Thế giới đang bước vào một giai đoạn nguy hiểm vì những tín hiệu sai lệch. Trong khi Trung Quốc liên tục mở rộng các cuộc diễn tập quân sự bao vây Đài Loan, mô phỏng phong tỏa và tấn công thực chiến, thì Donald Trump lại điều động lực lượng Mỹ quy mô lớn xuống Nam Mỹ với lý do chống buôn ma túy – thậm chí có những hành động mang tính phô trương như tấn công vào cầu cảng để “thu hút dư luận”.
Hai chuyển động này không hề tách rời nhau. Chúng tạo thành một bức tranh chiến lược lệch trục, trong đó các điểm nóng thực sự của trật tự quốc tế đang bị bỏ ngỏ, còn sức mạnh Mỹ bị phân tán vào những hướng không mang tính sống còn đối với cán cân quyền lực toàn cầu.
Đài Loan: từ “diễn tập” sang chuẩn bị chiến tranh
Các cuộc diễn tập gần đây của Trung Quốc quanh Đài Loan không còn mang tính biểu diễn chính trị. Chúng có ba đặc điểm đáng lo ngại:
-
Bao vây đa hướng: hải – không – tên lửa phối hợp, mô phỏng phong tỏa toàn diện.
-
Tính lặp lại với cường độ tăng: diễn tập không còn là sự kiện bất thường mà trở thành “trạng thái bình thường mới”.
-
Gắn với tuần tra chung: Trung Quốc phối hợp với Nga và mở rộng hiện diện ở Tây Thái Bình Dương nhằm thăm dò phản ứng của Mỹ và đồng minh.
Trong học thuyết quân sự, đây là giai đoạn “làm quen chiến trường”: tập cho quân đội, hệ thống chỉ huy và dư luận quốc tế quen với sự hiện diện quân sự dày đặc, trước khi chuyển sang hành động thật.
Mỹ ở Nam Mỹ: sai trọng tâm chiến lược
Trong khi đó, việc Mỹ dồn lực lượng xuống Nam Mỹ để chống các băng nhóm buôn ma túy – dù là vấn đề an ninh có thật – lại đặt ra câu hỏi lớn:
Liệu đây có phải là ưu tiên chiến lược đúng thời điểm?
Buôn ma túy là mối đe dọa phi đối xứng, không mang tính thay đổi trật tự thế giới. Ngược lại, Đài Loan, Biển Đông, Đông Âu và Trung Đông mới là những điểm quyết định cán cân quyền lực toàn cầu.
Khi Mỹ phô trương sức mạnh ở Nam Mỹ:
-
Trung Quốc và Nga quan sát phản ứng
-
Đồng minh châu Á lo ngại
-
Đối thủ tiềm tàng hiểu rằng Mỹ đang phân tâm
Trong chiến lược, sự phân tâm của cường quốc dẫn dắt nguy hiểm không kém sự suy yếu thực tế.
Tuần tra chung: bước dạo đầu của tập trận thực chiến
Các cuộc tuần tra chung Nga–Trung, Trung–Iran, hay các hoạt động phối hợp đa quốc gia của các đối thủ Mỹ không nhằm giành thắng lợi ngay lập tức. Mục tiêu của họ là:
-
Đo ngưỡng phản ứng của Mỹ
-
Kiểm tra cam kết với đồng minh
-
Xác định “khoảng trống răn đe”
Nếu phản ứng yếu hoặc chậm, bước tiếp theo rất rõ ràng: tập trận quy mô thực chiến, với kịch bản ngày càng sát chiến tranh thật.
Lịch sử cho thấy:
-
Crimea 2014 bắt đầu bằng “diễn tập”
-
Ukraine 2022 bắt đầu bằng “tập trung quân”
-
Gaza, Biển Đỏ, và nay là Đài Loan đều đi theo logic này
Mỹ có đang bỏ rơi đồng minh?
Câu hỏi không phải là “Mỹ có đủ sức hay không”, mà là:
Mỹ có đang gửi tín hiệu mâu thuẫn về ý chí chiến lược?
Khi đồng minh thấy:
-
Mỹ tránh xa điểm nóng
-
Ưu tiên các mặt trận thứ yếu
-
Chính trị nội bộ chi phối quyết định quân sự
… thì niềm tin vào cam kết an ninh sẽ suy giảm. Và trong chiến lược, niềm tin sụp đổ nhanh hơn sức mạnh.
Điều này đặc biệt nguy hiểm ở châu Á – nơi các quốc gia vừa và nhỏ (Đài Loan, Philippines, Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc) phải tính toán lại mức độ dựa vào Mỹ nếu thấy Washington không còn tập trung.
Một thế giới đang bị “thử phản xạ”
Những gì đang diễn ra không phải là ngẫu nhiên. Đó là chuỗi hành động thăm dò có phối hợp:
-
Trung Quốc ép Đài Loan
-
Nga mở rộng tuần tra
-
Iran khuấy động Trung Đông
-
Mỹ phân tán lực lượng
Tất cả đang thử phản xạ của trật tự quốc tế: ai phản ứng nhanh, ai chần chừ, ai né tránh.
Nếu phản xạ yếu, chiến tranh không cần nổ ra ngay – nhưng ngưỡng bạo lực sẽ bị kéo thấp.
Kết luận: Nguy cơ không nằm ở hành động, mà ở tín hiệu
Mỹ chưa “bỏ rơi” đồng minh theo nghĩa vật chất. Nhưng Mỹ đang đối mặt với nguy cơ tự làm suy yếu răn đe nếu tiếp tục:
-
Đặt ưu tiên sai thời điểm
-
Để chính trị nội bộ lấn át chiến lược toàn cầu
-
Tránh né các điểm nóng trong khi đối thủ chủ động leo thang
Trong một thế giới nơi chiến tranh bắt đầu bằng diễn tập và kết thúc bằng sự đã rồi, tín hiệu chiến lược quan trọng không kém tàu chiến hay tên lửa.
Và hiện tại, những tín hiệu đó đang khiến nhiều đồng minh phải tự hỏi:
Liệu họ có đang bị bỏ lại trong lúc các cường quốc khác chuẩn bị cho bước tiếp theo?