📦 BOX ĐIỀU TRA – VIETNAMWEEK
Trong lịch sử Mỹ, chưa từng có thời điểm nào ranh giới giữa quyền lực chính trị và quyền lực tiền tệ tư nhân trở nên mờ nhạt như hiện nay. Sự xuất hiện của stablecoin – đặc biệt là các dự án gắn với gia đình Donald Trump – đã đẩy nước Mỹ tới một câu hỏi căn bản: quyền lực của tổng thống dừng ở đâu khi tiền tệ không còn nằm trọn trong tay nhà nước?
1) Stablecoin và cám dỗ quyền lực “không cần Quốc hội”
Tổng thống Mỹ có quyền lực rất lớn, nhưng không có quyền phát hành tiền. Quyền đó thuộc về Quốc hội và Cục Dự trữ Liên bang (Fed). Tuy nhiên, stablecoin làm xuất hiện một lối đi vòng: tiền gắn USD nhưng do tư nhân phát hành, lưu thông trên blockchain, không cần ngân hàng trung gian.
Về mặt pháp lý, tổng thống không “in tiền”. Nhưng về mặt thực tế, một stablecoin gắn USD, nếu được chấp nhận rộng rãi, có thể vận hành như tiền. Khi đó, quyền lực tiền tệ không cần sắc lệnh, không cần luật – nó vận hành bằng hạ tầng công nghệ và mạng lưới chấp nhận.
2) WLF và “USD tư nhân”
World Liberty Financial (WLF) – doanh nghiệp crypto gắn với gia đình Trump – phát hành stablecoin USD1. Trên danh nghĩa, đây là sản phẩm thị trường. Nhưng trong thực tế chính trị, USD1 là phép thử nguy hiểm: một đồng USD kỹ thuật số tư nhân, gắn với quyền lực của một tổng thống đương nhiệm.
Điểm nhạy cảm không nằm ở công nghệ, mà ở xung đột lợi ích:
- Tổng thống là người định hình chính sách tài chính, tiền tệ, cấm vận.
- Doanh nghiệp gia đình lại phát hành công cụ tài chính có thể làm suy yếu chính các công cụ đó.
Dù không cần chứng minh sai phạm, chỉ riêng “appearance of conflict” (vẻ ngoài xung đột lợi ích) đã đủ gây khủng hoảng niềm tin.
3) Giới hạn pháp lý: Mỹ có kiểm soát được không?
Trên lý thuyết, Mỹ có nhiều cơ chế:
- Quốc hội: ban hành luật stablecoin, yêu cầu dự trữ, kiểm toán.
- Bộ Tài chính & FinCEN: giám sát chống rửa tiền (AML).
- SEC/CFTC: can thiệp nếu token vi phạm luật chứng khoán hay hàng hóa.
Nhưng trong thực tế, các cơ chế này đều chậm và bị chính trị hóa. Khi nhân vật trung tâm là tổng thống, các cơ quan độc lập đối mặt áp lực: hành động mạnh sẽ bị coi là “đánh tổng thống”; không hành động thì để quyền lực trượt khỏi tầm kiểm soát.
👉 Đây chính là giới hạn cuối cùng của quyền lực tổng thống trong kỷ nguyên stablecoin: không phải giới hạn hiến pháp, mà là giới hạn của năng lực kiểm soát hệ thống.
4) Stablecoin và cấm vận: đòn bẩy ngoài Quốc hội
Sức mạnh toàn cầu của Mỹ dựa nhiều vào cấm vận tài chính. Nhưng stablecoin cho phép:
- thanh toán ví–ví,
- không qua ngân hàng,
- khó bị chặn bằng công cụ truyền thống.
Nếu một stablecoin gắn USD được dùng ở các nước bị cấm vận, quyền lực của Quốc hội trong chính sách đối ngoại bị bào mòn. Điều này đặc biệt nguy hiểm khi stablecoin đó liên quan trực tiếp đến gia đình tổng thống, vì nó tạo ra nghi ngờ về động cơ chính sách.
5) “Nhà nước ngầm tài chính” và tổng thống
Khi:
- stablecoin phát triển nhanh hơn luật,
- tiền lưu thông ngoài ngân hàng,
- vốn và ảnh hưởng nước ngoài tham gia,
- giám sát dân chủ không theo kịp,
thì một “nhà nước ngầm tài chính” hình thành:
một cấu trúc quyền lực tiền tệ song song với nhà nước, không cần đảo chính, không cần thay hiến pháp – chỉ cần chạy nhanh hơn luật.
Trong bối cảnh đó, quyền lực tổng thống không còn được đo bằng sắc lệnh hay quân đội, mà bằng khả năng ảnh hưởng đến hạ tầng tiền tệ tư nhân.
6) Kịch bản nguy hiểm nếu Quốc hội chậm trễ
Nếu Quốc hội không hành động kịp thời:
- USD tư nhân lưu thông ngoài kiểm soát.
- Cấm vận mất hiệu lực từng phần.
- Ảnh hưởng nước ngoài len vào hạ tầng tiền tệ.
- Niềm tin vào pháp quyền suy giảm.
Khi đó, vấn đề không còn là Trump đúng hay sai, mà là nền dân chủ có giữ được độc quyền kiểm soát tiền tệ hay không.
KẾT LUẬN – VIETNAMWEEK
Stablecoin đặt ra giới hạn cuối cùng cho quyền lực tổng thống:
không ai, kể cả tổng thống, được phép đứng trên chủ quyền tiền tệ của quốc gia.
Nếu luật không theo kịp công nghệ, và nếu quyền lực chính trị gắn với tiền tư nhân, thì mối đe dọa lớn nhất không đến từ bên ngoài, mà từ sự xói mòn kiểm soát ngay bên trong hệ thống dân chủ.
—
VietnamWeek | Box điều tra