Việc Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard tuyên bố giải thể Director’s Initiatives Group (DIG) không chỉ là một quyết định hành chính nội bộ. Nó phản ánh cuộc đấu quyền lực sâu sắc giữa Nhà Trắng, cộng đồng tình báo và Quốc hội trong bối cảnh nước Mỹ bước vào chu kỳ bầu cử mới.
DIG được thành lập với mục tiêu chính thức là “loại bỏ sự chính trị hóa trong cộng đồng tình báo”. Nhưng ngay từ đầu, nhóm này đã gây tranh cãi vì cấu trúc thiếu minh bạch, phạm vi hoạt động rộng và việc tập trung quyền lực trực tiếp vào văn phòng giám đốc tình báo.
Việc giải thể DIG có thể được hiểu theo ba tầng ý nghĩa chính trị.
1. Tín hiệu trấn an hay điều chỉnh chiến thuật?
Sau nhiều tháng bị Quốc hội giám sát, đặc biệt là yêu cầu cung cấp báo cáo mật về lãnh đạo và nhân sự, DIG trở thành điểm nóng chính trị. Các nghị sĩ Dân chủ cáo buộc nhóm này hoạt động như một công cụ đảng phái, đặc biệt khi liên quan đến:
- Rà soát an ninh bầu cử
- Giải mật tài liệu về cuộc bầu cử 2016
- Thu hồi quyền truy cập an ninh của 37 quan chức
Việc giải thể có thể là một bước lùi chiến thuật nhằm giảm áp lực chính trị, thay vì thừa nhận sai lầm.
Nếu đúng như tuyên bố của ODNI rằng DIG chỉ là “nhóm tạm thời”, thì đây là sự kết thúc có tính kỹ thuật. Nhưng nếu xem xét bối cảnh, đây có thể là một cách tái phân bổ quyền lực trong nội bộ, chuyển chức năng gây tranh cãi sang các đơn vị khác ít bị chú ý hơn.
2. Cộng đồng tình báo và câu hỏi về “chính trị hóa”
Từ năm 2016 đến nay, cộng đồng tình báo Mỹ đã liên tục bị kéo vào tranh cãi chính trị. DIG xuất hiện trong bối cảnh đó, với tuyên bố làm sạch ảnh hưởng đảng phái trong phân tích tình báo.
Tuy nhiên, nghịch lý là:
một lực lượng được lập ra để chống chính trị hóa lại bị cáo buộc chính trị hóa chính nó.
Đây là vấn đề cốt lõi:
Trong hệ thống tình báo, niềm tin không dựa vào tuyên bố mà dựa vào tính phi đảng phái. Một khi cơ quan tình báo bị nhìn nhận như công cụ của phe phái, năng lực răn đe và uy tín quốc tế đều bị ảnh hưởng.
Giải thể DIG có thể giúp hạ nhiệt xung đột, nhưng không giải quyết tận gốc câu hỏi lớn hơn:
Ai kiểm soát câu chuyện về sự thật trong hệ thống tình báo?
3. Thời điểm nhạy cảm: bầu cử và quyền lực
Việc DIG bị giải thể diễn ra trong lúc tranh cãi về vai trò của ODNI trong các cuộc điều tra liên quan đến an ninh bầu cử. Các lãnh đạo Dân chủ lo ngại khả năng can thiệp chính trị vào quy trình bầu cử, trong khi Nhà Trắng khẳng định đây là trách nhiệm bảo vệ an ninh quốc gia.
Điểm đáng chú ý là:
DIG từng tham gia các hoạt động liên quan đến bầu cử, giải mật hồ sơ và xử lý quyền truy cập an ninh của nhiều quan chức. Việc thu hồi quyền truy cập an ninh của 37 cá nhân — phần lớn là đảng viên Dân chủ — đã tạo ra hình ảnh một chiến dịch thanh lọc mang màu sắc chính trị.
Trong bối cảnh đó, giải thể DIG có thể nhằm:
- Giảm nguy cơ khủng hoảng thể chế trước bầu cử
- Hạn chế xung đột trực tiếp với Quốc hội
- Tránh tạo thêm bằng chứng cho cáo buộc lạm quyền
4. Ý nghĩa sâu xa: kiểm soát hệ thống từ bên trong
Dù DIG bị giải thể, nhân sự của nhóm này không rời khỏi hệ thống. Họ được điều chuyển sang các đơn vị khác trong ODNI. Điều này cho thấy:
Giải thể không đồng nghĩa với chấm dứt ảnh hưởng.
Nếu quyền lực được phân tán thay vì tập trung, mức độ giám sát sẽ trở nên khó hơn. Trong chính trị hành chính, đôi khi giải thể một cấu trúc dễ nhìn thấy lại giúp quyền lực trở nên khó truy vết hơn.
Kết luận VietnamWeek
Việc giải thể DIG không phải là một câu chuyện kỹ thuật. Nó là một chỉ dấu cho thấy:
- Cuộc đấu giữa hành pháp và Quốc hội về kiểm soát tình báo vẫn đang tiếp diễn.
- Vấn đề chính trị hóa tình báo chưa được giải quyết, chỉ thay đổi hình thức.
- Hệ thống an ninh quốc gia đang đứng trước thách thức lớn về niềm tin và tính phi đảng phái.
Câu hỏi quan trọng không phải là DIG có còn tồn tại hay không.
Câu hỏi là: liệu cộng đồng tình báo Mỹ có giữ được tính độc lập khi bị kéo vào tâm bão chính trị?