Một trong những lo ngại lớn nhất của các nhà phân tích hiện nay là cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran có thể không chỉ là xung đột giữa các quốc gia, mà còn có nguy cơ biến thành một cuộc đối đầu mang màu sắc tôn giáo rộng lớn hơn trong thế giới Hồi giáo.
Theo một phân tích của Reuters, cho đến thời điểm hiện tại nhiều lực lượng dân quân Shi’ite thân Iran tại Iraq vẫn chưa tham chiến trực tiếp. Tuy nhiên, các chính trị gia và giáo sĩ Iraq cảnh báo rằng điều có thể khiến các nhóm này tham chiến không nhất thiết là lòng trung thành với Tehran, mà là cảm giác rằng đức tin của họ đang bị tấn công.
Nói cách khác, nếu cuộc chiến được nhìn nhận như một cuộc đối đầu chống lại Hồi giáo Shi’ite, xung đột có thể nhanh chóng mở rộng ra ngoài phạm vi của Iran.
Các lực lượng ủy nhiệm – nhân tố có thể mở rộng chiến tranh
Iran từ lâu đã xây dựng một mạng lưới các lực lượng đồng minh trong khu vực, thường được gọi là “trục kháng chiến”. Mạng lưới này bao gồm:
• các nhóm dân quân Shi’ite tại Iraq
• Hezbollah tại Lebanon
• các lực lượng tại Syria
• Houthi movement tại Yemen.
Những lực lượng này không phải lúc nào cũng hành động theo chỉ đạo trực tiếp của Tehran, nhưng họ có chung một nền tảng ý thức hệ và tôn giáo.
Nếu chiến tranh bị nhìn nhận như một cuộc tấn công nhằm vào thế giới Shi’ite, các nhóm này có thể bị thúc đẩy tham gia chiến sự vì động lực tôn giáo và chính trị, chứ không chỉ vì chiến lược quân sự.
Iraq – mắt xích nhạy cảm nhất
Iraq hiện được xem là điểm nóng tiềm tàng.
Nhiều nhóm dân quân Shi’ite tại đây từng được Iran hỗ trợ trong cuộc chiến chống ISIS và có ảnh hưởng mạnh trong chính trị Iraq.
Cho đến nay, phần lớn các nhóm này vẫn giữ thái độ thận trọng, tránh leo thang trực tiếp với Mỹ. Tuy nhiên, theo các nguồn tin Reuters, nhiều lãnh đạo tôn giáo tại Iraq cảnh báo rằng nếu các cuộc tấn công tiếp tục gây thương vong lớn tại Iran, áp lực từ cộng đồng Shi’ite có thể buộc các lực lượng dân quân phải hành động.
Điều đó có thể dẫn đến các cuộc tấn công nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Iraq hoặc Syria.
Nguy cơ “Hồi giáo hóa” cuộc chiến
Một trong những bài học lớn từ các cuộc chiến ở Trung Đông là khi xung đột chuyển từ đối đầu quốc gia sang đối đầu tôn giáo, quy mô của nó có thể mở rộng nhanh chóng.
Lịch sử khu vực đã cho thấy điều này trong nhiều cuộc xung đột:
• chiến tranh Iraq sau năm 2003
• sự trỗi dậy của các nhóm cực đoan sau nội chiến Syria.
Nếu cuộc chiến hiện nay được diễn giải như một cuộc tấn công vào thế giới Shi’ite, nó có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền trong cộng đồng Hồi giáo.
Điều này không có nghĩa là toàn bộ thế giới Hồi giáo sẽ tham chiến, nhưng nó có thể tạo ra sự huy động chính trị và quân sự vượt xa phạm vi của Iran.
Thách thức chiến lược đối với Washington
Đối với Washington, thách thức không chỉ là đánh bại một đối thủ quân sự, mà còn là tránh để cuộc chiến mang màu sắc tôn giáo.
Nếu chiến tranh bị nhìn nhận như một cuộc đối đầu giữa Mỹ và thế giới Hồi giáo, nó có thể:
• kích thích các phong trào cực đoan
• mở thêm nhiều mặt trận ủy nhiệm
• kéo dài xung đột trong nhiều năm.
Đây chính là điều từng xảy ra trong các cuộc chiến ở Iraq và Afghanistan.
Kết luận
Cuộc chiến hiện nay với Iran đang đứng trước một ngã rẽ nguy hiểm.
Nếu xung đột được kiểm soát ở cấp độ quốc gia, nó có thể vẫn giới hạn trong một cuộc chiến khu vực. Nhưng nếu yếu tố tôn giáo bắt đầu chi phối, cuộc chiến có thể vượt xa biên giới Iran và kéo theo nhiều lực lượng khác.
Trong kịch bản đó, Washington sẽ không chỉ đối đầu với một quốc gia, mà với một mạng lưới phong trào và lực lượng trải rộng khắp Trung Đông.
Và đó chính là lý do nhiều nhà phân tích cảnh báo rằng cuộc chiến Iran có thể trở thành cuộc khủng hoảng địa chính trị lớn nhất của thế kỷ XXI tại Trung Đông.
Ảnh : Reuters