VietnamWeek | 05/03/2026
Ngày 4/3/2026, U.S. Court of International Trade (Tòa Thương mại Quốc tế Mỹ – CIT) đã đưa ra phán quyết quan trọng liên quan đến các mức thuế quan do chính quyền Tổng thống Donald Trump áp đặt theo Luật International Emergency Economic Powers Act.
Thẩm phán Richard Eaton xác định rằng tất cả các “importers of record” – tức các công ty nhập khẩu đã trực tiếp nộp thuế – đều được hưởng lợi từ phán quyết của Supreme Court of the United States ngày 20/2/2026, trong đó hủy bỏ các mức thuế quan quy mô lớn được áp dụng trước đó.
Theo phán quyết mới, U.S. Customs and Border Protection (CBP) phải ngừng thu các khoản thuế này trong quá trình thanh khoản, đồng thời tính toán lại và hoàn trả tiền thuế cho các lô hàng đã hoàn tất thủ tục.
Thẩm phán Eaton cũng tuyên bố ông sẽ trực tiếp phụ trách toàn bộ các vụ kiện liên quan đến hoàn thuế theo IEEPA, nhằm tránh tình trạng quá tải cho hệ thống tòa án.
Làn sóng kiện tụng của doanh nghiệp nhập khẩu
Theo dữ liệu cập nhật tại CIT:
- Khoảng 2.000 vụ kiện yêu cầu hoàn thuế đang được nộp và chờ xử lý.
- Con số này tăng mạnh so với chỉ 252 vụ kiện mới trong năm 2024.
Trong số các doanh nghiệp đã khởi kiện có những tên tuổi lớn như FedEx, L’Oréal, cùng nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, bao gồm hãng đồ chơi Learning Resources và nhà nhập khẩu rượu V.O.S. Selections.
Tuy nhiên, quy mô thực tế của vấn đề còn lớn hơn rất nhiều.
Theo thống kê của CBP:
- Hơn 300.000 công ty nhập khẩu tại Mỹ đã phải nộp thuế theo cơ chế IEEPA.
- Điều đó có nghĩa là gần 298.000 doanh nghiệp vẫn chưa nộp đơn kiện.
Nếu tòa án không thiết lập một cơ chế hoàn tiền tập trung (ví dụ qua cổng điện tử), giới luật sư cảnh báo hàng trăm nghìn vụ kiện mới có thể được nộp, gây áp lực lớn cho hệ thống tư pháp.
Hiện nhiều doanh nghiệp đang chạy đua nộp đơn trước thời hạn 180 ngày sau khi lô hàng được “thanh khoản”, nếu không sẽ mất quyền khiếu nại.
Hàng trăm tỷ USD có thể phải hoàn trả
Các ước tính cho thấy gánh nặng tài chính đối với ngân sách liên bang có thể rất lớn.
- Hơn 130 tỷ USD thuế quan đã được thu đến giữa tháng 12/2025.
- Ước tính tối đa phải hoàn: khoảng 175 tỷ USD, theo mô hình của Penn Wharton Budget Model.
Nếu con số này trở thành hiện thực, số tiền hoàn trả có thể vượt tổng ngân sách hàng năm của cả Bộ Giao thông và Bộ Tư pháp Mỹ cộng lại.
Chính CBP cũng thừa nhận hệ thống hiện tại của họ “không được thiết kế cho việc hoàn tiền hàng loạt”, vì vậy quá trình xử lý có thể kéo dài 12–18 tháng hoặc lâu hơn.
Chính quyền Trump có thể kháng cáo
Giới chuyên gia pháp lý cho rằng chính quyền Trump nhiều khả năng sẽ kháng cáo hoặc xin hoãn thi hành phán quyết (stay).
Luật sư thương mại Ryan Majerus (hãng luật King & Spalding, cựu quan chức thương mại Mỹ) nhận định chính phủ có thể tìm cách kéo dài thời gian để CBP chuẩn bị quy trình hoàn tiền.
Trước đó, Bộ Tư pháp đã:
- phản đối việc chuyển hồ sơ về CIT,
- đề nghị hoãn thi hành từ 90 ngày đến 4 tháng,
- nhưng đều bị United States Court of Appeals for the Federal Circuit từ chối.
Tổng thống Trump từng phát biểu rằng vụ kiện “có thể kéo dài 5 năm”. Tuy nhiên trong hồ sơ nộp tòa, chính quyền cũng thừa nhận nếu phải hoàn tiền thì sẽ trả cả gốc lẫn lãi.
Tác động gián tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu
Phán quyết này không chỉ ảnh hưởng tới doanh nghiệp Mỹ.
Nhiều quốc gia xuất khẩu lớn sang Mỹ – trong đó có Vietnam – đang theo dõi sát diễn biến. Lý do là nhiều doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ thông qua các nhà nhập khẩu Mỹ, hoặc nhập nguyên liệu qua hệ thống công ty Mỹ.
Vì vậy, việc hoàn thuế hoặc thay đổi chính sách thuế quan có thể tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng và giá thành hàng hóa.
Kết luận:
Phán quyết ngày 4/3/2026 đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cuộc chiến pháp lý về thuế quan thời Trump. Tuy nhiên, việc hoàn trả hàng trăm tỷ USD cho doanh nghiệp sẽ là một quá trình phức tạp, kéo dài và có thể tiếp tục gây tranh cãi pháp lý trong nhiều năm tới.
“IEEPA là gì và vì sao Tối cao Pháp viện bác bỏ thuế quan của Trump?”