Trong lịch sử quan hệ quốc tế, những cuộc chiến lớn thường được ghi nhớ không chỉ bởi bom đạn, mà bởi những mâu thuẫn chiến lược, lẫn lộn thông điệp, và rủi ro bất ngờ. Cuộc xung đột hiện nay giữa Mỹ–Israel và Iran là một điển hình như vậy — nơi mọi thứ đều có vẻ căng thẳng, nhưng lại thiếu chiều sâu chiến lược rõ ràng, dẫn đến một chuỗi nghịch lý khó giải thích bằng logic truyền thống.
Nghịch lý thông điệp: Tuyên bố xung đột nhưng mục tiêu mơ hồ
Đánh trước khi đàm phán kết thúc
Trong bối cảnh đàm phán hạt nhân Mỹ–Iran 2025–2026 diễn ra ở Geneva và các vòng thương lượng vẫn chưa đạt thỏa thuận đột phá, Washington và Tel Aviv lại chọn đòn tấn công quân sự chung vào Iran. Đòn đánh này được phối hợp kế hoạch trong nhiều tháng và được hai bên cùng thực hiện.
Điều “lạ” là chính quyền Trump từng tuyên bố đã tiêu diệt năng lực làm giàu uranium của Iran trong các đợt trước, nhưng ngay sau đó lại viện lý do “ngăn chặn mối đe dọa hạt nhân còn tồn tại” để tiếp tục chiến dịch. Điều này tạo ra một ngôn ngữ chiến lược không đồng nhất, mà đối thủ và thị trường đều khó diễn giải.
Không có định nghĩa chiến thắng rõ ràng
Một trong những rủi ro chiến lược lớn nhất là thiếu định nghĩa chiến thắng — tức không ai biết khi nào thì chiến tranh sẽ kết thúc và điều gì được xem là “chiến thắng”.
Chiến dịch hiện nay có nhiều yếu tố mâu thuẫn:
-
Bộ Quốc phòng Mỹ một mặt nói chiến dịch không nhằm thay đổi chế độ ở Iran.
-
Nhưng chiến sự giết chết Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, nhân vật quyền lực nhất đất nước, và Iran đã kích hoạt cơ chế kế vị ngay lập tức.
-
Mặc dù vậy, Tehran không sụp đổ, mà còn tuyên bố “đã chuẩn bị cho một cuộc chiến lâu dài”.
Không bên nào rõ ràng nói với công chúng và đồng minh rằng “đây là chiến thắng cuối cùng”, tạo ra trạng thái “mơ hồ chiến lược”.
Cuộc chiến đã lan rộng và ảnh hưởng kinh tế toàn cầu
Lan rộng qua nhiều quốc gia
Xung đột hiện không chỉ diễn ra trên lãnh thổ Iran và Israel. Tehran đã mở chiến dịch trả đũa qua các nước vùng Vịnh như:
-
Qatar – nơi Iran tấn công cơ sở khí hóa lỏng, buộc Qatar phải tạm dừng sản xuất LNG, ảnh hưởng đến khoảng 20% nguồn cung toàn cầu.
-
Các tuyến vận tải dầu khí qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, khiến nhiều tàu hàng bị hoãn hoặc hướng đi thay đổi.
-
Các quốc gia như Kuwait, UAE, Iraq … đều ghi nhận căng thẳng và các vụ nổ liên quan.
Tình hình này biến xung đột thành một cuộc khủng hoảng thị trường năng lượng toàn cầu, với giá dầu và khí đốt tăng mạnh và đe dọa lạm phát trở lại ở nhiều nơi.
Phản ứng thị trường: Dầu tăng – chứng khoán giảm
Chiến tranh và bất ổn ở Trung Đông khiến thị trường phản ứng tiêu cực:
-
Giá dầu Brent tăng cao do lo ngại gián đoạn nguồn cung.
-
Giá khí đốt và LNG tăng mạnh, đặc biệt tại châu Âu, nơi nguồn dự trữ đang thấp sau mùa đông lạnh vừa qua.
-
Chứng khoán châu Âu và Mỹ đồng loạt giảm, đánh dấu một phiên tồi tệ liên quan đến căng thẳng địa chính trị.
-
Tài sản trú ẩn (vàng, USD) tăng khi nhà đầu tư tìm nơi “an toàn” trong thời điểm rủi ro cao.
Sự kết hợp này đẩy tâm lý thị trường vào vùng “risk-off” và khiến giới phân tích dự báo rủi ro kéo dài có thể phá vỡ kế hoạch hạ lãi suất và kiểm soát lạm phát hiện nay.
Hệ quả chiến tranh kéo dài
Nguy cơ một vòng xoáy trả đũa
Thông tin mới nhất cho thấy chiến dịch đã và đang nóng lên, với Iran mở rộng phản công bằng drone và tên lửa vào các mục tiêu dầu khí và căn cứ ở vùng Vịnh.
Chiến tranh kéo dài sẽ dẫn đến:
-
Tăng thương vong binh sĩ Mỹ và Israel, gia tăng áp lực đối nội.
-
Căng thẳng với các đồng minh NATO, vì Europe và đặc biệt Anh, Đức, Pháp đều lo ngại chiến tranh lan rộng và tác động kinh tế trong nước.
-
Sức ép từ quốc hội Mỹ đòi làm rõ quyền tuyên chiến và mục tiêu chiến lược.
-
Các bên ủy nhiệm như Hezbollah và các lực lượng dân quân khác có thể mở rộng mặt trận, biến xung đột thành “chiến tranh vùng rộng”.
Trung gian hòa giải — Nga và thế khó chiến lược
Trong bối cảnh này, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố sẵn sàng làm trung gian hòa giải để chấm dứt chiến sự và ổn định khu vực — điều nhiều người xem là nghịch lý. Nga hiện vẫn đang sa lầy trong chiến tranh Ukraine và chịu ảnh hưởng nặng bởi trừng phạt, nhưng lại tìm cách đặt mình như bên “cân bằng quyền lực” giữa Washington và Tehran. Điều này mang lại cho Moscow một lợi thế chiến lược mềm ngay cả khi họ không đạt mục tiêu quân sự ở châu Âu.
Những điều “lạ” và rủi ro lớn nhất
Tóm lại, cuộc chiến này chứa đựng nhiều nghịch lý mà hiếm thấy trong một xung đột quy mô lớn:
-
Chiến tranh bắt đầu khi đàm phán còn dang dở
-
Mục tiêu chiến lược mơ hồ
-
Thông điệp chính trị thiếu nhất quán
-
Một lãnh đạo tối cao thiệt mạng nhưng chế độ không đổ vỡ
-
Chiến tranh lan rộng ra kinh tế và thị trường toàn cầu
-
Nga đóng vai trò trung gian dù đang sa lầy ở Ukraine
Những nghịch lý này không chỉ khiến xung đột khó dự đoán mà còn đặt ra một rủi ro lớn nhất đối với Nhà Trắng: đó là chiến tranh kéo dài không có điểm dừng rõ ràng và không có định nghĩa chiến thắng — nhất là khi thị trường toàn cầu và cử tri trong nước đang phản ứng ngày càng tiêu cực.
Diễn biến tiếp theo đáng theo dõi
Trong vài ngày tới, cần đặc biệt chú ý đến:
-
Phản ứng của Iran sau việc Hội đồng Chuyên gia chọn lãnh đạo mới
-
Biến động giá dầu và LNG khi khí đốt toàn cầu thiếu hụt
-
Phản ứng chính trị tại Washington và NATO liên quan tới quyền tuyên chiến
-
Khả năng các quốc gia khác như Saudi Arabia, UAE hay Anh, Pháp tham gia hỗ trợ quân sự hoặc ngoại giao
VOV.VN
Reuters
The Guardian
Financial Times