Elon Musk và cuộc cá cược ngàn tỷ: Khi quyền lực vượt qua cả hội đồng quản trị

Tác giả: Nguyễn Văn Hải (Điếu Cày)
Nguồn: VietnamWeek.net – Kinh tế nhìn từ góc phố

Chưa có CEO nào trong lịch sử được hứa hẹn một gói thưởng lớn đến thế — gần 1 nghìn tỷ USD, tương đương GDP của cả Hàn Quốc.
Cổ đông Tesla đã bỏ phiếu đồng ý, nhưng những gì đang diễn ra vượt xa một hợp đồng lao động. Đây là cuộc cá cược vĩ đại nhất giữa một cá nhân và hệ thống tư bản Mỹ: nếu thành công, Musk trở thành người giàu nhất lịch sử nhân loại; nếu thất bại, Tesla – và hàng triệu cổ đông nhỏ lẻ – sẽ trả giá.

1. Từ phán quyết “thao túng HĐQT” đến lá phiếu nghìn tỷ

Tháng 1/2024, tòa án bang Delaware từng bác bỏ gói thưởng 55,8 tỷ USD cho Elon Musk, cho rằng ông đã thao túng hội đồng quản trị để tự phê duyệt mức thưởng khổng lồ.
Thẩm phán chánh Kathleen McCormick kết luận: Tesla không cung cấp đầy đủ thông tin cho cổ đông, và quá trình phê duyệt “không công bằng về bản chất”.

Vậy mà chưa đầy hai năm sau, Tesla quay lại với một gói còn lớn gấp gần 20 lần — gần 1 nghìn tỷ USD, nếu Musk đạt được chuỗi mục tiêu cực kỳ tham vọng.

Điều đó phản ánh hai thực tế song hành của nước Mỹ:
Một bên là niềm tin gần như mù quáng vào người hùng công nghệ; bên kia là sự yếu thế của cấu trúc giám sát doanh nghiệp khi đối diện với quyền lực cá nhân.

2. Những mục tiêu “trên trời” – và giới hạn thực tế

Theo hồ sơ công bố, Musk chỉ nhận được gói này nếu đạt đủ các mục tiêu sau:

Nếu thành công, Musk sẽ nắm quyền kiểm soát Tesla ở mức tương đương 30% cổ phần, đủ để biến công ty thành một “đế chế cá nhân hóa” trong lĩnh vực công nghệ xe điện và trí tuệ nhân tạo.

Nhưng thị trường EV toàn cầu đang bão hòa, biên lợi nhuận giảm, và các hãng Trung Quốc như BYD đang chiếm thị phần cực mạnh.
Các chuyên gia của BloombergNEF nhận định:

“Để đạt doanh số 20 triệu xe/năm, Tesla phải đầu tư thêm ít nhất 500 tỷ USD và cạnh tranh ở những thị trường mà họ chưa có vị thế.”

Một mục tiêu không phải là tham vọng, mà là bất khả thi trong bối cảnh hiện tại.

3. Khi thị trường xe điện chạm đỉnh

Dữ liệu của International Energy Agency cho thấy:

• 2025 là năm tăng trưởng chậm nhất của ngành EV trong một thập niên.
• Chi phí pin lithium vẫn cao, nguồn cung hạn chế.
• Các nước châu Âu cắt giảm trợ giá; Mỹ thì đang xem xét lại chính sách tín dụng xanh.

Trong bức tranh đó, Tesla không còn độc quyền:

• GM, Ford, Rivian, Lucid đều lao vào thị phần Mỹ.
• Trung Quốc xuất khẩu xe điện với giá rẻ gần bằng nửa Tesla.

Musk muốn mở rộng Tesla sang AI và robot, nhưng chính ở đó, ông đang đối đầu với OpenAI, Google DeepMind và Amazon Robotics — những “gã khổng lồ” không dễ bị qua mặt.

4. Người lao động – cổ đông – xã hội: Ai trả giá cho quyền lực cá nhân?

Người lao động

Trong khi Musk được hứa hẹn 1 nghìn tỷ USD, công nhân Tesla ở Texas và Nevada vẫn đang đấu tranh cho lương, phúc lợi và điều kiện làm việc.
Hàng nghìn người bị cắt giờ làm do nhà máy giảm sản lượng xe Model 3 và Cybertruck.
Công đoàn UAW gọi đây là “sự bất cân xứng đạo đức lớn nhất trong thế kỷ 21”.

Cổ đông nhỏ lẻ

Cổ phiếu Tesla đã biến động mạnh, có lúc giảm hơn 30% trong 12 tháng.
Một nhà đầu tư bình luận trên CNBC:

“Chúng tôi bỏ phiếu cho gói thưởng, không phải vì tin chắc Musk sẽ đạt được, mà vì sợ ông ấy bỏ đi.”
Một lời thú nhận phản ánh hội chứng “lệ thuộc lãnh tụ” – khi công ty không còn tách rời khỏi CEO.

Xã hội và chính trị

Trong bối cảnh bất bình đẳng thu nhập gia tăng, việc một người có thể nhận thưởng bằng tổng thu nhập 25 triệu hộ gia đình Mỹ khiến dư luận phản ứng dữ dội.
The Atlantic gọi đây là “sự thất bại của đạo đức doanh nghiệp” – khi lòng tin vào thị trường bị thay thế bằng niềm tin vào cá nhân ngạo mạn.

5. HĐQT Tesla – bóng mờ của sự độc lập

Phán quyết của tòa Delaware từng nêu rõ:

“Hội đồng quản trị Tesla không hoạt động như một thể độc lập. Nhiều thành viên có quan hệ tài chính hoặc cá nhân mật thiết với Musk.”

Thực tế, Musk vừa là CEO, vừa là người kiểm soát cả SpaceX, X (Twitter), Neuralink và Starlink.
Hội đồng Tesla gần như không có tiếng nói đối trọng.
Điều đó khiến quyết định thưởng “nghìn tỷ” không khác mấy với việc tự thưởng cho chính mình bằng tiền của cổ đông.

6. Tư bản mới – lãnh tụ mới

Trường hợp Elon Musk là tấm gương phản chiếu của chủ nghĩa tư bản cá nhân hóa:

• CEO không còn là người điều hành, mà là biểu tượng tôn giáo của thị trường.
• Khi cổ đông tin vào con người hơn là quy trình, pháp luật và quản trị chỉ còn mang tính tượng trưng.

Musk – với hình ảnh người tiên phong công nghệ, cứu tinh của hành tinh, và nhà sáng tạo “đi trước thời đại” – đã khiến đám đông cổ đông trở thành người hâm mộ hơn là người giám sát.

7. Tương lai: Một nghìn tỷ cho giấc mơ hay ảo ảnh?

Nếu Musk thành công, ông sẽ không chỉ giàu nhất thế giới mà còn thay đổi toàn bộ mô hình quản trị doanh nghiệp – nơi CEO trở thành “người sở hữu thần thánh hóa”.
Nhưng nếu thất bại, bài học về quyền lực tuyệt đối và sự thiếu kiểm soát sẽ trở thành ví dụ kinh điển trong giáo trình kinh tế và quản trị thế kỷ XXI.

Như Financial Times nhận định:

“Không ai đáng được trả một nghìn tỷ đô la – trừ khi họ gánh cả rủi ro tương đương.”

Và trong trường hợp của Musk, rủi ro ấy không chỉ của ông, mà là của cả thị trường, của hàng triệu nhà đầu tư và người lao động đang sống trong nền kinh tế ông góp phần định hình.

Kết

Một nền kinh tế nơi một người được phép nhận thưởng bằng GDP của cả quốc gia – không còn là tư bản, mà là tôn giáo của tiền bạc.

Elon Musk có thể thắng cá cược này,
nhưng niềm tin mù quáng vào “người hùng công nghệ”
– đó mới là thứ khiến nền kinh tế thua cuộc.

Nguồn tham khảo

1. The New York Times – “Musk Wins $1 Trillion Pay Package” (6/11/2025)
2. Reuters – “Musk’s $56 Billion Pay Deal Voided by Delaware Court” (2024)
3. BloombergNEF – “EV Market Outlook 2025”
4. CNBC – “Tesla Investors Approve Historic Compensation Deal”
5. The Atlantic – “The Cult of the Tech Messiah”