Không chỉ là việc giao nộp quyền lực cho hành pháp, điều đáng lo ngại hơn là Mike Johnson đã công khai thừa nhận một nhận thức sai lầm về chính vai trò của mình. Khi Chủ tịch Hạ viện Hoa Kỳ phát biểu rằng “chúng tôi đang chờ lệnh tổng thống”, đó không còn là sơ suất ngôn từ. Đó là một tuyên bố chính trị mang tính thú nhận: người đứng đầu nhánh lập pháp tự coi mình là cấp dưới của hành pháp.
Trong một nền cộng hòa hiến định, đây là điều không thể chấp nhận.
Khi Chủ tịch Quốc hội “chờ lệnh”
Hiến pháp Hoa Kỳ không hề trao cho tổng thống quyền ra lệnh cho Quốc hội. Ngược lại, Điều I đặt Quốc hội ở vị trí chủ thể đầu tiên của quyền lực liên bang: làm luật, kiểm soát ngân sách, đánh thuế, tuyên chiến, giám sát hành pháp. Chủ tịch Hạ viện không phải là “quản lý chương trình nghị sự của tổng thống”, mà là người bảo vệ đặc quyền của Quốc hội.
Vậy mà Mike Johnson lại hành xử như thể vai trò của ông là tránh làm phật ý Trump.
Câu nói “chờ lệnh tổng thống” vì thế không chỉ sai về hiến pháp; nó còn phản ánh sự sụp đổ trong tư duy институ chế: Quốc hội không còn xem mình là một nhánh quyền lực độc lập, mà là một bộ phận phụ trợ trong hệ sinh thái quyền lực của Trump.
Chặn dân biểu đắc cử: quyền lực bị lạm dụng một cách lạnh lùng
Sự nhẫn tâm thể chế của Johnson thể hiện rõ nhất khi ông cố tình chặn việc tuyên thệ của một dân biểu đã được cử tri bầu chọn, kéo dài gần hai tháng. Đây không phải là tranh cãi thủ tục bình thường. Đây là tước đoạt quyền đại diện của hàng trăm nghìn cử tri.
Trong lịch sử Quốc hội Mỹ, việc trì hoãn tuyên thệ một dân biểu đắc cử là cực kỳ hiếm, và chỉ xảy ra khi có tranh chấp pháp lý nghiêm trọng. Ở đây, Johnson dùng thủ thuật thủ tục để mua thời gian chính trị – một hành vi cho thấy ông sẵn sàng hy sinh nguyên tắc đại diện dân chủ để bảo vệ lợi ích quyền lực ngắn hạn.
Quốc hội, vốn được thiết kế để là tiếng nói trực tiếp của nhân dân, đã bị biến thành công cụ điều phối phe phái.
54 ngày nghỉ, 42 triệu người mất SNAP
Không có hình ảnh nào lột tả rõ hơn sự tha hóa của nhánh lập pháp bằng quyết định cho Hạ viện nghỉ tới 54 ngày, đúng thời điểm 42 triệu người Mỹ bị cắt trợ cấp SNAP – chương trình tem phiếu thực phẩm thiết yếu với người nghèo, người già, trẻ em.
Trong lúc người dân không biết bữa ăn tiếp theo ở đâu, Quốc hội… về nhà.
Đây không phải là “bế tắc chính trị” trừu tượng. Đây là quyết định có chủ ý: Johnson dùng quyền kiểm soát lịch làm việc để né biểu quyết, tránh việc các dân biểu phải ghi danh lập trường về SNAP, ngân sách, và trách nhiệm xã hội của nhà nước.
Nói cách khác, Quốc hội không bị bất lực – mà là cố tình bất động.
Thuế quan toàn cầu: cú đánh vào túi tiền người Mỹ
Trong khi đó, Trump đơn phương triển khai chính sách thuế quan toàn cầu, gây chấn động thị trường, đẩy giá hàng hóa lên cao, làm tổn thương doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ. Quyền đánh thuế, theo Hiến pháp, thuộc về Quốc hội. Nhưng Johnson không chỉ không ngăn chặn – ông còn chặn mọi nỗ lực đưa vấn đề ra sàn.
Khi Tòa án Tối cao chậm trễ, khi thiệt hại kinh tế tích tụ từng ngày, quốc hội lẽ ra phải là phanh khẩn cấp. Nhưng Johnson đã tháo phanh, rồi đứng sang một bên với lý do “chờ lệnh”.
Đây là sự thoái thác quyền lực có hệ thống, không phải một sai lầm cá nhân.
Quốc hội phục vụ đảng, không phục vụ dân
Điểm chung của tất cả những hành động này là gì?
Không phải sự yếu kém.
Không phải thiếu công cụ.
Mà là sự lựa chọn chính trị.
Johnson và phần lớn lãnh đạo Cộng hòa tại Quốc hội đã quyết định rằng bảo vệ Trump quan trọng hơn bảo vệ Quốc hội, rằng kỷ luật đảng phái quan trọng hơn nghĩa vụ hiến pháp, và rằng tránh bị Trump “đánh úp sơ bộ” quan trọng hơn việc chịu trách nhiệm trước cử tri.
Khi một nhánh quyền lực vận hành theo logic đó, nền cộng hòa bắt đầu rỗng ruột từ bên trong.
Sự sụp đổ không cần đảo chính
Nhiều người vẫn nghĩ rằng dân chủ sụp đổ bằng xe tăng và binh lính. Lịch sử hiện đại cho thấy điều ngược lại: dân chủ thường chết vì các thể chế tự từ bỏ vai trò của mình.
Mike Johnson không cần tuyên bố bãi bỏ Hiến pháp. Chỉ cần ông không sử dụng nó.
Khi Chủ tịch Quốc hội:
-
chờ lệnh tổng thống,
-
chặn đại diện dân cử,
-
cho Quốc hội nghỉ dài ngày giữa khủng hoảng xã hội,
-
từ bỏ quyền kiểm soát thuế và ngân sách,
thì nhánh lập pháp không còn là đối trọng, mà trở thành vật trang trí dân chủ.
Câu hỏi cuối cùng: cử tri sẽ làm gì?
Còn chưa đầy một năm tới bầu cử giữa kỳ. Mike Johnson và các đồng minh có thể sợ Trump. Nhưng điều họ nên sợ hơn là cử tri Mỹ – những người đang trả giá bằng hóa đơn tăng, bữa ăn thiếu, và một Quốc hội không còn đứng về phía họ.
Nếu Quốc hội tiếp tục làm thảm chùi chân cho hành pháp, thì lá phiếu của cử tri sẽ là nơi duy nhất còn lại để phục hồi cân bằng quyền lực.
Và khi đó, câu hỏi không còn là Trump đã làm gì, mà là:
Quốc hội đã không làm gì – và vì sao.