Trong một phát biểu gần đây gây nhiều tranh cãi, Tổng thống Donald Trump đặt câu hỏi về vai trò của Mỹ tại Strait of Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất của thị trường năng lượng toàn cầu.
“Maybe we shouldn’t be there at all. We have a lot of oil,” Trump nói, hàm ý rằng Mỹ có thể không cần tiếp tục duy trì sự hiện diện quân sự để bảo vệ tuyến vận tải dầu mỏ này.
Phát biểu tưởng chừng đơn giản đó thực ra chạm tới một vấn đề chiến lược lớn hơn: Mỹ còn muốn giữ vai trò “cảnh sát năng lượng” của thế giới hay không?
Hormuz – cổ họng của thị trường dầu mỏ
Eo biển Hormuz nối Persian Gulf với Gulf of Oman, và mỗi ngày có khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch toàn cầuđi qua đây.
Các quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào tuyến đường này gồm:
- China
- Japan
- South Korea
- India
- nhiều nước European Union
Nếu Hormuz bị phong tỏa, thị trường năng lượng thế giới gần như lập tức rơi vào khủng hoảng. Giá dầu có thể tăng vọt, chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, và nguy cơ suy thoái kinh tế sẽ lan rộng.
Chính vì vậy, trong nhiều thập niên, Hải quân Mỹ đã duy trì sự hiện diện mạnh mẽ tại khu vực này thông qua U.S. Fifth Fleet.
Một câu hỏi mang tính chiến lược
Phát biểu của Trump không phải là lần đầu tiên Washington đặt vấn đề về “gánh nặng an ninh năng lượng”.
Từ sau cuộc Shale Revolution, Mỹ đã trở thành nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Điều này làm thay đổi căn bản cán cân năng lượng:
- Mỹ ít phụ thuộc vào dầu Trung Đông hơn trước
- phần lớn dầu qua Hormuz lại chảy về châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.
Từ góc nhìn của Trump, câu hỏi đặt ra khá trực diện:
Nếu Mỹ không còn phụ thuộc nhiều vào dầu Trung Đông, tại sao Washington vẫn phải chi hàng tỷ USD và duy trì lực lượng quân sự để bảo vệ tuyến dầu cho các nền kinh tế khác?
Đây chính là tư duy quen thuộc trong chính sách “America First” – giảm các cam kết quốc tế mà Washington cho rằng không còn phục vụ trực tiếp lợi ích của Mỹ.
Phản ứng và tranh cãi
Những người chỉ trích lập luận rằng nếu Mỹ rút khỏi vai trò bảo vệ Hormuz, hậu quả có thể rất lớn.
Một số nhà phân tích cảnh báo rằng:
- giá dầu có thể biến động mạnh
- bảo hiểm vận tải biển tăng vọt
- thị trường tài chính toàn cầu dễ rơi vào bất ổn.
Ngoài ra, sự vắng mặt của Mỹ có thể mở ra khoảng trống quyền lực trong khu vực. Những quốc gia khác – đặc biệt là China – có thể gia tăng hiện diện hải quân để bảo vệ lợi ích năng lượng của mình.
Điều này có thể dẫn đến một cuộc cạnh tranh địa chính trị mới trên biển.
Trật tự năng lượng hậu Mỹ?
Từ sau Thế chiến II, Mỹ đã đóng vai trò trung tâm trong việc bảo vệ các tuyến hàng hải toàn cầu. Hệ thống này giúp đảm bảo dòng chảy thương mại và năng lượng ổn định – một nền tảng quan trọng của toàn cầu hóa.
Nhưng trong thập niên gần đây, Washington ngày càng đặt câu hỏi về việc liệu các đồng minh và đối tác có nên chia sẻ nhiều hơn gánh nặng an ninh hay không.
Nếu Mỹ thực sự giảm vai trò tại Hormuz, thế giới có thể chứng kiến một số kịch bản:
- các nước châu Á thành lập lực lượng hải quân chung bảo vệ tuyến dầu
- NATO hoặc các liên minh mới tham gia bảo vệ vận tải năng lượng
- Trung Quốc mở rộng hiện diện quân sự tại Ấn Độ Dương.
Nói cách khác, Hormuz có thể trở thành một trong những điểm thử nghiệm của trật tự địa chính trị mới.
Một câu hỏi lớn hơn
Phát biểu của Trump vì vậy không chỉ là tranh cãi về Trung Đông hay giá dầu. Nó phản ánh một cuộc tranh luận sâu xa hơn trong chính sách đối ngoại Mỹ:
Mỹ có còn muốn duy trì vai trò bảo đảm trật tự toàn cầu – hay sẽ thu hẹp trách nhiệm để tập trung vào lợi ích quốc gia trực tiếp?
Nếu Washington lựa chọn con đường thứ hai, thế giới sẽ phải chuẩn bị cho một giai đoạn mới, nơi các cường quốc khác buộc phải chia sẻ – hoặc tranh giành – vai trò từng thuộc về Mỹ.
Và khi đó, eo biển Hormuz không chỉ là tuyến dầu mỏ của thế giới, mà còn là biểu tượng cho sự chuyển dịch quyền lực toàn cầu trong thế kỷ 21. 🌍⚓