Việc Jerome Powell công khai cáo buộc chính quyền sử dụng đe dọa truy tố hình sự để gây áp lực buộc Fed hạ lãi suất là một sự kiện cực kỳ nghiêm trọng, vượt xa tranh cãi thông thường về chính sách tiền tệ. Đây không còn là chuyện “Fed nên hay không nên hạ lãi suất”, mà là câu hỏi căn bản: liệu chính sách tiền tệ Mỹ còn độc lập hay đã trở thành công cụ chính trị.
Trong nhiều thập niên, nguyên tắc độc lập của Fed được xem là “vùng cấm” trong đời sống chính trị Mỹ. Tổng thống có thể chỉ trích, gây sức ép bằng lời nói, nhưng đe dọa hình sự để ép ngân hàng trung ương thay đổi quyết định là điều chưa từng có tiền lệ. Powell phá vỡ sự im lặng truyền thống của các Chủ tịch Fed cho thấy áp lực đã vượt quá ngưỡng chịu đựng của thể chế.
Điều đáng chú ý là Powell không lên tiếng để bảo vệ chiếc ghế của mình — ông sẽ rời nhiệm kỳ trong vòng bốn tháng. Ông lên tiếng để bảo vệ một nguyên tắc, và cũng để tạo hồ sơ công khai cho thị trường và lịch sử: nếu Fed bị chính trị hóa, đó không phải là tai nạn, mà là một lựa chọn có chủ ý của quyền lực hành pháp.
Vì sao điều này nguy hiểm? Bởi độc lập của Fed không phải đặc quyền của giới kỹ trị, mà là nền móng ổn định của toàn bộ nền kinh tế. Khi lãi suất được quyết định bằng áp lực chính trị, thị trường sẽ bắt đầu định giá rủi ro không chỉ dựa trên lạm phát hay tăng trưởng, mà dựa trên ý chí của Nhà Trắng. Khi đó, trái phiếu Mỹ, đồng USD và vai trò “tài sản an toàn” của nước Mỹ đều bị đặt dấu hỏi.
Chính quyền Trump muốn hạ lãi suất để kích thích tăng trưởng ngắn hạn, nâng thị trường chứng khoán và giảm gánh nặng nợ công. Nhưng hạ lãi suất bằng cưỡng ép trong bối cảnh lạm phát chưa hoàn toàn được kiểm soát là đánh đổi ổn định dài hạn lấy lợi ích chính trị trước mắt. Lịch sử kinh tế cho thấy những cái giá của sự đánh đổi đó thường rất đắt.
Powell, bằng phát biểu ngắn gọn nhưng trực diện, đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: nếu Fed mất độc lập, thì mọi con số tăng trưởng đều trở nên mong manh. Đây không chỉ là lời cảnh báo cho Nhà Trắng, mà cho toàn bộ hệ thống chính trị Mỹ.
Trong một nền kinh tế dựa trên niềm tin, độc lập của ngân hàng trung ương không phải chi tiết kỹ thuật. Nó là nền móng. Và khi nền móng bị lung lay, sụp đổ chỉ còn là vấn đề thời gian.