Cuộc tấn công và bắt sống vợ chồng Tổng thống Nicolás Maduro ngay trên lãnh thổ Venezuela trong ngày cuối tuần đã trở thành một sự kiện chính trị thế giới hàng đầu khi bước vào năm mới 2026 này.
Trong khi những đồng minh của Donald Trump ca ngợi và ủng hộ chiến dịch quân sự này thì ngược lại, một số câu hỏi cũng đã được đặt ra là, liệu một cuộc tấn công quân sự vào Venezuela, một quốc gia không mang tính đe dọa trực tiếp và hiển hiện đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ, có được thông báo và sự chuẩn thuận của Quốc Hội Hoa Kỳ theo hiến pháp? Cũng như một chiến dịch quân sự và bắt sống một nguyên thủ quốc gia khác trên lãnh thổ một quốc gia có chủ quyền như Venezuela có đúng với nguyên tắc ngoại giao và công pháp quốc tế hay không?
Đây sẽ là đề tài bàn luận và tranh cãi ngay tại Mỹ và chính trường quốc tế trong những ngày tới, còn ở đây, có thể nhìn đến một lý do khác về cuộc biến động này.
Đó là trữ lượng dầu của Venezuela.
Là một quốc gia sản xuất dầu không đáng kể, tuy nhiên Venezuela lại sở hữu một trữ lượng dầu thô khổng lồ, khoảng hơn 300 tỷ thùng dầu hay một phần năm trữ lượng toàn thế giới, theo dữ liệu từ Cơ quan Thông Tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA). Quốc gia Nam Mỹ có xấp xỉ 30 triệu dân này là quốc gia dầu lửa quan trọng của thế giới và cùng với Iran, Iraq, Kuwait và Saudi Arabia, Venezuela từng là một thành viên chủ chốt trong việc vận động và sáng lập khối OPEC từ thập niên 60s.
Đường lối lãnh đạo của những lãnh tụ độc tài Venezuela đã làm tê liệt kỹ nghệ dầu lửa tại quốc gia này. Tuy nhiên điều này cũng không ảnh hưởng đến thực tế là Venezuela vẫn đang sở hữu một trữ lượng dầu cao nhất thế giới, vị trí địa lý rất gần Mỹ và những tập đoàn khai thác dầu với thiết bị và kỹ thuật tân tiến, thân cận với nội các Mỹ hiện nay đang nhìn về Venezuela như miếng mồi ngon.
Từ giai đoạn Hugo Chávez nắm quyền cho đến Nicolás Maduro lên thay thế, sự kiểm soát và chính sách về trữ lượng dầu thô khổng lồ của Venezuela không mấy gì thân thiện với Mỹ. Mỹ đã tạo ra một áp lực nặng nề khi đưa ra một chính sách cấm vận và những biện pháp trừng phạt nặng nề với chính phủ Maduro từ hàng chục năm qua, leo thang từ nhiệm kỳ đầu của Donald Trump và trở nên vũ lực hơn trong năm nay qua các cuộc tấn công quân sự kể từ khi Nicolás Maduro từ chối từ bỏ quyền lực dưới áp lực của Hoa Kỳ.
Đó là lý do công luận có thể cho rằng trữ lượng dầu thô của Venezuela là mục đích quan trọng và hàng đầu của chiến dịch quân sự bắt sống tổng thống Maduro, sau lưng các cáo buộc bề mặt như “khủng bố ma túy”, tàng trữ vũ khí hay là một kẻ độc tài, vi phạm nhân quyền và tham nhũng…, dù những điều này đã và đang xảy ra dưới sự nắm quyền của Nicolás Maduro. Bởi Maduro không phải là một lãnh tụ độc tài duy nhất trên thế giới và các dữ liệu có kiểm chứng đã cho thấy việc đưa ma túy và fentanyl từ Venezuela vào Mỹ là không đáng kể so với với từ Mexico và Columbia, hay các thủ phạm gián tiếp như Trung Quốc cùng Ấn Độ, là nguồn cung cấp chính yếu các hoá chất và thiết bị sản xuất các chất độc hại này.
Các cáo buộc này càng thiếu vững vàng khi theo các bản tin truyền thông thế giới, kể cả từ Fox News, là hồi cuối tháng 11 vừa qua, phía Mỹ đã đề nghị sẽ bảo đảm sự an toàn cho cả gia đình Nicolás Maduro được lưu vong tại vài quốc gia đồng minh của ông ta nếu Maduro đồng ý từ bỏ quyền lực và rời khỏi Venezuela. Như vậy, phía Mỹ chỉ muốn Nicolás Maduro được thay thế bởi những nhân vật thân Mỹ hơn là bị xem là một tội phạm thật sự nguy hiểm cho Mỹ, cần phải truy tố hay loại bỏ. Tuy nhiên Maduro đã từ chối và những gì phải xảy ra đã xảy ra từ thái độ của ông ta với Mỹ .
Tấn công vào Venezuela, bắt sống Nicolás Maduro là chuyện dễ dàng với một siêu cường quân sự và chính trị như Hoa Kỳ. Giữ Venezuela cùng các quốc gia trong khu vực được ổn định sẽ là điều thách thức hơn. Bất lường hơn, chiến dịch quân sự này sẽ trở thành một tiền lệ nguy hiểm trên chính trường và trật tự thế giới trong tương lai.
Trong cuộc họp báo sau chiến dịch tại Mar-a-Lago, Donald Trump cho biết Hoa Kỳ sẽ điều hành vô thời hạn Venezuela cho đến khi có sự bàn giao “an toàn, phù hợp và hợp pháp” tại Venezuela, dù không đưa ra chi tiết như thế nào với một quốc gia độc lập và có chủ quyền như Venezuela.
Đường lối này xem như một sự tái hiện bóng dáng của chủ nghĩa đế quốc, khi một nước lớn có toàn quyền thay đổi cơ cấu quyền lực và cai trị các nước nhỏ theo ý mình hay bởi một chế độ bù nhìn do họ thiết lập.
Nó cũng đồng thời cho Nga và Trung Quốc những cơ hội và sự biện minh để thực hiện tham vọng của họ một cách hung hăng và vũ lực hơn, một khi tiến hành những hành động quân sự tương tự với các quốc gia láng giềng bằng lý lẽ của kẻ mạnh.
Nhã Duy