VietnamWeek
Mỗi lần hồ sơ Epstein được mở ra, câu chuyện lại nhanh chóng trượt về cùng một điểm quen thuộc: ai xuất hiện trong ảnh, ai bị che mặt, ai không. Lần này cũng không ngoại lệ. Khi phe Dân chủ công bố một số hình ảnh có che mặt những người đứng cạnh Donald Trump, phe Cộng hòa lập tức tung ra ảnh không che từ New York Post để phản công. Tranh cãi bùng nổ, mạng xã hội sôi sục — và một lần nữa, câu hỏi quan trọng nhất bị bỏ lại phía sau.
Đây không phải là ngẫu nhiên. Đó là một cái bẫy truyền thông.
Bẫy thứ nhất: biến vấn đề hệ thống thành scandal cá nhân
Hình ảnh luôn mạnh hơn dữ liệu. Một bức ảnh gợi tò mò, phẫn nộ, phán xét đạo đức tức thì. Nhưng chính vì thế, nó đánh lạc hướng.
Khi dư luận tập trung vào:
-
người này có tên hay không,
-
người kia có bị che mặt hay không,
thì không ai còn hỏi:
-
vì sao Epstein duy trì được quan hệ tài chính với các ngân hàng lớn suốt hàng chục năm,
-
vì sao hàng nghìn giao dịch bị gắn cờ vẫn không dẫn tới cắt đứt quan hệ sớm hơn,
-
và vì sao một cá nhân không có chức danh chính thức lại có thể tiếp cận giới tài chính, chính trị và ngoại giao toàn cầu.
Scandal cá nhân giúp câu chuyện dễ hiểu, dễ phẫn nộ, nhưng cũng dễ kết thúc. Thất bại hệ thống thì không.
Bẫy thứ hai: tranh cãi che mặt là “mồi chính trị hoàn hảo”
Việc che hay không che mặt trong ảnh Epstein được đóng khung như một cuộc đấu đạo đức–chính trị:
-
Che mặt là “bao che”?
-
Không che mặt là “bôi nhọ”?
Khung này có lợi cho cả hai phe, vì nó:
-
kích hoạt bản năng phe phái,
-
tạo nội dung lan truyền nhanh,
-
và quan trọng nhất: tránh phải nói về dòng tiền, ngân hàng và trách nhiệm thể chế.
Trong khi hai bên tranh cãi hình ảnh, không bên nào phải trả lời câu hỏi vì sao hệ thống giám sát tài chính đã thất bại trong việc phát hiện và ngăn chặn một mạng lưới quyền lực như Epstein.
Bẫy thứ ba: vụ án tình dục là “điểm kết an toàn”
Tội ác tình dục gây phẫn nộ chính đáng. Nhưng nó cũng là một điểm kết an toàn về mặt nhận thức. Khi câu chuyện dừng ở đạo đức cá nhân, xã hội có thể thở phào: “kẻ xấu đã bị phơi bày”.
Vấn đề là Epstein không tồn tại một mình. Ông ta tồn tại trong:
-
hệ thống ngân hàng,
-
mạng lưới tài chính quốc tế,
-
các kênh tiếp cận ngoài chính phủ.
Nếu chỉ coi Epstein là một “kẻ bệnh hoạn giàu có”, chúng ta không cần đặt lại câu hỏi về cấu trúc quyền lực đã bảo vệ ông ta.
Điều gì mới là câu hỏi đúng?
Câu hỏi đúng không phải là:
Ai xuất hiện trong ảnh?
Mà là:
Vì sao một cá nhân như Epstein có thể vận hành mạng lưới tài chính–tiếp cận toàn cầu suốt nhiều năm ngay trong hệ thống hợp pháp của Hoa Kỳ?
Khi câu hỏi đổi, bức ảnh tự mất vai trò trung tâm.
Epstein không mạnh vì ảnh — mà vì quyền tiếp cận
Epstein không kiểm soát quyền lực bằng hình ảnh. Ông ta kiểm soát bằng:
-
dòng tiền,
-
quan hệ trung gian,
-
khả năng kết nối các thế giới vốn không nên chạm nhau.
Ảnh chỉ là khói.
Quyền tiếp cận mới là lửa.
Kết luận
Tranh cãi ảnh Epstein hấp dẫn, dễ lan truyền và dễ chia phe. Nhưng chính vì thế, nó là bẫy truyền thông hoàn hảo: giữ công chúng bận rộn với biểu hiện bề mặt, trong khi câu chuyện thật — sự thất bại của hệ thống quyền lực và giám sát— trôi qua trong im lặng.
Nếu nước Mỹ tiếp tục đọc Epstein như một vụ scandal cá nhân, lịch sử sẽ lặp lại. Chỉ khác ở chỗ, những Epstein tiếp theo sẽ ít để lại ảnh hơn, nhưng quyền tiếp cận thì sâu hơn, tinh vi hơn và khó nhìn thấy hơn.