Trong logic chiến lược của thế kỷ 21, Đài Loan và Biển Đông không phải hai mặt trận tách rời. Chúng là hai mắt xích trong cùng một chuỗi kiểm tra trật tự quốc tế. Nếu Đài Loan bị “thử lửa” – dù chỉ dưới dạng phong tỏa từng phần hay leo thang vùng xám – thì Biển Đông rất có thể sẽ trở thành mặt trận kế tiếp, nơi Bắc Kinh mở rộng áp lực để khai thác khoảng trống răn đe.
Đài Loan: phép thử ý chí của trật tự quốc tế
Các cuộc diễn tập bao vây Đài Loan ngày càng mang tính thực chiến: phong tỏa, bắn đạn thật, kiểm soát không – hải – tên lửa, và đặc biệt là lặp lại với cường độ tăng dần. Mục tiêu không chỉ là quân sự, mà là thăm dò phản xạ của Mỹ và đồng minh: phản ứng nhanh hay chậm, cứng hay mềm, nhất quán hay phân tán.
Nếu phản ứng quốc tế mờ nhạt, Bắc Kinh sẽ rút ra một kết luận nguy hiểm: ngưỡng chấp nhận rủi ro đã tăng. Và khi ngưỡng này tăng, áp lực sẽ được mở rộng sang không gian chiến lược kế cận – trong đó Biển Đông là lựa chọn tự nhiên.
Vì sao Biển Đông là “bước đi logic” tiếp theo?
Thứ nhất, Biển Đông có giá trị chiến lược – kinh tế – quân sự vượt trội. Đây là tuyến hàng hải huyết mạch của thương mại toàn cầu, là không gian tiếp cận Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, và là nơi Bắc Kinh đã đầu tư quân sự hóa trong nhiều năm. Khác với Đài Loan, Biển Đông có nhiều bên liên quan, tạo điều kiện cho chiến thuật “chia để trị”.
Thứ hai, môi trường pháp lý mơ hồ. Trong khi Đài Loan là vấn đề có tính biểu tượng cao, Biển Đông cho phép sử dụng chiến thuật vùng xám: hải cảnh, dân quân biển, tuần tra “thực thi pháp luật”, áp đặt vùng cấm tạm thời vì “an toàn hàng hải”. Leo thang ở đây ít gây sốc truyền thông hơn, nhưng lại bào mòn chủ quyền từng bước.
Thứ ba, tâm lý thử phản xạ. Nếu Đài Loan bị gây sức ép mà Mỹ và đồng minh không phản ứng đủ mạnh, thì việc mở rộng áp lực ở Biển Đông sẽ giúp Bắc Kinh kiểm tra xem liệu răn đe có thực sự tồn tại hay chỉ là lời nói.
Chuỗi leo thang có thể diễn ra như thế nào?
Một kịch bản khả dĩ gồm ba nấc:
-
Sau Đài Loan: tăng cường tuần tra và diễn tập ở Biển Đông, lấy cớ “huấn luyện thường lệ” hoặc “bảo vệ an toàn hàng hải”.
-
Vùng xám mở rộng: hải cảnh và dân quân biển áp sát các thực thể tranh chấp, gây sức ép liên tục nhưng tránh nổ súng.
-
Thực chiến giới hạn: thiết lập vùng cấm tạm thời, ngăn cản tiếp tế, hoặc tạo “sự cố” để hợp thức hóa hiện diện quân sự dày đặc hơn.
Điểm nguy hiểm là mỗi bước đều không đủ lớn để kích hoạt phản ứng mạnh ngay lập tức, nhưng cộng dồn lại sẽ tạo ra “sự đã rồi”.
Mỹ phân tán ưu tiên và bài toán niềm tin
Trong bối cảnh đó, việc Mỹ dồn sự chú ý và lực lượng sang các mặt trận thứ yếu – như Nam Mỹ – trong khi Đài Loan và Tây Thái Bình Dương nóng lên, làm suy yếu tín hiệu răn đe. Vấn đề không phải Mỹ thiếu năng lực, mà là ý chí và thứ tự ưu tiên.
Dưới thời Donald Trump, các quyết định quân sự thường gắn chặt với chính trị nội bộ và truyền thông. Điều này tạo ra khoảng trống mà các đối thủ chiến lược có thể khai thác: khi Washington phân tâm, các hành động thăm dò sẽ gia tăng.
Biển Đông và bài toán sống còn của Việt Nam
Đối với Việt Nam, Biển Đông không chỉ là vấn đề địa chính trị, mà là không gian sinh tồn. Bài học từ Ukraine và Đài Loan cho thấy: kẻ mạnh sẽ thử lửa ở nơi họ tin rằng phản ứng sẽ chậm hoặc chia rẽ. Nếu Đài Loan bị thử mà thế giới không đủ cứng rắn, Biển Đông sẽ trở thành nơi tiếp theo để điều chỉnh trật tự bằng sức ép.
Điều này đòi hỏi Việt Nam:
-
Theo dõi sát các diễn biến quanh Đài Loan như chỉ báo sớm cho Biển Đông;
-
Đầu tư vào răn đe bất đối xứng (không – hải quân không người lái, phòng thủ phân tán);
-
Mở rộng hợp tác chiến lược với các đối tác cùng lợi ích trong việc duy trì tự do hàng hải.
Kết luận
Đài Loan là phép thử. Biển Đông là hệ quả tiềm tàng. Nếu phép thử đó cho thấy thế giới do dự, thì hệ quả sẽ đến nhanh hơn nhiều người tưởng. Trong trật tự quốc tế hiện nay, chiến tranh không bắt đầu bằng đổ bộ, mà bằng diễn tập, tuần tra, vùng xám và sự im lặng kéo dài của cộng đồng quốc tế.
Vì vậy, câu hỏi không phải là Biển Đông có liên quan gì đến Đài Loan hay không, mà là: chúng ta có nhận ra đủ sớm để chuẩn bị cho kịch bản kế tiếp hay không.
VietnamWeek