Việc Jared Kushner được bổ nhiệm làm đặc phái viên hòa bình đã nhanh chóng làm dấy lên một cuộc tranh luận lớn tại Washington. Không phải vì vai trò này mới – Kushner từng là kiến trúc sư của các thỏa thuận Trung Đông trong nhiệm kỳ đầu của Donald Trump – mà vì những câu hỏi về xung đột lợi ích tài chính chưa bao giờ được giải đáp hoàn toàn.
Theo luật đạo đức của chính phủ liên bang, một quan chức mới được bổ nhiệm phải nộp bản khai tài chính công khai trong thời hạn ngắn sau khi nhận chức. Trong trường hợp của Kushner, điều này có nghĩa là ông phải tiết lộ chi tiết các tài sản và khoản đầu tư của mình, cũng như xử lý bất kỳ xung đột lợi ích nào trước khi tham gia vào các quyết định chính sách.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: Kushner không còn là một cố vấn chính trị đơn thuần. Sau khi rời Nhà Trắng năm 2021, ông đã trở thành một nhà quản lý quỹ đầu tư toàn cầu.
Affinity Partners và khoản đầu tư từ Trung Đông
Sau khi rời chính quyền, Kushner thành lập công ty đầu tư Affinity Partners. Quỹ này nhanh chóng thu hút sự chú ý khi nhận khoảng 2 tỷ USD từ Quỹ đầu tư công Saudi Arabia.
Khoản đầu tư này gây tranh cãi ngay từ đầu vì Kushner từng phụ trách chính sách Trung Đông trong nhiệm kỳ trước. Trong bối cảnh đó, việc một quỹ đầu tư do ông quản lý nhận vốn từ một chính phủ trong khu vực đã khiến nhiều nhà lập pháp và chuyên gia đạo đức đặt câu hỏi.
Nếu Kushner trở lại với vai trò đặc phái viên hòa bình – một vị trí có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ giữa Mỹ và các quốc gia Trung Đông – thì mối liên hệ tài chính đó trở nên nhạy cảm hơn nhiều.
Quy định về xung đột lợi ích
Luật đạo đức liên bang không cấm một người giàu có hay có quan hệ kinh doanh bước vào chính phủ. Tuy nhiên, luật yêu cầu họ phải thực hiện các bước để tránh xung đột lợi ích.
Các biện pháp phổ biến bao gồm:
- Thoái vốn (divestment) khỏi những tài sản có liên quan đến lĩnh vực họ quản lý
- Tự rút khỏi các quyết định liên quan (recusal)
- Hoặc đưa tài sản vào quỹ ủy thác mù (blind trust).
Những quy định này được thiết kế để đảm bảo rằng các quyết định chính sách được đưa ra vì lợi ích quốc gia, không phải vì lợi ích tài chính cá nhân.
Vai trò của các tổ chức giám sát
Một số tổ chức giám sát chính phủ đã nhanh chóng yêu cầu Nhà Trắng công bố bản khai tài chính của Kushner. Trong số đó có Citizens for Responsibility and Ethics in Washington, một tổ chức chuyên theo dõi các vấn đề đạo đức trong chính phủ.
Theo lập luận của họ, công chúng cần biết:
- Kushner đang nắm giữ những khoản đầu tư nào
- Liệu các khoản đầu tư đó có liên quan đến các quốc gia Trung Đông
- Và ông có kế hoạch thoái vốn hay không.
Đây không chỉ là vấn đề minh bạch, mà còn là cách để duy trì niềm tin vào các quyết định ngoại giao của chính phủ.
Nepotism và tiền lệ trong chính quyền Mỹ
Tranh cãi quanh Kushner cũng gợi lại một chủ đề quen thuộc trong nhiệm kỳ đầu của Trump: gia đình trị trong chính quyền.
Kushner là con rể của tổng thống và từng có ảnh hưởng đáng kể trong Nhà Trắng, từ cải cách tư pháp hình sự cho đến chính sách Trung Đông. Dù luật Mỹ không cấm hoàn toàn việc người thân của tổng thống giữ vai trò cố vấn, nhưng các trường hợp như vậy luôn bị giám sát chặt chẽ hơn.
Trong lịch sử Mỹ, các chính quyền thường cố tránh bổ nhiệm những cá nhân có lợi ích tài chính lớn trong khu vực mà họ quản lý. Điều này không phải lúc nào cũng được thực hiện hoàn hảo, nhưng nó vẫn là một chuẩn mực quan trọng của đạo đức công vụ.
Ngoại giao Trung Đông và di sản của Kushner
Không thể phủ nhận rằng Kushner từng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các thỏa thuận bình thường hóa quan hệ giữa Israel và một số quốc gia Arab, thường được gọi là Abraham Accords.
Những thỏa thuận này được xem là một trong những thành tựu ngoại giao lớn nhất của nhiệm kỳ đầu của Trump.
Việc bổ nhiệm Kushner làm đặc phái viên hòa bình có thể được nhìn nhận như một nỗ lực tiếp tục chiến lược đó. Tuy nhiên, khi các lợi ích tài chính cá nhân đan xen với ngoại giao khu vực, câu hỏi về động cơ và ảnh hưởng trở nên khó tránh khỏi.
Bài kiểm tra của hệ thống minh bạch
Trường hợp của Kushner không phải là lần đầu tiên Washington phải đối mặt với vấn đề xung đột lợi ích. Nhưng nó là một bài kiểm tra quan trọng đối với các cơ chế minh bạch của hệ thống.
Trong một nền dân chủ, việc một cá nhân có tài sản lớn tham gia chính phủ không phải là điều bất thường. Điều quan trọng là công chúng phải biết:
- tài sản đó là gì
- nó được quản lý ra sao
- và liệu các quyết định chính sách có bị ảnh hưởng hay không.
Kết luận
Việc Jared Kushner trở lại chính trường có thể mang lại kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ trong khu vực Trung Đông. Nhưng đồng thời, nó cũng đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về ranh giới giữa ngoại giao và lợi ích kinh doanh.
Trong những ngày tới, bản khai tài chính của Kushner sẽ cho thấy liệu các cơ chế minh bạch của chính phủ Mỹ có đủ mạnh để giải quyết những nghi ngờ này hay không.
Trong một thời đại mà niềm tin vào thể chế đang bị thử thách, cách Washington xử lý trường hợp này có thể quan trọng không kém bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.