Hành trình Dân báo từ Việt Nam ra thế giới (Kỳ 3)

Kỳ 3: Tiếng vang toàn cầu

“Không quay lại chỗ cũ” – từ Việt Nam nhìn ra thế giới

Nhà báo Quốc Phương (BBC) từng nói:

“Sự khởi đầu của các anh đã thay đổi mạnh mẽ xã hội Việt Nam và nó không quay lại chỗ cũ.”

Điều này cũng đúng với thế giới. Từ Á sang Âu, từ Mỹ đến Trung Đông, sự trỗi dậy của Dân báo (Citizen Journalism)cho thấy: khi công dân đã cầm điện thoại để đưa sự thật ra ánh sáng, xã hội không bao giờ quay lại im lặng như trước kia.

Myanmar 2007: Cách mạng Áo cà sa

Khi hàng chục nghìn nhà sư xuống đường phản đối chính quyền quân sự, các phóng viên quốc tế bị cấm tác nghiệp. Nhưng người dân lén ghi hình bằng máy ảnh, điện thoại rồi gửi ra ngoài qua internet.

• Hình ảnh nhà sư áo đỏ đối diện binh lính vũ trang, những xác người nằm trên đường phố… được BBC, CNN phát sóng khắp thế giới.

• Đây là một trong những trường hợp đầu tiên ở châu Á cho thấy dân báo có thể xuyên thủng bức màn kiểm duyệt tàn bạo.

Mùa Xuân Ả Rập (2011): Facebook thắp lửa cách mạng

Tại Tunisia, đoạn video Mohamed Bouazizi tự thiêu lan truyền trên mạng, làm bùng nổ cách mạng lật đổ chế độ Ben Ali. Ở Ai Cập, Facebook và Twitter trở thành công cụ huy động hàng trăm nghìn người tại Quảng trường Tahrir.

• Báo chí quốc tế phải dựa vào video, tweet, và blog từ người dân để đưa tin.

• “Cách mạng Facebook” trở thành biểu tượng cho quyền lực mới của dân báo.

  

Occupy Wall Street (2011): Dân báo giữa lòng New York

Phong trào chiếm phố Wall ban đầu bị báo chí Mỹ phớt lờ. Nhưng livestream, blog và mạng xã hội đã tạo áp lực buộc truyền thông lớn phải đưa tin.

• Slogan “We are the 99%” lan khắp thế giới không nhờ PR chuyên nghiệp, mà từ dòng chảy tự phát của dân báo.

Hong Kong 2019: Truyền thông của đám đông

Trong các cuộc biểu tình chống luật dẫn độ, hàng ngàn live-stream, tweet, tin nhắn trên Telegram cập nhật vị trí cảnh sát, hình ảnh “biển người áo đen” tại Causeway Bay… đều do công dân cung cấp.

• Khi báo chí bị giới hạn, dân báo trở thành ký ức tập thể của một phong trào.

George Floyd 2020: Một chiếc điện thoại làm rung chuyển nước Mỹ

Cô bé 17 tuổi ghi lại cảnh cảnh sát ghì cổ George Floyd ở Minneapolis. Video lan toàn cầu, thổi bùng phong trào Black Lives Matter.

• Không có phóng viên, chỉ một công dân bình thường đã làm thay đổi lịch sử và nhận giải báo chí danh giá.

  

Iran 2022: “Woman, Life, Freedom”

Cái chết của Mahsa Amini làm bùng nổ phong trào phụ nữ chống chế độ Hồi giáo. Chính quyền cắt internet, nhưng video phụ nữ cắt tóc, đốt hijab vẫn lan khắp TikTok, Twitter.

• Dân báo biến các hành động phản kháng thành biểu tượng toàn cầu, không thể bị che giấu.

  

Ukraine 2022–nay: TikTok và mặt trận thông tin mới

Trong cuộc chiến hiện đại, hình ảnh đầu tiên không đến từ CNN mà từ TikTok: người dân Ukraine quay cảnh xe tăng Nga, bom nổ, thường dân sơ tán.

• Dân báo biến mạng xã hội thành mặt trận thứ hai, nơi dư luận toàn cầu được định hình song song với chiến trường.

Điểm chung toàn cầu

Dù ở Việt Nam, Myanmar, Mỹ hay Iran, bài học đều giống nhau:

• Nhà báo chuyên nghiệp không thể có mặt ở mọi nơi.

• Nhưng công dân thì ở đó, với chiếc điện thoại nhỏ bé, họ ghi lại sự thật.

• Sự thật nhờ vậy thoát khỏi độc quyền của chính phủ và tập đoàn truyền thông.

Kết nối Việt Nam với thế giới

Nếu tại Việt Nam, CLBNBTD và phong trào dân báo đã mở ra kỷ nguyên vượt qua sợ hãi, thì trên thế giới, từ Ả Rập đến Hong Kong, từ Floyd đến Ukraine, dân báo đã chứng minh: đây là xu thế toàn cầu, không thể đảo ngược.

Kết luận: Sự thật trong tay công dân

Từ blog Yahoo! 2006 ở Việt Nam, đến video của Bouazizi, đến livestream Occupy, hình ảnh Hong Kong, iPhone quay Floyd, hay TikTok từ Ukraine – tất cả đều khẳng định:

Một khi sự thật đã thuộc về công dân, thế giới không thể quay lại chỗ cũ.