Elon Musk đang nói về tương lai như thể nó đã ở ngay trước mắt: trí tuệ nhân tạo vượt tổng trí tuệ nhân loại, robot bác sĩ thay thế con người, năng lượng mặt trời giải phóng nền văn minh, tiền tệ cuối cùng chỉ còn là năng lượng. Về mặt kỹ thuật, nhiều dự báo ấy không hề hoang tưởng. Nhưng khi đặt chúng vào bối cảnh chính trị – kinh tế của nước Mỹ dưới thời Donald Trump, ta thấy một nghịch lý lớn: công nghệ đang lao về phía trước, trong khi chính sách bị kéo lùi về quá khứ.
Vấn đề cốt lõi không phải là AI có thể làm được gì, mà là ai kiểm soát AI, ai kiểm soát năng lượng nuôi AI, và ai thu lợi từ cú nhảy vọt này.
I. AI không sống trong chân không chính trị
Những tuyên bố gây sốc của Musk — từ AGI vào năm 2026 đến robot bác sĩ vượt con người — thường bị phản ứng theo hai thái cực: hoặc tôn thờ như chân lý, hoặc bác bỏ như khoa học viễn tưởng. Cả hai đều bỏ qua một yếu tố quyết định: AI không tồn tại trong phòng thí nghiệm, mà tồn tại trong xã hội, luật pháp và quyền lực.
AI có thể chẩn đoán ung thư chính xác hơn bác sĩ, nhưng:
-
ai chịu trách nhiệm khi AI sai?
-
bảo hiểm chi trả thế nào?
-
bệnh viện nào được tiếp cận công nghệ trước?
Trong một nước Mỹ mà chính quyền Trump chủ trương giảm quy định, giảm vai trò nhà nước, ưu tiên lợi ích doanh nghiệp, AI rất dễ trở thành:
-
công cụ cắt giảm chi phí lao động,
-
phương tiện tối đa hóa lợi nhuận cho tập đoàn y tế,
-
chứ không phải “bình đẳng hóa” chăm sóc sức khỏe như Musk hình dung.
Nói cách khác, AI có thể vượt con người về trí tuệ, nhưng không vượt được cấu trúc quyền lực đang vận hành xã hội.
II. AI cần năng lượng sạch – Trump cần dầu khí
Không có AI nếu không có điện. Và không có AI quy mô lớn nếu không có điện rẻ, ổn định, sạch và dồi dào cho các data center.
Ở điểm này, Musk hoàn toàn đúng khi nhấn mạnh năng lượng mặt trời, pin lưu trữ và lưới điện thông minh. AI và năng lượng sạch là hai mặt của cùng một đồng xu.
Nhưng chính tại đây, Musk va vào bức tường chính trị của nước Mỹ.
Dưới Trump:
-
dầu khí được phục hồi vị thế trung tâm,
-
năng lượng sạch bị gắn nhãn “ý thức hệ cánh tả”,
-
các chính sách khí hậu bị tháo gỡ hoặc làm rỗng.
Ngành dầu khí Mỹ không chỉ là một ngành kinh tế; nó là một khối quyền lực chính trị:
-
tài trợ chiến dịch tranh cử,
-
chi phối Quốc hội,
-
định hình chính sách đối ngoại,
-
và nắm giữ việc làm ở các bang chiến trường.
Trong cấu trúc đó, năng lượng mặt trời không thua vì công nghệ, mà thua vì quyền lực. AI, dù tiên tiến đến đâu, vẫn phải “ăn điện” từ một hệ thống bị chi phối bởi lợi ích dầu khí.
III. Mỹ – Trung và bài toán AI: khác biệt không nằm ở chip
Musk nói Trung Quốc sẽ vượt Mỹ về sức mạnh tính toán AI nhờ:
-
điện năng,
-
khả năng thực thi,
-
thu hẹp khoảng cách chip.
Điều ông không nói thẳng nhưng rất quan trọng: Trung Quốc coi AI và năng lượng là chiến lược quốc gia, còn Mỹ coi chúng là cuộc chơi thị trường.
Trung Quốc:
-
quy hoạch năng lượng sạch trên quy mô quốc gia,
-
xây lưới điện phục vụ công nghiệp AI,
-
chấp nhận đầu tư dài hạn, lợi nhuận chậm.
Mỹ thời Trump:
-
phân mảnh chính sách,
-
để thị trường tự quyết định,
-
và để các tập đoàn vận động chính sách theo lợi ích riêng.
Kết quả là: AI Mỹ mạnh về sáng tạo, nhưng yếu về hạ tầng chiến lược dài hạn. Đây là nghịch lý của một siêu cường công nghệ bị trói bởi chính trị nội bộ.
IV. “Tiền tệ của tương lai là năng lượng”: đúng, nhưng chưa phải cho số đông
Musk tuyên bố: “Tiền có thể không còn quan trọng trong 10–20 năm nữa.” Ở cấp độ lý thuyết hậu khan hiếm, điều này có cơ sở. Khi AI và robot làm chi phí sản xuất tiệm cận 0, giá cả sẽ sụp đổ.
Nhưng trong thực tế:
-
năng lượng không thuộc về cộng đồng, mà thuộc về tập đoàn;
-
AI không thuộc về xã hội, mà thuộc về Big Tech;
-
thị trường chứng khoán không phân phối thịnh vượng, mà tập trung hóa lợi ích.
Nếu không có chính sách tái phân phối, “thu nhập cao phổ quát” sẽ không tự xuất hiện. Thay vào đó, AI có thể tạo ra:
-
lợi nhuận khổng lồ cho cổ đông,
-
thất nghiệp và bất an cho lao động,
-
và bất bình đẳng sâu sắc hơn.
V. Thị trường chứng khoán: nơi tương lai bị bóp méo
Trong 5–10 năm tới, AI sẽ tiếp tục đẩy giá cổ phiếu Big Tech và Big Energy. Thị trường sẽ thưởng cho:
-
ai kiểm soát dữ liệu,
-
ai kiểm soát điện,
-
ai kiểm soát chuỗi cung ứng chip.
Nhưng thị trường không quan tâm đến:
-
sự ổn định xã hội,
-
đào tạo lại lao động,
-
hay công bằng tiếp cận công nghệ.
Chính quyền Trump, với triết lý “America First” nhưng thực chất là corporate-first, không xây dựng một khung chính sách để AI phục vụ lợi ích công. Điều này biến thị trường chứng khoán thành tấm gương phản chiếu tương lai lệch lạc: giàu hơn cho một số ít, bất an hơn cho số đông.
VI. Kết luận: AI không cứu được chính trị lỗi thời
Elon Musk nhìn thấy đúng hướng đi của công nghệ. Nhưng ông — và nhiều người mê say AI — đánh giá thấp một điều: chính trị quyết định số phận của công nghệ, không phải ngược lại.
Dưới thời Trump, nước Mỹ đang cố lái một cỗ xe tương lai bằng:
-
động cơ AI,
-
nhưng tay lái dầu khí,
-
và bản đồ chính trị của thế kỷ XX.
Nếu không thay đổi cấu trúc quyền lực năng lượng, nếu không điều tiết Big Tech, nếu không chuẩn bị xã hội cho cú sốc lao động, thì AI sẽ không phải là “nâng cấp văn minh”, mà là chất xúc tác cho một cuộc khủng hoảng mới.
Câu hỏi lớn không phải là AI sẽ làm được gì, mà là:
Liệu nước Mỹ có đủ can đảm chính trị để cho phép AI phục vụ con người, thay vì để con người phục vụ lợi nhuận do AI tạo ra?