Nhã Hoàng
Trong thế giới tình báo đầy rẫy những bóng tối và sự mập mờ, hiếm khi một nhân vật tầm cỡ như cựu lãnh đạo Cơ quan Tình báo Bí mật Anh (MI6) lại đưa ra những lời nhận xét trực diện và khốc liệt đến thế.
Sir Alex Younger, vị sếp tình báo phục vụ lâu nhất trong nửa thế kỷ qua, đã gây chấn động dư luận khi đưa ra bản đánh giá về cách tiếp cận của Tổng thống Donald Trump đối với cuộc chiến tại Ukraina.
Theo ông, trong ván cờ địa chính trị tàn khốc này, Vladimir Putin không phải là người đang đàm phán, mà là kẻ đang “chơi” Donald Trump.
Phát biểu trên chương trình Today của Radio 4, Sir Alex Younger không ngần ngại chỉ trích quan điểm của Washington là “sai lầm về mặt cấu trúc”.
Donald Trump luôn tự tin rằng mình là người duy nhất có thể giải quyết xung đột Ukraine thông qua một thỏa thuận song phương chớp nhoáng với Điện Kremlin.
Tuy nhiên, Younger cho rằng Trump đang “đánh giá quá cao một cách khủng khiếp” tầm ảnh hưởng của khả năng tái thiết lập quan hệ với Nga.
Vấn đề cốt lõi, theo vị cựu sếp MI6, không nằm ở kỹ năng đàm phán của Trump, mà nằm ở bản chất của chế độ Nga.
“Nga đơn giản là không tin tưởng Mỹ và Putin đang chơi anh ta,” Younger khẳng định.
Ông giải thích rằng Putin không hề có kỳ vọng thực tế nào vào việc cải thiện quan hệ dài hạn với Washington. Thay vào đó, nhà lãnh đạo Nga chỉ đang tận dụng sự nhiệt tình của Trump để đạt được các mục tiêu chiến lược riêng.
Sự nhầm lẫn lớn nhất của chính quyền Trump, theo Younger, là xác định sai bản chất của cuộc chiến.
Trong khi Trump và các đặc phái viên của ông tập trung vào vấn đề lãnh thổ và các đường ranh giới trên bản đồ, thì đối với Putin, đây không phải là một cuộc tranh chấp đất đai.
“Đây hoàn toàn không phải là về lãnh thổ. Đó là về chủ quyền và việc liệu Ukraine có tồn tại hay không, và Putin quyết tâm rằng nó không nên tồn tại”.
Sir Alex Younger cũng dành những lời lẽ cay nghiệt nhất cho Steve Witkoff, đặc phái viên của Trump về Nga.
Witkoff, một luật sư và nhà đầu tư bất động sản không có kinh nghiệm về chính sách đối ngoại, đã tuyên bố đạt được một thỏa thuận “có sẵn” với Putin để chấm dứt chiến tranh.
Younger mô tả Witkoff là người “mất phương hướng”. Ông chỉ ra những thiếu sót căn bản trong phong cách làm việc của đặc phái viên này: “Anh ta có thể nói nhưng không biết lắng nghe. Anh ta không ghi chép lại mọi thứ. Anh ta thậm chí không mang theo thông dịch viên”.
Với một quy trình làm việc thiếu chuyên nghiệp như vậy, Younger phán quyết rằng thỏa thuận mà Witkoff trình bày, thứ được cho là chỉ chờ chữ ký của Nga, là “một sự ảo tưởng hoàn toàn”.
Sự thiếu kinh nghiệm này là một điểm yếu chí tử khi đối đầu với bộ máy ngoại giao lọc lõi và đầy mưu mẹo của Điện Kremlin. Putin, một cựu sĩ quan KGB, hiểu rất rõ cách khai thác những lỗ hổng trong nhận thức và quy trình của đối phương để tạo ra lợi thế cho mình.
Những lời cảnh báo của Younger được đưa ra ngay trước cuộc gặp mặt trực tiếp giữa Putin và Trump tại Alaska. Mặc dù Trump đã đưa ra những lời đe dọa về “hậu quả rất nghiêm trọng” nếu Nga không đồng ý với một thỏa thuận hòa bình, Sir Alex Younger vẫn giữ thái độ cực kỳ bi quan.
“Tôi không thấy bất cứ điều gì cho thấy Putin sẵn sàng thay đổi lộ trình và từ bỏ mục tiêu nô dịch hoàn toàn Ukraine,” Younger nhận định.
Ông nhấn mạnh rằng dù phương Tây rất khao khát một giải pháp ngoại giao, nhưng thực tế trên chiến trường và ý chí của Điện Kremlin không cho phép sự lạc quan thái quá. Sự cứng rắn của Putin không phải là một tư thế mặc cả, mà là một mục tiêu ý chí tồn tại.
Nhiều nguồn tin còn ám chỉ rằng Putin có thể chỉ đang “đàm phán bằng miệng” đối với các nỗ lực hòa bình của Trump, coi đó như một màn kịch ngoại giao để kéo dài thời gian hoặc gây chia rẽ trong nội bộ các nước đồng minh phương Tây.
Nhìn rộng hơn về tâm lý học chính trị, có thể thấy cách tiếp cận của Trump dường như rơi vào cái bẫy của “thiên kiến soi gương”.
Trump áp đặt khái niệm về tính hợp lý của phương Tây, vốn ưu tiên lợi ích kinh tế và sự ổn định, lên Putin. Ông ấy tin rằng nếu đưa ra những đòn bẩy kinh tế đủ lớn hoặc những lời đe dọa trừng phạt đau đớn, Putin sẽ phải nhượng bộ.
Tuy nhiên, như Sir Alex Younger đã chỉ ra, Putin không vận hành theo logic đó.
Đối với Nga, đây là một “cuộc chiến của sự tồn vong” hay một “cuộc chiến văn minh”, nơi mà những tổn thất kinh tế hay sự cô lập ngoại giao được xem là cái giá có thể chấp nhận được để đạt được mục tiêu địa chính trị tối thượng.
Trong khi đó, Washington dưới thời Trump dường như chỉ coi đây là một “cuộc chiến của sự lựa chọn”, chịu sự chi phối của các áp lực chính trị trong nước và chu kỳ bầu cử.
Sự chênh lệch về mức độ cam kết và cách nhìn nhận bản chất cuộc chiến chính là thứ cho phép Putin “chơi” Trump. Putin hiểu rằng Trump đang cần một chiến thắng ngoại giao nhanh chóng để phô trương sức mạnh, và ông có thể dùng chính sự nôn nóng đó để ép Ukraine vào một thế bất lợi.
Những nhận định của cựu sếp MI6 không chỉ là một lời chỉ trích cá nhân, mà còn phản ánh sự lo ngại sâu sắc trong cộng đồng tình báo và ngoại giao châu Âu.
Việc Trump sẵn sàng gạt bỏ các quy trình ngoại giao truyền thống và dựa vào các đặc phái viên thiếu kinh nghiệm như Witkoff có thể phá vỡ sự đoàn kết của khối NATO.
Trong khi Trump nỗ lực đàm phán một mình với Nga, các đồng minh như Anh và Pháp vẫn giữ thái độ hoài nghi về ý định của Điện Kremlin. Sự chia rẽ này chính là môi trường lý tưởng để Nga thực hiện các chiến dịch gây ảnh hưởng và phá hoại ngầm.
Nếu Ukraine bị ép buộc vào một thỏa thuận hòa bình bất lợi, nơi chủ quyền của họ bị xâm hại nghiêm trọng, đó sẽ là một thất bại chiến lược không chỉ cho Kiev mà cho cả trật tự quốc tế dựa trên luật pháp mà Mỹ và Anh đã dày công xây dựng từ sau Thế chiến II.
Sir Alex Younger, với kinh nghiệm dày dặn trong việc theo dõi Nga, hiểu rằng sự nhân nhượng đối với một kẻ độc tài không bao giờ mang lại hòa bình bền vững, mà chỉ là sự chuẩn bị cho cuộc xâm lược tiếp theo.
Hùng Ngô Mạnh
Bình luận của anh Nguyễn Văn Nhật:Không có Ukraina, Nga không thể là Đế Quốc.
Đây mới là nguyên nhân gốc rễ, mà Pu muốn tránh né.Một sự thật, 1997, cựu cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Brzezenski, trong tác phẩm Bàn Cờ Lớn đã dự đoán Nga sẽ xâm lược Ukraina, vì thiếu Ukraina, Nga không thể trở thành Đế quốc.
Tất cả lý do của Pu đưa ra để biện minh cho xâm lược là để lừa mị. Cái Pu sợ nhất, là Ukraina dân chủ và thịnh vượng, ảnh hưởng đến ngai vàng của y, vì là gương chiếu rõ nhất cho dân Nga.
Ukraina có hai con đường: như Ba Lan giàu có và dân chủ, hay như Belarus chư hầu và nghèo nàn.