Hormuz – “cổ họng” của thị trường dầu mỏ

Quyết định của China từ chối tham gia liên minh hải quân do Donald Trump đề xuất để bảo vệ Strait of Hormuz đang cho thấy một sự thay đổi lớn trong trật tự năng lượng toàn cầu.

Nếu thông tin này được xác nhận đầy đủ, nó không chỉ là một bất đồng ngoại giao đơn thuần mà còn phản ánh sự khác biệt sâu sắc về cách các cường quốc nhìn nhận an ninh năng lượng và vai trò của Mỹ trên thế giới.

Hormuz – “cổ họng” của thị trường dầu mỏ

Eo biển Hormuz là tuyến vận tải dầu quan trọng nhất hành tinh.

Khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu đi qua vùng biển hẹp này mỗi ngày, nối Persian Gulf với Gulf of Oman.

Các nền kinh tế phụ thuộc nhiều nhất vào tuyến dầu này lại nằm ở châu Á:

• China

• Japan

• South Korea

• India

Nếu Hormuz bị phong tỏa, giá dầu có thể tăng vọt chỉ trong vài ngày, kéo theo nguy cơ khủng hoảng năng lượng và suy thoái kinh tế toàn cầu.

Chính vì vậy trong nhiều thập niên, U.S. Navy Fifth Fleet đóng vai trò bảo vệ tuyến hàng hải này.

Trung Quốc chọn đứng ngoài

Việc Bắc Kinh từ chối tham gia liên minh quân sự phản ánh ba tính toán chiến lược.

1. Tránh đối đầu trực tiếp với Iran

Trung Quốc duy trì quan hệ kinh tế và năng lượng chặt chẽ với Iran.

Hai nước đã ký thỏa thuận hợp tác dài hạn bao gồm:

• năng lượng

• đầu tư hạ tầng

• thương mại.

Việc tham gia liên minh quân sự chống Iran sẽ phá vỡ cấu trúc hợp tác này.

2. Ưu tiên ngoại giao hơn quân sự

Bắc Kinh luôn nhấn mạnh rằng các cuộc khủng hoảng quốc tế nên được giải quyết thông qua United Nations và đàm phán.

Điều này giúp Trung Quốc tránh bị kéo vào các cuộc chiến mà Mỹ dẫn dắt.

3. Bảo vệ lợi ích năng lượng riêng

Theo nhiều báo cáo, Trung Quốc đã tìm cách đàm phán trực tiếp với Tehran để đảm bảo tàu dầu của mình được đi qua an toàn.

Nếu đúng, đây là ví dụ điển hình của chiến lược Bắc Kinh:

• tránh can thiệp quân sự

• nhưng vẫn đảm bảo nguồn cung năng lượng.

Thế khó của Washington

Chiến lược của Mỹ trong khủng hoảng Hormuz luôn dựa vào liên minh quốc tế để chia sẻ chi phí và trách nhiệm.

Khi Trung Quốc đứng ngoài, ba vấn đề xuất hiện:

Thứ nhất: gánh nặng quân sự dồn vào Mỹ.
Washington có thể phải tự mình thực hiện các nhiệm vụ hộ tống tàu dầu.

Thứ hai: tính chính danh của chiến dịch suy yếu.
Một liên minh thiếu các nước nhập khẩu dầu lớn sẽ khó được coi là “nỗ lực toàn cầu”.

Thứ ba: Iran có thêm đòn bẩy ngoại giao.
Tehran có thể khai thác sự chia rẽ giữa các cường quốc.

Nhật Bản và Hàn Quốc – yếu tố quyết định

Điều thế giới đang theo dõi là phản ứng của hai đồng minh quan trọng của Mỹ:

• Japan

• South Korea

Hai nước này:

• phụ thuộc nhiều vào dầu Trung Đông

• nhưng cũng dựa vào Mỹ về an ninh.

Nếu Tokyo và Seoul tham gia liên minh, Washington vẫn có thể duy trì mặt trận quốc tế.
Nếu họ giữ khoảng cách, chiến dịch sẽ trở nên gần như đơn phương.

Một câu hỏi lớn hơn: ai bảo vệ tuyến dầu của thế giới?

Từ sau Thế chiến II, Mỹ đã đóng vai trò bảo vệ các tuyến hàng hải toàn cầu – nền tảng của thương mại quốc tế.

Nhưng trong thế kỷ 21, thực tế đã thay đổi:

• Mỹ trở thành nhà sản xuất dầu lớn

• châu Á mới là khu vực phụ thuộc nhất vào dầu Trung Đông.

Điều này đặt ra một câu hỏi chiến lược:

Tại sao Mỹ phải gánh trách nhiệm bảo vệ tuyến dầu chủ yếu phục vụ các nền kinh tế khác?

Đây chính là logic nằm sau nhiều phát biểu gần đây của Trump.

Kết luận

Việc Trung Quốc đứng ngoài liên minh Hormuz cho thấy một xu hướng rõ ràng trong chính trị toàn cầu:

• Mỹ muốn chia sẻ gánh nặng an ninh năng lượng.

• Trung Quốc muốn hưởng lợi từ hệ thống nhưng tránh tham gia quân sự.

Khoảng trống giữa hai cách tiếp cận đó đang tạo ra một thực tế mới: Washington có thể phải bảo vệ tuyến dầu của thế giới gần như một mình.

Và nếu điều đó tiếp tục kéo dài, eo biển Hormuz sẽ không chỉ là tuyến vận tải dầu mỏ – mà còn là điểm giao cắt của cuộc cạnh tranh quyền lực toàn cầu trong thế kỷ 21.