VietnamWeek
Câu hỏi này ngày càng được đặt ra nhiều hơn, không chỉ trong giới phân tích chính trị mà cả trong công chúng Mỹ và các đồng minh phương Tây. Khi chuỗi hành động của Donald Trump trong nhiệm kỳ hai lần lượt làm rung chuyển trật tự địa chính trị, phá vỡ liên minh quân sự, làm tê liệt các cơ chế giám sát và đẩy nền kinh tế Mỹ vào trạng thái bất ổn, nghi vấn tự nhiên xuất hiện: Quốc hội Mỹ ở đâu? Họ không thấy, hay thấy mà không làm gì?
Câu trả lời ngắn gọn nhưng không dễ chấp nhận là: Quốc hội thấy rất rõ, nhưng đang bị vô hiệu hóa có hệ thống.
Quốc hội không mù
Không có bằng chứng nào cho thấy Quốc hội Mỹ – đặc biệt là các ủy ban tình báo, quốc phòng, đối ngoại – không nhận thức được mức độ nghiêm trọng của những gì đang diễn ra. Việc Trump công khai gây áp lực lên NATO, xem nhẹ nghĩa vụ phòng thủ tập thể, làm suy yếu Ukraine trong lúc Nga mở rộng chiến tranh, phá vỡ các cơ chế phối hợp với đồng minh châu Âu, hay sử dụng quyền lực hành pháp để tái cấu trúc bộ máy an ninh theo hướng trung thành cá nhân – tất cả đều được ghi nhận đầy đủ.
Các báo cáo mật, điều trần kín và đánh giá của giới an ninh quốc gia không hề thiếu cảnh báo. Nhiều cựu quan chức quốc phòng và tình báo, kể cả những người từng phục vụ dưới thời Cộng hòa, đã lên tiếng công khai. Vấn đề không nằm ở nhận thức. Vấn đề nằm ở khả năng hành động.
Ba cách Trump vô hiệu hóa Quốc hội
1. Quốc hội Cộng hòa bị biến thành con tin chính trị
Trump không cần thuyết phục Quốc hội bằng lập luận chính sách. Ông ta kiểm soát họ bằng nỗi sợ. Hệ thống bầu cử sơ bộ bị MAGA hóa khiến nhiều nghị sĩ Cộng hòa hiểu rất rõ: chống Trump đồng nghĩa với mất ghế. Đối với họ, nguy cơ bị loại khỏi chính trường trước mắt lớn hơn nguy cơ lịch sử đánh giá họ là những người đã không hành động.
Kết quả là một Quốc hội mà nhiều thành viên không còn hành xử như nhánh quyền lực độc lập, mà như một phần mở rộng của hành pháp – hoặc ít nhất là một tập thể bị tê liệt bởi tính toán sinh tồn chính trị.
2. Trump “hack” chính các công cụ hiến định
Trump không phá luật theo kiểu đảo chính quân sự. Ông ta tận dụng tối đa những quyền lực hợp pháp nhưng ít khi được sử dụng đến giới hạn cực đoan: tình trạng khẩn cấp, quyền hành pháp trong an ninh quốc gia, các đạo luật cũ như Insurrection Act, IEEPA, quyền trừng phạt và miễn trừ quốc phòng.
Quốc hội, theo thiết kế hiến pháp, phản ứng chậm hơn hành pháp. Khi Quốc hội chuẩn bị điều trần, Trump đã ký sắc lệnh. Khi ngân sách bị đe dọa, bộ máy đã được tái cấu trúc. Khi luận tội được nhắc tới, câu chuyện “đàn áp chính trị” đã được dựng xong trên hệ sinh thái truyền thông MAGA.
Đây là điểm mấu chốt: Trump không vi phạm luật theo cách dễ bị chặn lại; ông ta đẩy luật tới mức làm nó mất ý nghĩa kiểm soát.
3. Nỗi sợ hỗn loạn và bạo lực chính trị
Không ít nghị sĩ – kể cả Dân chủ – hiểu rằng đối đầu trực diện với Trump khi ông ta vẫn kiểm soát hành pháp, lực lượng liên bang, ICE, và có ảnh hưởng lớn tới các đơn vị Vệ binh Quốc gia, có thể kích hoạt bạo lực chính trị trên diện rộng. Ngày 6/1 đã để lại một vết hằn sâu.
Điều này không phải là sự hèn nhát cá nhân, mà là một nỗi sợ thể chế: hành động đúng có thể dẫn tới một cuộc khủng hoảng mà hệ thống chưa chắc kiểm soát được.
Trump – Putin: không cần “thông đồng”, chỉ cần hội tụ lợi ích
Một sai lầm phổ biến trong tranh luận là cố chứng minh Trump là “tay sai” hay “gián điệp” của Nga. Điều đó không cần thiết – và cũng không thuyết phục về mặt phân tích nghiêm túc.
Điều đủ để gây lo ngại là:
-
Trump có xu hướng phá vỡ trật tự dân chủ – pháp quyền.
-
Putin có lợi ích chiến lược trực tiếp trong việc làm điều đó.
-
Hầu hết các hành động lớn của Trump trên trường quốc tế – từ NATO, Ukraine, Trung Đông đến các cuộc chiến thương mại với đồng minh – đều làm suy yếu phương Tây và tạo khoảng trống cho Nga.
Đây là sự hội tụ lợi ích, không cần mệnh lệnh hay chỉ đạo trực tiếp. Và giới lập pháp Mỹ hiểu rất rõ điều này.
Quốc hội có hoàn toàn bất lực không? Không. Nhưng bị chậm nhịp
Những tín hiệu gần đây cho thấy Quốc hội bắt đầu tìm lại vai trò:
-
Thượng viện bỏ phiếu 52–47 nhằm hạn chế khả năng Trump tiếp tục can thiệp quân sự tại Venezuela nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội.
-
Một số nghị sĩ Cộng hòa bắt đầu tách khỏi Trump trong các vấn đề an ninh quốc gia.
-
Trump công khai thừa nhận nguy cơ mất Hạ viện trong bầu cử giữa kỳ.
-
Các cuộc điều trần liên quan đến Fed, ICE, DOJ bắt đầu chạm tới lõi quyền lực hành pháp.
Đây là những chuyển động chậm nhưng thực, cho thấy Quốc hội không hoàn toàn buông xuôi.
Điểm quyết định không còn nằm hoàn toàn ở Washington
Cuối cùng, điều sẽ phá vỡ thế bế tắc này không chỉ là nghị trường, mà là đời sống kinh tế – xã hội thực. Khi giá cả leo thang, an sinh suy giảm, việc làm bấp bênh, và siêu thị vắng người mua, tuyên truyền không còn đủ sức che phủ hiện thực.
Chính ở đó, cử tri độc lập và tầng lớp lao động – kể cả những người từng ủng hộ Trump – bắt đầu rút lại sự ủy nhiệm chính trị. Khi hậu thuẫn xã hội thay đổi, Quốc hội mới có đủ không gian chính trị để hành động quyết liệt hơn mà không sợ bị cuốn vào hỗn loạn.
Kết luận
Quốc hội Mỹ không mù. Họ cũng không hoàn toàn đồng lõa. Nhưng họ đang bị đặt vào một tình thế lịch sử hiếm hoi, nơi các công cụ kiểm soát quyền lực truyền thống bị vô hiệu hóa từ bên trong bằng chính luật pháp.
Câu hỏi còn lại không phải là Quốc hội có thấy hay không, mà là xã hội Mỹ có tạo đủ áp lực để Quốc hội hành động kịp thời hay không. Trong cuộc chơi này, thời gian không đứng về phía các thể chế dân chủ.
Dưới đây là TIMELINE ĐỐI CHIẾU: HÀNH ĐỘNG CỦA TRUMP ↔ LỢI ÍCH CỦA NGA (PUTIN)
được dựng như tư liệu theo dõi lâu dài cho VietnamWeek, phân tách rõ sự kiện đã xác nhận và hệ quả địa–chiến lược, không suy đoán âm mưu, chỉ dựa trên logic quyền lực và kết quả thực tế.
TIMELINE ĐỐI CHIẾU: TRUMP ↔ LỢI ÍCH NGA (2017–2026)
(Trump 1 → Trump 2)
I. TRUMP 1.0 (2017–2021): PHÁ VỠ TRẬT TỰ – MỞ CỬA CHO NGA
2017 – NATO bị đặt dấu hỏi công khai
Hành động Trump
-
Gọi NATO là “obsolete”
-
Từ chối tái khẳng định Điều 5 (phòng thủ tập thể) trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ
Lợi ích Nga
-
Làm suy yếu niềm tin răn đe của NATO
-
Khuyến khích chiến lược “chia rẽ liên minh” của Vladimir Putin
2018 – Helsinki Summit
Hành động Trump
-
Đứng cạnh Putin, bác bỏ đánh giá của cơ quan tình báo Mỹ về can thiệp bầu cử Nga
Lợi ích Nga
-
Làm mất uy tín hệ thống tình báo Mỹ
-
Hợp pháp hóa chiến tranh thông tin của Nga
-
Gây khủng hoảng niềm tin trong nội bộ phương Tây
2019 – Ukraine bị “treo”
Hành động Trump
-
Trì hoãn viện trợ quân sự Ukraine
-
Dùng viện trợ làm đòn bẩy chính trị nội bộ
Lợi ích Nga
-
Làm suy yếu năng lực phòng thủ Ukraine
-
Phát tín hiệu Mỹ không còn là đối tác đáng tin
2020 – Taliban Deal (Doha)
Hành động Trump
-
Đàm phán trực tiếp với Taliban, loại chính phủ Afghanistan
-
Cam kết rút quân nhanh
Lợi ích Nga
-
Mỹ rút khỏi Trung Á trong hỗn loạn
-
Nga mở rộng ảnh hưởng khu vực hậu Xô viết
-
Tiền lệ: Mỹ có thể bỏ rơi đồng minh
2020–2021 – Syria
Hành động Trump
-
Rút quân Mỹ khỏi miền bắc Syria
-
Bỏ mặc lực lượng người Kurd
Lợi ích Nga
-
Nga trở thành thế lực quyết định tại Syria
-
Hai căn cứ Nga ở Địa Trung Hải được bảo toàn lâu dài
II. GIAI ĐOẠN CHUYỂN TIẾP (2021–2024): DI SẢN TRUMP TIẾP TỤC PHÁT HUY
(Không phải Trump cầm quyền, nhưng hệ quả từ Trump 1 tiếp diễn)
-
Afghanistan sụp đổ nhanh → củng cố luận điểm “Mỹ không đáng tin”
-
Nga chuẩn bị chiến tranh Ukraine trong bối cảnh NATO phân tâm, chia rẽ
-
Chủ nghĩa dân túy – hoài nghi liên minh lan rộng
III. TRUMP 2.0 (2025– ): PHÁ HỦY CÓ HỆ THỐNG TỪ BÊN TRONG
Ngày đầu nhiệm kỳ – Tháo gỡ giám sát
Hành động Trump
-
Sa thải / vô hiệu hóa 17 Thanh tra Chính phủ
-
Thay người trung thành vào các cơ quan then chốt
Lợi ích Nga
-
Mỹ tự làm mù hệ thống cảnh báo nội bộ
-
Giảm năng lực phát hiện can thiệp, gián điệp, chiến tranh mạng
2025 – NATO tiếp tục bị làm suy yếu
Hành động Trump
-
Đe dọa không bảo vệ các nước NATO “không đóng đủ”
-
Gợi ý Mỹ có thể “rút cam kết”
Lợi ích Nga
-
NATO mất tính răn đe
-
Nga tăng áp lực lên Đông Âu, Baltic
2025 – Venezuela
Hành động Trump
-
Can thiệp mạnh, nói công khai về “quản lý dầu”
-
Gợi ý chiếm giữ tài nguyên
Lợi ích Nga
-
Mỹ đánh mất ưu thế đạo đức
-
Nga dùng tiền lệ Venezuela để biện minh hành động tại Ukraine, Gruzia
2025 – Chiến tranh thương mại với đồng minh
Hành động Trump
-
Áp thuế lên EU, Canada, châu Á
-
Phá vỡ liên minh kinh tế trước khi phá liên minh quân sự
Lợi ích Nga
-
Phương Tây phân mảnh
-
Nga tận dụng khe hở kinh tế – năng lượng
2025–2026 – Thanh trừng an ninh nội bộ
Hành động Trump
-
Rút ngân sách, làm suy yếu an ninh mạng
-
Sa thải / không cấp clearance cho chuyên gia
Lợi ích Nga
-
Mở rộng chiến tranh mạng, thông tin
-
Mỹ suy yếu từ “bên trong thành lũy”
2026 – Đe dọa dùng Insurrection Act
Hành động Trump
-
Đe dọa triển khai quân đội trong nước
-
Bình thường hóa trạng thái “khẩn cấp”
Lợi ích Nga
-
Mỹ trượt dần về mô hình quyền lực kiểu Nga
-
NATO mất nền tảng giá trị chung
IV. KẾT LUẬN TỔNG HỢP
Trump không cần “nghe lệnh” Putin.
Chỉ cần phá vỡ những thứ Putin muốn phá vỡ.
Mẫu số chung xuyên suốt
-
Làm suy yếu liên minh
-
Phá giám sát – pháp quyền
-
Hạ uy tín Mỹ
-
Bình thường hóa quyền lực cá nhân
Kết quả thực tế
-
Nga mở rộng không gian chiến lược
-
NATO rạn nứt
-
Phương Tây mất ưu thế đạo đức
-
Mỹ suy yếu cả đối ngoại lẫn nội trị
GHI CHÚ BIÊN TẬP – DÙNG CHO VIETNAMWEEK
-
Đây là timeline mở
-
Mỗi mốc đều có thể gắn bài phân tích riêng
-
Tránh thuật ngữ “thông đồng”
-
Dùng khái niệm hội tụ lợi ích – hệ quả địa chính trị