Washington DC, 21/02/2026 – Sau phán quyết của Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ ngày 20/02/2026 bác bỏ việc sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp đặt thuế quan diện rộng, một thị trường tài chính mới đang nổi lên: mua bán quyền đòi hoàn thuế.
Theo Reuters, hàng nghìn doanh nghiệp Mỹ đang cân nhắc theo đuổi hoàn tiền, trong khi một số công ty có thể chọn bán quyền yêu cầu hoàn thuế cho các quỹ tài chính để tránh quy trình pháp lý phức tạp và kéo dài nhiều năm.
Phán quyết với tỷ lệ 6–3 được cho là đã làm lung lay cơ sở pháp lý của các mức thuế “khẩn cấp” được áp dụng từ năm 2025, bao gồm mức thuế cơ bản 10% và các mức cao hơn đối với một số đối tác thương mại. Các ước tính kinh tế cho thấy tổng số tiền có thể liên quan đến hoàn thuế lên tới khoảng 175 tỷ USD, chiếm phần lớn doanh thu thuế quan trong năm qua.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia nhận định thị trường thứ cấp cho các yêu cầu hoàn thuế có thể nhanh chóng hình thành. Theo mô hình quen thuộc của ngành “litigation finance”, các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính có thể mua lại quyền yêu cầu hoàn thuế với mức chiết khấu sâu – thường từ 50–80% giá trị dự kiến – rồi tài trợ kiện tụng để hưởng phần hoàn tiền và lãi suất nếu thắng kiện. Một số ước tính cho rằng quy mô thị trường này có thể đạt hàng chục tỷ USD nếu các tranh chấp kéo dài.
Dữ liệu từ Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ cho thấy đã có hơn 1.800 vụ kiện được nộp liên quan tới thuế quan, trong đó có sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn. Con số này có thể tiếp tục tăng, đặc biệt khi hàng triệu lô hàng nhập khẩu vẫn chưa được thanh lý. Các hãng luật thương mại nhận định quá trình xét xử có thể kéo dài nhiều năm, khiến doanh nghiệp nhỏ có xu hướng bán quyền đòi hoàn tiền để nhận dòng tiền ngay.
Về phía chính quyền Mỹ, Tổng thống Donald Trump thừa nhận nguy cơ kiện tụng kéo dài và cho biết đang cân nhắc sử dụng các công cụ thương mại khác để tái áp thuế. Trong khi đó, Bộ Tài chính khẳng định ngân sách liên bang có khả năng xử lý hoàn tiền theo lộ trình, dù việc này có thể gây áp lực tài khóa trong trung hạn.
Đối với Việt Nam – một trong những đối tác thương mại lớn của Mỹ – phán quyết có thể giúp giảm rủi ro thuế quan diện rộng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, doanh nghiệp xuất khẩu vẫn cần theo dõi chặt các biện pháp thương mại thay thế từ Washington, bởi chính sách mới có thể được áp dụng theo các công cụ pháp lý khác.
Thị trường mua lại quyền hoàn thuế vì vậy không chỉ là cơ hội tài chính cho nhà đầu tư, mà còn phản ánh sự chuyển dịch lớn trong cách các tranh chấp thương mại được tài chính hóa và xử lý trong kỷ nguyên kinh tế toàn cầu hóa.
(Nguồn: Reuters, Penn-Wharton Budget Model, dữ liệu từ Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ.)