TQS
Ngay cả trước khi có cuộc đột kích chớp nhoáng của Hoa Kỳ vào thủ đô Venezuela, Trump đã đưa ra một quyết định then chốt về tình hình hậu Maduro.
Trump quyết định rằng sẽ không ủng hộ bà María Corina Machado, lãnh tụ đối lập của chiến dịch bầu cử chống lại Maduro năm 2024 và là người có tính chính danh cao nhất để lãnh đạo đất nước.
Theo lời của năm người am hiểu quá trình đưa đến quyết định, Chính quyền Trump đã dựa vào nhiều yếu tố quan trọng sau hậu trường, trong đó có các đánh giá từ tình báo Mỹ cho rằng phe đối lập sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc điều hành chính quyền. Không những vậy, quan hệ giữa bà Machado với các quan chức thân cận hàng đầu của Trump thì càng ngày càng xấu.
“Tôi nghĩ việc để bà ấy làm lãnh đạo sẽ rất khó,” Trump nói vào cuối tuần qua, sau khi bắt cóc Maduro. “Bà ấy không có sự ủng hộ trong nước, cũng không được tôn trọng trong nước. Bà ấy là người phụ nữ rất dễ mến, nhưng không có được sự tôn trọng.”
Thay vào đó, Trump quyết định chọn phó tổng thống của Maduro trong vai trò lãnh đạo.
Đối với bà Machado, những phát biểu ấy chẳng khác nào một gáo nước lạnh.
Nó đánh dấu sự đoạn tuyệt công khai của Hoa Kỳ với một nhà lãnh đạo đã dành hơn một năm tìm cách lấy lòng Trump, đến mức bà đã dâng vinh dự của Giải Nobel Hòa bình cho Trump.
Nhiều quan chức cao cấp đã thuyết phục Trump, trong đó có Ngoại trưởng Marco Rubio, rằng nếu Hoa Kỳ ủng hộ phe đối lập, điều đó có thể khiến tình hình bất ổn thêm trầm trọng và buộc Mỹ phải duy trì một sự hiện diện quân sự mạnh mẽ hơn ở Venezuela. Một bản phân tích tình báo mật của CIA cũng phản ánh quan điểm này.
Đối với Trump, trọng tâm của Venezuela là dầu mỏ, không phải là dân chủ, tự do.
Dù bà Machado đã hết sức chiều ý Trump, trên thực tế mối quan hệ của bà với Tòa Bạch Ốc đã rạn nứt từ nhiều tháng trước. Các quan chức Mỹ ngày càng bực bội với những đánh giá của bà về sức mạnh của Maduro. Họ cho rằng bà đã cung cấp thông tin không chính xác khi mô tả Maduro là yếu đuối và sắp bị sụp đổ. Họ cũng hoài nghi là bà có khả năng thực sự nắm quyền đất nước.
Thực tế là bà đã có “đụng chạm” với thành viên nội bộ của chính quyền Trump gần như ngay sau khi Trump nhậm chức hồi tháng Giêng năm ngoái.
Ít lâu trước khi có chuyến đến thăm Caracas vào tháng Giêng, đặc phái viên của Trump là ông Richard Grenell đã gặp các đại diện của bà Machado tại khách sạn Waldorf Astoria ở Washington. Ông Grenell yêu cầu họ thu xếp một cuộc gặp mặt trực tiếp với bà Machado tại Caracas và cung cấp danh sách các tù nhân chính trị mà họ muốn được phóng thích.
Cuộc gặp gỡ trực tiếp ấy rốt cuộc không thành. Bà Machado, dù được phía Mỹ cam kết bảo vệ an ninh, đã từ chối gặp ông Grenell. Thay vào đó, hai bên chỉ nói chuyện qua điện thoại trong chuyến đi của ông.
Cuộc điện đàm diễn ra trong bầu không khí nhã nhặn. Nhưng sau đó mối quan hệ giữa hai phe trở nên xấu đi. Bà Machado và ê-kíp của mình phớt lờ yêu cầu cung cấp danh sách tù nhân chính trị, dường như để tránh bị cáo buộc là thiên vị hoặc bị xem là đã tham gia vào tiến trình thương lượng với Mỹ.
Ông Grenell nhiều lần thúc ép bà Machado trình bày kế hoạch đưa ứng cử viên thay thế của bà, ông Edmundo González, lên nắm quyền sau khi bà bị cấm tranh cử. Ông Grenell đã tỏ ra thất vọng khi bà không đưa ra được một phương án cụ thể nào để thực thi quyền lực của chính phủ sau khi được bầu một cách dân chủ.
Về phần mình, bà Machado cũng bất bình khi ông Grenell, khác với ông Rubio, không công khai và mạnh mẽ tuyên bố rằng ông Maduro là bất hợp pháp. Ông Grenell nói với các cộng sự rằng một tuyên bố như vậy, mặc dù đúng, sẽ làm suy yếu nỗ lực ngoại giao của ông.
Hiện tại, Trump và Rubio cho biết họ đang tập trung làm việc với tổng thống lâm thời của Venezuela, bà Delcy Rodríguez, vốn là phó tổng thống dưới thời ông Maduro.
“Chúng tôi đang đối diện với thực tế trước mắt,” Rubio nói hôm Chủ nhật trên chương trình Meet the Press của NBC. “Thực tế đáng buồn là phần lớn phe đối lập hiện không còn trong Venezuela. Có những vấn đề ngắn hạn phải giải quyết ngay.”
Ông Freddy Guevara, cựu dân biểu Venezuela đang sống lưu vong tại New York và là thành viên liên minh của bà Machado, cho biết rằng ông không rõ vì sao Tòa Bạch Ốc lại chọn làm việc với bà Rodríguez. Nhưng ông đoán đó là con đường dễ dàng nhất cho Mỹ vào lúc này.
“Tôi nghĩ người Mỹ không muốn có một cuộc cách mạng, mà họ muốn có sự cải cách,” ông nói.
Ông và các thành viên đối lập khác hiện đang tập trung vào việc đòi trả tự do cho các tù nhân chính trị, sau đó là quyền trở về Venezuela để tham gia vào các cuộc bầu cử tự do.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục tổ chức và làm công việc của mình trong nước,” ông Guevara nói. “Nhưng hiện nay, kẻ đang cầm súng là chính phủ Mỹ. Và chúng tôi hy vọng phía bên kia hiểu rằng Mỹ không đùa giỡn, rằng nếu không tuân thủ, họ sẽ tiếp tục bị đe dọa.”
Việc Trump chọn bà Rodríguez cũng đẩy một số nghị sĩ Cộng hòa, những người vốn ủng hộ mạnh mẽ bà Machado, vào thế kẹt. Ba dân biểu Cộng hòa ở Miami liên tục bị chất vấn trong buổi họp báo vào hôm tối thứ Bảy về lý do tại sao Trump lại gạt bỏ bà Machado sang một bên.
Dân biểu Mario Diaz-Balart đã tỏ ra khó chịu trước các ám chỉ rằng ông hoặc các đồng nghiệp của ông đã quay lưng với bà Machado. Họ tái khẳng định sự ủng hộ mạnh mẽ cho bà, nhưng không đưa ra giải thích nào về lời phát biểu của Trump.
“Tôi tin rằng khi có bầu cử, dù là bầu cử mới hay quyết định công nhận lại kết quả của cuộc bầu cử cũ, thì tổng thống được dân cử kế tiếp của Venezuela sẽ là María Corina Machado,” ông Diaz-Balart nói.
Bà Machado, xuất thân từ một gia đình tài phiệt bảo thủ. Gia đình của bà đã xây dựng được một mạng lưới quan hệ sâu rộng trong Đảng Cộng Hòa qua suốt nhiều thập niên hoạt động chính trị. Tuy nhiên, bà dường như không kịp thích ứng với sự chuyển hóa của đảng này. Dưới thời Trump, đảng Cộng Hòa đã trở thành một bộ máy chính trị mang tính cách giao dịch và không còn ràng buộc với ý thức hệ nữa.
Chiến lược cốt lõi của bà Machado là tuyệt đối bác bỏ mọi tiếp xúc hay đối thoại với chính quyền của Maduro. Chiến lược ấy mang lại cho bà sự kính trọng và ủng hộ của đa số người dân Venezuela, nhưng đồng thời nó làm tê liệt khả năng xây dựng một liên minh rộng lớn đủ để giúp bà nắm quyền.
Việc bà ủng hộ vô điều kiện các biện pháp trừng phạt phe độc tài đã phá hủy quan hệ của bà với giới doanh nghiệp Venezuela. Họ là những người đã thiết lập một sự “chung sống tạm ổn” với Maduro để tiếp tục làm ăn sau hơn một phần tư thế kỷ cầm quyền của chính phủ này.
Các cố vấn kinh tế của bà lập luận rằng mỗi đô-la đổ vào Venezuela đều là đô-la chui vào túi Maduro. Đây là một lập trường cứng rắn khiến nhiều thành phần xã hội dân sự, vốn đang cố cải thiện điều kiện sống trong nước, xa lánh bà. Thông điệp của bà ngày càng phản ánh quan điểm của cộng đồng lưu vong, và ngày càng xa rời thực tế của những người còn ở lại Venezuela.
Khi Trump siết chặt các biện pháp trừng phạt kinh tế trong những tháng gần đây, bà Machado hầu như im lặng. Bà chỉ lên tiếng ca ngợi Trump và công bố tình cảnh khốn khổ của hàng trăm tù nhân chính trị Venezuela.
Bà không bình luận về việc Trump hủy bỏ phần lớn các chuyến bay vào Venezuela, việc trục xuất hàng chục nghìn di dân Venezuela ra khỏi Hoa Kỳ, tình trạng lạm phát tăng vọt, hay sự sụp đổ của nguồn thu nhập dầu mỏ, vốn tài trợ cho việc nhập khẩu các nhu yếu phẩm.
Thay vào đó, các thành viên trong ê-kíp của bà và đồng minh lưu vong sử dụng mạng xã hội để công kích và bôi nhọ những nhân vật có quan điểm khác họ.
Những hành động ấy khiến bà Machado mất đi sự ủng hộ của nhiều thành viên của Đảng Dân chủ và của không ít doanh nhân Mỹ lẫn Venezuela, những người có quyền lợi tại Venezuela và có ảnh hưởng trong vòng thân cận của Trump.
Ông Orlando J. Pérez, giáo sư môn khoa học chính trị tại Đại học North Texas ở Dallas, nói rằng phát biểu của Trump hôm thứ Bảy về bà Machado khiến ông sửng sốt.
“Việc nói rằng bà ấy không được tôn trọng trong nước, theo tôi, là không đúng sự thật,” ông nói. “Bà ấy rõ ràng là lãnh tụ đối lập được ủng hộ nhiều nhất. Bà ấy có tính chính danh mà Giải Nobel Hòa bình mang lại.”
Tuy nhiên, ông Pérez cho rằng phát biểu của Trump phản ánh sự bất khả thi của việc bà Machado nắm quyền nếu không có một sự hiện diện quân sự đáng kể của Hoa Kỳ.
“Họ không nắm được các đòn bẩy quyền lực,” ông nói về bà Machado và ông González. “Họ không có các định chế, và nếu không có sự hỗ trợ áp đảo từ phía chúng ta, họ sẽ không thể trở lại nắm quyền ở Venezuela.”
Những phát biểu của Trump cũng được cộng đồng người Venezuela tại Florida, vốn có nhiều tình cảm với bà Machado, đặc biệt chú ý.
“Chúng tôi khá bất ngờ về những gì Trump nói về María Corina,” ông Nelson Jiménez, 55 tuổi, người đã rời Venezuela năm 2020, cho biết.
Ông Jiménez nói Trump có thể đã “được cung cấp thông tin không đầy đủ” về mức độ ủng hộ của người dân dành cho bà Machado trong nước. “Tôi nghĩ ông ấy sai,” ông nói.
Nguồn: Kaplan, T., & Crowley, M. (2026, January 5). Trump declines to back Venezuelan opposition leader María Corina Machado after U.S. raid.