ lần thứ hai.
Có những lý do xác đáng khiến chính quyền Trump khó có thể áp đặt một chương trình chuyển tiếp dân chủ nhanh chóng. Quân đội Venezuela và các lực lượng an ninh khác vẫn trung thành với chế độ cũ, và họ đã hưởng lợi từ tình trạng tham nhũng lan rộng dưới thời Maduro và TT tiền nhiệm Chávez. Nếu không có một chiến dịch quân sự lớn hơn của Hoa Kỳ, họ có thể sẽ không chịu hợp tác.
Tổng thống lâm thời Rodríguez cũng cần duy trì sự ủng hộ của Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino và Bộ trưởng Nội vụ Diosdado Cabello, những nhân vật cũng đang đối mặt với các cáo trạng hình sự của Hoa Kỳ tương tự như Maduro, và bà có thể sẽ do dự trước việc tìm kiếm một thỏa hiệp với Washington.
Cho đến nay, chính phủ của Rodríguez vẫn giữ giọng điệu thách thức. Họ tuyên bố với người dân rằng chính quyền sẽ chống lại tham vọng đế quốc của Washington nhằm làm suy yếu chủ quyền Venezuela và chiếm đoạt dầu mỏ của nước này.
Hiến pháp Venezuela quy định rằng Rodríguez, người tuyên thệ nhậm chức tổng thống lâm thời hôm thứ Bảy, phải kêu gọi bầu cử tổng thống mới trong vòng 30 ngày nếu sự vắng mặt của tổng thống là vĩnh viễn. Tuy nhiên, Tòa án Tối cao (vốn do những người ủng hộ chế độ kiểm soát) đã phán rằng, xét hoàn cảnh đặc biệt của việc Maduro vắng mặt, họ cần phải nghiên cứu thêm. Điều đó đồng nghĩa với nhiệm kỳ vô thời hạn của Rodríguez.
Một số nhân vật đối lập ở Venezuela đã phản ứng giận dữ sau khi các phát biểu của Trump không hề nhắc đến việc tổ chức bầu cử mới hay buộc chế độ chấp nhận kết quả bầu cử tổng thống năm 2024. Đây là cuộc bầu cử mà Hoa Kỳ và nhiều chính phủ phương Tây đã cho rằng ứng cử viên đối lập Edmundo González chiến thắng nhưng bị Maduro phớt lờ để tiếp tục cầm quyền.
Pedro Mario Burelli, một tiếng nói đối lập thẳng thắn, ca ngợi chiến dịch quân sự của Hoa Kỳ bắt giữ Maduro, nhưng gọi kế hoạch điều hành Venezuela từ Washington thông qua các thành viên của chế độ hiện tại là “kỳ quái” và “không thể chấp nhận được.”
Tổng thống Panama José Raúl Mulino, người kịch liệt phản đối Maduro, kêu gọi Trump nên bảo đảm một cuộc chuyển tiếp dân chủ tại Venezuela và chỉ trích việc Trump hậu thuẫn Rodríguez, một người mà ông cho rằng đã gắn bó nhất với nền độc tài “đen tối” của Maduro.
“Với thẩm quyền đạo đức nào mà bà ta có thể đứng ra lãnh đạo một tiến trình chuyển tiếp dân chủ?” ông Mulino đặt câu hỏi.
María Corina Machado, người đoạt giải Nobel và được xem là lãnh đạo đối lập hàng đầu của đất nước, vẫn giữ im lặng. Các nhân vật đối lập khác thì cho rằng có lẽ bà cảm thấy mình không còn nhiều lựa chọn ngoài việc đặt niềm tin vào Rubio và Trump, và hy vọng một cuộc chuyển tiếp rồi sẽ đến.
“Chúng ta đều biết dân chủ không thể đến trong một sớm một chiều, nhưng tình thế này tạo ra một cơ hội lớn, và chúng tôi muốn góp phần thúc đẩy nó đi đến kết cục thành công; đó là việc bầu cử,” Freddy Guevara, cựu dân biểu từng bị giam hơn ba năm với tư cách tù nhân chính trị và hiện giảng dạy tại Trường Kennedy của Đại học Harvard, nói.
Ông Guevara tin rằng chính quyền Trump sẽ làm điều đúng và gây áp lực buộc chế độ hiện nay bắt đầu tiến trình đàm phán, từ đó dẫn tới một cuộc chuyển tiếp. Điều then chốt, theo ông, là liệu Rodríguez, Cabello và Padrino có nhận ra rằng cục diện đã thay đổi và họ không còn bất khả xâm phạm hay không.
“Maduro từng nghĩ mình bất khả chiến bại. Và hãy nhìn xem ông ta đã đi đến đâu. Nếu những người này cũng nghĩ như vậy thì kết cục dành cho họ sẽ chẳng khá hơn,” ông nói.
Nguồn: Luhnow, D., & de Córdoba, J. (2026, January 4). U.S. plays down quick return to democracy in Venezuela. The Wall Street Journal.