Trong số 10 rủi ro lớn năm nay, báo cáo của Eurasia Group coi « cuộc cách mạng chính trị » tại Mỹ là hiểm họa số một (*).
« Cuộc cách mạng chính trị » tại Mỹ có nội dung chính là gì ?
Theo báo cáo của Eurasia Group, nỗ lực tiến hành một « cuộc cách mạng chính trị » tại Mỹ hay một sự đảo lộn quyền lực, do chủ trương của tổng thống Donald Trump, có mục tiêu « thay đổi cơ bản cấu trúc quyền lực » và vai trò của Mỹ trên thế giới. Đây không chỉ là một cuộc tranh giành quyền lực thông thường giữa các chính đảng, mà là một nỗ lực làm biến đổi sâu sắc các thiết chế, phá vỡ các chuẩn mực và cơ chế kiểm soát quyền lực truyền thống của nền dân chủ Mỹ.
Trump coi mối đe dọa chính đến từ bên trong nước Mỹ, chứ không phải từ bên ngoài, tin rằng ông có quyền hạn để thanh trừng những kẻ thù chính trị, bao gồm các quan chức, công ty truyền thông, và thậm chí các tòa án. Bộ máy quyền lực được sử dụng để chống lại các đối thủ chính trị.
Cụ thể là về các rào cản thế chế, phe cánh của tổng thống Trump hướng đến loại bỏ các cơ chế kiểm soát quyền lực hành pháp, như sự độc lập của Bộ Tư Pháp, Cục điều tra liên bang FBI, các cơ quan giám sát đạo đức, và hệ thống công chức chuyên nghiệp. Những cơ quan này trước đây được bảo vệ khỏi các ảnh hưởng chính trị trực tiếp, nhưng giờ đây đang bị biến thành công cụ phục vụ tổng thống và đảng Cộng Hòa. Phe cánh của tổng thống Trump tìm cách thay đổi luật chơi bầu cử bằng cách can thiệp vào việc phân chia lại khu vực bầu cử, ân xá cho những người ủng hộ mình trong các vụ gian lận bầu cử, và sử dụng các biện pháp pháp lý để ngăn chặn các phản đối.
Kẻ thù chính: Hệ thống chính trị trong nước bị xem là « hư hỏng »
« Theo quan điểm của Trump, cá nhân ông đã vượt qua một cuộc bầu cử gian lận, hai lần bị luận tội phế truất vì các mưu đồ đảng phái, gánh chịu hàng chục bản án hình sự bất công và hai vụ ám sát — trong đó có một vụ giết hụt — để làm nên sự trở lại chính trị vĩ đại nhất trong lịch sử Mỹ. Tổng thống Trump coi mối đe dọa chính đối với ông và đồng minh không phải đến từ bên ngoài mà từ trong nước, và ông tin rằng mình có sứ mạng trả thù. Phe cầm quyền của Trump không coi dự án này là một cuộc tấn công vào nền dân chủ mà là khôi phục nó, một cuộc thanh trừng cần thiết đối với một hệ thống chính trị, đã bị một giới cầm quyền tham nhũng trầm trọng biến thành công cụ chống lại họ. Hơn 77 triệu cử tri Mỹ đã bỏ phiếu cho Trump vào năm 2024, và nhiều người trong số họ đồng tình với cách nhìn nhận này… Đa số đã chọn Trump — không phải vì họ coi ông là người bảo vệ các giá trị dân chủ, mà vì họ tin rằng hệ thống đã bị hư hỏng, và muốn có ai đó có thể thay đổi nó. »
(trích báo cáo Top Risks 2026 của Eurasia Group)
Cuộc cách mạng này không phải là mới, phe của Trump trên thực tế đã triển khai, với Project 2025 của Heritage Foundation. Vậy những điều gì dự kiến sẽ là mới trong năm nay ?
Project 2025 của Heritage Foundation là một kế hoạch chi tiết nhằm tái cấu trúc chính phủ Mỹ theo hướng bảo thủ và tập trung quyền lực, được xây dựng từ lâu. Tuy nhiên, báo cáo « Top Risk 2026 » của Eurasia Group chỉ ra rằng năm 2026 sẽ là giai đoạn quyết định, khi những kế hoạch này có thể được triển khai mạnh mẽ và mang tính triệt để hơn. Tăng tốc độ chính trị hóa bộ máy nhà nước, sử dụng quyền lực hành pháp để trừng phạt và kiểm soát, can thiệp sâu vào các cuộc bầu cử giữa kỳ 2026 và bầu cử 2028, mở rộng quyền lực tổng thống vượt qua giới hạn Hiến pháp, đưa ra các chính sách đối ngoại và kinh tế quốc tế mang tính trừng phạt, kỳ thị, như chính sách thuế quan võ đoán.
Về thể chế, phe cầm quyền của Trump sẽ hướng đến kiểm soát hoàn toàn các « bộ quyền lực »: Bộ Tư Pháp, FBI và bộ Quốc Phòng sẽ bị chuyển hóa thành công cụ chính trị trực tiếp phục vụ Trump, chẳng như sử dụng bộ Tư Pháp để điều tra và truy tố các đối thủ chính trị (như các nhà tài trợ cho Đảng Dân chủ, các công ty truyền thông chỉ trích Trump).
Điều mới và nguy hiểm nhất trong năm 2026, theo dự báo của Eurasia Group, là Trump có thể thách thức các giới hạn Hiến pháp của quyền lực tổng thống, như ban hành các sắc lệnh hành pháp để thực hiện các chính sách mà không cần sự chấp thuận của Quốc Hội, chẳng hạn như cắt giảm ngân sách cho các chương trình xã hội, hoặc tăng chi tiêu quân sự mà không qua phê duyệt. Nếu có cơ hội, Trump sẽ bổ nhiệm thêm các thẩm phán bảo thủ vào Tòa án Tối cao để đảm bảo chắc chắn sẽ có được các quyết định pháp lý có lợi. Điều này có thể dẫn đến sự tê liệt của hệ thống « check and balance » (kiểm tra và cân bằng), như Hiến pháp Mỹ quy định. Ông Trump có thể tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để biện minh cho các hành động như đóng cửa biên giới, kiểm soát internet, hoặc hạn chế tự do ngôn luận.
Trump và phe cánh sẽ chấp nhận rủi ro ngày càng lớn
«… Nhiệm kỳ của tổng thống Trump chỉ còn ba năm nữa và đảng Dân chủ được dự đoán sẽ giành lại Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11/2026, Trump và phe cánh sẽ chấp nhận rủi ro nhiều hơn, chứ không ít hơn, trong nỗ lực củng cố quyền lực của tổng thống và khẳng định di sản của Trump trước khi cửa sổ cơ hội thu hẹp. Bộ máy chính phủ sẽ được sử dụng một cách quyết liệt để chống lại kẻ thù của tổng thống. Chính quyền đã khởi xướng các cuộc điều tra đối với các nền tảng gây quỹ của đảng Dân chủ, các nhà tài trợ, quan chức và ứng cử viên. Các công ty sử dụng những người chỉ trích có tiếng tăm sẽ phải đối mặt với các cuộc điều tra và trả đũa về cáo buộc vi phạm quy định; các giám đốc điều hành chỉ trích Nhà Trắng sẽ bị nhắm đến; các quỹ từ thiện quyên góp cho Đảng Dân chủ có nguy cơ bị kéo dài các cuộc kiện tụng về tình trạng miễn thuế của họ. Hậu quả sẽ làm cho việc chỉ trích và phản đối công khai đối với Trump phải trả giá đắt hơn… »
(trích báo cáo Top Risks 2026 của Eurasia Group)
« Cuộc cách mạng chính trị », nếu xảy ra, sẽ tác động ra sao đến thế giới ?
Nếu cuộc cách mạng chính trị tại Mỹ thành công, thế giới sẽ phải đối mặt với một trật tự đa cực hỗn loạn, không có cường quốc nào đủ sức lãnh đạo, dẫn đến xung đột, bất ổn kinh tế, và khủng hoảng nhân đạo. « Sự thoái trào dân chủ ở Hoa Kỳ sẽ khuyến khích các nhà độc tài ở nơi khác » : Chủ nghĩa dân túy và độc tài trỗi dậy, các nhà lãnh đạo như Vladimir Putin hay Tập Cận Bình sẽ lợi dụng sự suy yếu của Mỹ để củng cố quyền lực. Kinh tế toàn cầu suy thoái: Chiến tranh thương mại, lạm phát, và giá năng lượng tăng cao khiến giảm tăng trưởng và tăng thất nghiệp. Xung đột quân sự leo thang: chiến tranh ở Ukraina hoặc Trung Đông có thể bùng phát mạnh mẽ hơn.
- Đọc thêm : Kinh tế gia Stephen Miran và giấc mơ Mỹ tái lập vị thế siêu cường với « cuộc chiến thuế »
Hoa Kỳ trở nên khó đoán định với các đồng minh : Châu Âu sẽ phải đối mặt với sự bất ổn gia tăng, khi Mỹ không còn là một đồng minh trong việc đối phó với Nga hoặc hỗ trợ Ukraina. Cũng bản báo cáo này của Eurasia Group đặt hiểm họa với châu Âu ở vị trí thứ 4 trong các hiểm họa toàn cầu (Europe under siege), cụ thể là các nền dân chủ Pháp, Đức và Anh, đối mặt với tình trạng thù trong giặc ngoài, bị áp lực từ Mỹ và Nga, và trong nội bộ các đảng cực hữu dân tộc chủ nghĩa châu Âu trỗi dậy, được phe của tổng thống Mỹ ủng hộ, có thể kiểm soát quyền lực. Rủi ro số một (cách mạng chính trị phá hủy các nền móng của thể chế dân chủ tại Mỹ) liên hệ mật thiết với rủi ro thứ 4.
Chính sách kinh tế – tài chính Mỹ: Nguồn gốc rủi ro chính với thế giới
« … Nếu thị trường tin rằng uy tín của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ bị xâm phạm, hậu quả đối với lạm phát, lãi suất và đồng đô la có thể nghiêm trọng. Hoa Kỳ vẫn là thị trường có khối lượng mua bán lớn nhất (deepest market) và là thị trường có tính thanh khoản nhất thế giới (most liquid market), và hiện tại vẫn chưa có lựa chọn nào tốt hơn, nhưng ‘‘ít xấu nhất’’ không đồng nghĩa với an toàn. Và việc chính trị hóa các quyết định kinh tế sẽ dần dần làm tăng phí rủi ro đối với tài sản của Mỹ. Bất ổn sẽ lan rộng ra bên ngoài. Ngay cả khi các xung đột bên ngoài giảm bớt, chính Hoa Kỳ sẽ là nguồn gây ra rủi ro toàn cầu chủ yếu trong năm 2026… ».
(trích báo cáo Top Risks 2026 của Eurasia Group)
« Cuộc cách mạng chính trị » này có khả năng xảy ra?
Theo báo cáo « Top Risk 2026 » của Eurasia Group, cuộc cách mạng chính trị tại Hoa Kỳ dưới thời tổng thống Donald Trump được mô tả như một kịch bản có khả năng cao, nhưng không phải là điều chắc chắn hoặc không thể đảo ngược. « Cuộc cách mạng chính trị » của Trump có khả năng cao xảy ra một phần, nhưng khó có thể thành công hoàn toàn.
Khả năng thứ nhất là Trump củng cố được quyền lực, nhưng gặp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ Quốc Hội, tòa án và các bang. Kết quả là Mỹ trở nên bất ổn và phân cực hơn, nhưng không hoàn toàn trở thành một chế độ độc tài. Thứ hai là thất bại, do bị chống lại. Nếu Trump đi quá xa, ví dụ như cố gắng đảo ngược kết quả bầu cử hoặc sử dụng quân đội để đàn áp biểu tình, tổng thống Mỹ có thể mất sự ủng hộ từ chính cử tri truyền thống và Đảng Cộng hòa, dẫn đến thất bại chính trị.
Theo « Top Risk 2026 », « cuộc cách mạng chính trị của Trump có nhiều khả năng thất bại hơn là thành công, bị phá vỡ bởi sự phản kháng muộn màng của các thể chế, sự phân rã ở mức độ nhất định của liên minh Cộng Hòa và — không nên đánh giá thấp — do sự bốc đồng của chính tổng thống. Nhưng sẽ không có sự trở lại với tình trạng cũ ». Dù thành công hay thất bại, nỗ lực tiến hành « cách mạng chính trị » của Trump sẽ để lại những thay đổi lâu dài trong hệ thống chính trị Mỹ, như làm suy yếu các thể chế dân chủ, làm cho quyền lực hành pháp lớn hơn gấp bội, và làm sâu sắc thêm sự phân cực trong xã hội Mỹ.
Ghi chú
(*) 9 hiểm họa còn lại xếp từ trên xuống dưới là : (2) Trung Quốc khẳng định vị thế « quốc gia điện lực » số một thế giới trong khi Mỹ ngày càng bám rễ vào mô hình dựa trên dầu mỏ (các công nghệ định hình kinh tế thế kỷ 21 dựa trên điện tử: xe điện, drone, robot, quy trình sản xuất tiên tiến, lưới điện thông minh, bình điện, và cả trí tuệ nhân tạo. Trung Quốc đã làm chủ, Mỹ nhường sân chơi), (3) Chính quyền Mỹ trở lại với phiên bản mạnh mẽ hơn của học thuyết Monroe (khẳng định độc quyền của Mỹ tại Tây Bán Cầu), can thiệp trực tiếp vào Venezuela, (4) Châu Âu bị bao vây: Suy yếu chính trị ở Pháp, Đức và Vương quốc Anh, (5) « Mặt trận Nga thứ hai »: Sự trỗi dậy của các cuộc đối đầu hỗn hợp giữa Nga và NATO, (6) Chủ nghĩa tư bản nhà nước kiểu Mỹ: Nhà nước can thiệp vào kinh tế với quy mô lớn, (7) Bẫy giảm phát của Trung Quốc, (8) « Trí tuệ nhân tạo nuốt chửng người dùng » : « Do áp lực tạo ra doanh thu và không bị ràng buộc bởi các quy định, một số công ty AI hàng đầu sẽ áp dụng các mô hình kinh doanh vào năm 2026, đe dọa sự ổn định xã hội và chính trị », (9) Hiệp định Thương mại Bắc Mỹ (USMCA) rơi vào bế tắc, « có xác không hồn » và (10) Gia tăng căng thẳng địa chính trị xung quanh tài nguyên nước.
« Cuộc cách mạng » của phe Trump và di sản thời Roosevelt
« Nhiệm kỳ thứ hai của Trump không phải là cuộc cách mạng chính trị đầu tiên trong lịch sử Mỹ. Ba nhiệm kỳ rưỡi của tổng thống Franklin D. Roosevelt (1933 – 1945) đã làm biến đổi cơ bản chế độ chính trị Mỹ (US gouvernance)… Di sản của Roosevelt (FDR) vẫn tồn tại – với một nền hành chính hiện đại, một bộ máy nhân viên Nhà Trắng chuyên nghiệp, và niềm tin tổng thống có thể xác lập chương trình hành động quốc gia – nhưng di sản này chủ yếu được xây dựng thông qua lập pháp và được hội nhập vào một trật tự chính trị, nơi các đảng phái, Quốc Hội và tòa án xác định những gì là được phép….
… Ông Trump cũng đang theo đuổi một cuộc cách mạng về quyền lực tổng thống, nhưng theo một cách khác. Tổng thống FDR mở rộng những gì mà nhà nước có thể làm, và quyền lực tổng thống gia tăng cùng với xu thế đó. Ông Trump tìm cách làm suy yếu các cơ chế kiểm soát quyền lực — và định nghĩa lại quyền lực đó được sử dụng bởi ai, vì ai và chống lại ai…. Nhiều trở lực mà Trump đang cố gắng loại bỏ — như các cơ quan độc lập, các biện pháp bảo vệ công chức theo luật định (Statutory for-cause protection), sự độc lập tương đối của bộ máy hành chính với nhà lãnh đạo chính trị (bureaucratic insulation), thanh tra — chính là di sản của thời kỳ Chính sách kinh tế Mới (New Deal) của FDR. Một Quốc hội tương đối im lặng, một đảng Cộng hòa mà Trump đã định hình lại theo hình ảnh của mình, và một đa số thẩm phán trong Tòa án Tối cao đồng cảm rộng rãi với quyền lực tổng thống được mở rộng (mặc dù vẫn độc lập) để lại ít trở ngại về thể chế hơn so với những gì tổng thống FDR phải đối mặt trước đây.
… Trump đã cố gắng lật ngược một cuộc bầu cử, thường xuyên coi các phán quyết bất lợi với ông của tòa án, các vụ truy tố và sự giám sát của truyền thông là bất hợp pháp, và mô tả những người chỉ trích trong nước — bao gồm cả truyền thông độc lập, thẩm phán và đối thủ chính trị — là ‘‘kẻ thù của nhân dân’’ ».
(Trích phần đóng khung 1 « Trump vs. FDR », báo cáo Top Risks 2026 của Eurasia Group)