Việc Jack Smith ra điều trần công khai trước Quốc hội về hai cuộc điều tra lịch sử liên quan đến Donald Trump — hồ sơ mật và sự kiện January 6 Capitol attack — không chỉ là một sự kiện pháp lý. Nó là một khoảnh khắc chính trị–thể chế có tính bước ngoặt, nơi những gì từng bị chôn vùi bởi quyền lực được kéo trở lại ánh sáng công luận.
1. Vì sao phiên điều trần này đặc biệt?
Trong lịch sử hiện đại, rất hiếm khi một Công tố viên Đặc biệt xuất hiện công khai để nói trực tiếp với người dân Mỹ về các cáo buộc hình sự đối với một tổng thống đương nhiệm. Điều này càng hiếm hơn khi các cáo buộc ấy không bị bác bỏ về mặt nội dung, mà chỉ bị “đóng băng” bởi thực tế chính trị: Trump tái đắc cử.
Jack Smith không ra điều trần để tranh luận chính sách. Ông xuất hiện để làm rõ một điều căn bản: các quyết định truy tố là kết quả của hành vi bị cáo buộc, không phải động cơ chính trị. Khi Smith tuyên bố sẵn sàng truy tố lại “dù tổng thống là Cộng hòa hay Dân chủ”, ông đang khẳng định nguyên tắc cốt lõi của nhà nước pháp quyền: không ai đứng trên pháp luật — kể cả người đang nắm quyền lực cao nhất.
2. Ý nghĩa pháp lý: hồ sơ chưa bao giờ “chết”
Về mặt pháp lý, phiên điều trần không mở lại các vụ án đã bị đình chỉ. Nhưng nó giữ cho hồ sơ sống. Smith nhấn mạnh rằng các sự kiện không thay đổi: các bản cáo trạng được đại bồi thẩm đoàn thông qua ở hai khu vực tư pháp khác nhau vẫn đứng vững về mặt pháp lý.
Điều này có hai hệ quả quan trọng:
-
Thứ nhất, nó bảo vệ tính chính danh của hệ thống tư pháp, chống lại luận điệu rằng DOJ hay công tố viên hành động vì thù hằn chính trị.
-
Thứ hai, nó đặt nền tảng cho tương lai: quyền lực có thể trì hoãn công lý, nhưng không thể xóa bỏ hồ sơ sự thật.
Nói cách khác, phiên điều trần này không nhằm vào bản án hôm nay, mà nhằm vào ký ức pháp lý của quốc gia.
3. Ý nghĩa chính trị: quyền lực không còn độc quyền kiểm soát câu chuyện
Chính trị Mỹ những năm gần đây chứng kiến một hiện tượng nguy hiểm: quyền lực kiểm soát câu chuyện. Khi Trump tái đắc cử, nhiều người tin rằng các vụ án liên quan đến ông sẽ bị đẩy vào quên lãng, hoặc bị tái định nghĩa như “cuộc săn phù thủy”.
Phiên điều trần của Smith phá vỡ điều đó. Nó đưa câu chuyện ra khỏi:
-
mạng xã hội,
-
tuyên truyền đảng phái,
-
và các cuộc tấn công cá nhân,
để đặt nó trở lại không gian thể chế: Quốc hội, hồ sơ chính thức, và truyền hình trực tiếp.
Đối với Trump, đây là thời điểm cực kỳ bất lợi. Nó diễn ra khi ông đang đối mặt với:
-
làn sóng chỉ trích về việc che đậy vụ Epstein,
-
phản ứng dữ dội trước các chiến dịch ICE gây tranh cãi,
-
và sự mệt mỏi ngày càng rõ trong chính nội bộ Đảng Cộng hòa.
Phiên điều trần vì thế không chỉ là pháp lý; nó là một đòn đánh vào tính chính danh chính trị.
4. Quốc hội Cộng hòa: tấn công hay tự bộc lộ?
Ủy ban Tư pháp Hạ viện do Cộng hòa kiểm soát có thể hy vọng biến phiên điều trần thành màn công kích Smith. Nhưng đây là con dao hai lưỡi. Smith không phải là nhân chứng mơ hồ hay quan chức chính trị. Ông là một công tố viên dày dạn, quen đối mặt với các luật sư bào chữa hung hăng và thẩm phán khó tính.
Nếu các nghị sĩ chọn con đường công kích cá nhân, họ có nguy cơ:
-
làm lộ sự yếu kém về lập luận pháp lý,
-
củng cố hình ảnh rằng họ sợ sự thật hơn là sợ sai,
-
và vô tình nâng cao uy tín của Smith trước công chúng trung lập.
5. Kết luận: Sự thật không bị ân xá
Jack Smith không có quyền lực hành pháp, không có lá phiếu cử tri, và không còn chiếc ghế công tố viên đặc biệt. Thứ ông mang đến phiên điều trần chỉ là hồ sơ, sự kiện và trách nhiệm nghề nghiệp. Nhưng trong một nền dân chủ, chừng đó là đủ để tạo ra sức nặng.
Phiên điều trần này gửi đi một thông điệp rõ ràng:
Quyền lực có thể ân xá con người, nhưng không thể ân xá sự thật.
Và trong chính trị Mỹ, nơi chu kỳ quyền lực luôn xoay vòng, sự thật được ghi lại hôm nay sẽ là nền tảng cho công lý ngày mai.