Trong nhiều thập niên, nền kinh tế Mỹ thường đối mặt với các cú sốc riêng lẻ: khủng hoảng tài chính, chiến tranh, hay chu kỳ lãi suất. Nhưng thời điểm hiện nay khác biệt ở một điểm đáng chú ý: nhiều rủi ro lớn đang hội tụ cùng lúc. Khi các yếu tố này chồng lên nhau, chúng có thể tạo ra áp lực lớn hơn nhiều so với từng yếu tố riêng rẽ.
Những gì đang diễn ra trong thị trường trái phiếu, giá năng lượng và thị trường cổ phiếu cho thấy một bức tranh phức tạp hơn nhiều so với các chu kỳ kinh tế trước đây.
Chiến tranh Iran và cú sốc năng lượng
Một trong những yếu tố bất định lớn nhất hiện nay là nguy cơ chiến tranh lan rộng tại Trung Đông, đặc biệt là căng thẳng liên quan đến Iran và khu vực Vịnh Ba Tư.
Tuyến vận tải quan trọng nhất trong khu vực này là Strait of Hormuz, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua mỗi ngày.
Nếu khu vực này bị gián đoạn bởi chiến tranh hoặc phong tỏa, thị trường năng lượng sẽ phản ứng rất nhanh:
- giá dầu tăng mạnh
- giá nhiên liệu và vận tải tăng
- chi phí sản xuất toàn cầu tăng.
Điều này có thể kích hoạt lạm phát chi phí – loại lạm phát khó kiểm soát nhất vì nó xuất phát từ nguồn cung chứ không phải nhu cầu.
Trong bối cảnh lạm phát toàn cầu vừa trải qua nhiều năm tăng cao, một cú sốc năng lượng mới có thể làm phức tạp thêm nhiệm vụ của ngân hàng trung ương.
Nợ công Mỹ và áp lực lãi suất
Song song với căng thẳng địa chính trị là một vấn đề mang tính cấu trúc: quy mô nợ công của Hoa Kỳ.
Hiện nay nợ liên bang đã vượt 34 nghìn tỷ USD, và chính phủ Mỹ liên tục phải phát hành trái phiếu mới để tài trợ thâm hụt ngân sách.
Trái phiếu chính phủ được phát hành bởi U.S. Department of the Treasury và lợi suất của chúng được coi là chuẩn lãi suất cho toàn bộ hệ thống tài chính.
Khi nhà đầu tư lo ngại về:
- lạm phát
- thâm hụt ngân sách
- hoặc rủi ro địa chính trị
họ sẽ yêu cầu lãi suất cao hơn để cho chính phủ vay.
Đó là lý do lợi suất trái phiếu dài hạn – đặc biệt là kỳ hạn 30 năm – đang tiến gần mốc tâm lý 5%, mức cao hiếm thấy trong nhiều năm qua.
Với quy mô nợ hiện nay, mỗi khi lãi suất tăng thêm 1%, chi phí lãi vay của chính phủ có thể tăng hàng trăm tỷ USD mỗi năm.
Điều này khiến ngân sách liên bang ngày càng bị chi phối bởi chi phí trả lãi, thay vì đầu tư cho các chương trình kinh tế hoặc xã hội.
Thị trường trái phiếu: nơi quyền lực thực sự nằm
Trong nhiều trường hợp, thị trường trái phiếu được xem là “người giám sát cuối cùng” của chính sách tài khóa.
Không giống như thị trường cổ phiếu, nơi giá có thể bị ảnh hưởng bởi tâm lý đầu cơ, thị trường trái phiếu phản ánh trực tiếp niềm tin của nhà đầu tư vào khả năng trả nợ của chính phủ.
Nếu nhà đầu tư mất niềm tin, họ sẽ:
- bán trái phiếu
- yêu cầu lợi suất cao hơn.
Điều này buộc chính phủ phải đối mặt với một lựa chọn khó khăn:
- giảm chi tiêu
- tăng thuế
- hoặc chấp nhận chi phí nợ ngày càng lớn.
Bong bóng AI và định giá thị trường
Trong khi thị trường trái phiếu đang phát tín hiệu thận trọng, thị trường cổ phiếu lại đang được thúc đẩy mạnh bởi câu chuyện trí tuệ nhân tạo.
Các công ty công nghệ lớn đang chi hàng trăm tỷ USD để xây dựng:
- trung tâm dữ liệu
- hạ tầng điện toán
- và hệ sinh thái AI.
Nhiều nhà đầu tư tin rằng AI sẽ tạo ra một cuộc cách mạng năng suất tương tự Internet.
Tuy nhiên, cũng có những lo ngại rằng thị trường đang định giá quá lạc quan đối với lợi nhuận tương lai của công nghệ này.
Nếu lãi suất duy trì ở mức cao, các tài sản tăng trưởng – vốn dựa vào lợi nhuận trong tương lai – thường chịu áp lực lớn hơn.
Điều đó khiến một số nhà phân tích cảnh báo rằng thị trường công nghệ có thể đang tích tụ nguy cơ bong bóng.
Khi các rủi ro hội tụ
Điều đáng chú ý nhất hiện nay không phải là từng yếu tố riêng lẻ.
Chiến tranh Trung Đông, nợ công Mỹ, lạm phát và bong bóng công nghệ đều từng xuất hiện trong lịch sử. Nhưng hiếm khi chúng xảy ra cùng một thời điểm.
Nếu giá năng lượng tăng do chiến tranh, lạm phát có thể tăng trở lại. Khi đó Federal Reserve sẽ khó giảm lãi suất nhanh.
Lãi suất cao kéo dài sẽ:
- làm tăng chi phí nợ của chính phủ
- gây áp lực lên doanh nghiệp
- và làm giảm định giá cổ phiếu.
Trong trường hợp xấu nhất, những yếu tố này có thể tạo ra một vòng phản hồi tiêu cực giữa thị trường trái phiếu và thị trường cổ phiếu.
Lợi thế của Mỹ
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ vẫn có những lợi thế quan trọng.
Đồng USD vẫn là đồng tiền dự trữ toàn cầu, và trái phiếu kho bạc Mỹ vẫn được xem là tài sản an toàn nhất trong hệ thống tài chính quốc tế.
Trong các giai đoạn bất ổn toàn cầu, dòng vốn thường vẫn chảy vào Mỹ thay vì rời khỏi nước này.
Điều này giúp hệ thống tài chính Mỹ có khả năng hấp thụ cú sốc tốt hơn nhiều nền kinh tế khác.
Kết luận
Thời điểm hiện nay đang đặt nền kinh tế Mỹ trước một bài toán khó: làm thế nào để duy trì tăng trưởng trong khi phải đối mặt với chiến tranh, nợ công lớn, lạm phát và những biến động trong công nghệ.
Điều nguy hiểm nhất không phải là một cú sốc đơn lẻ. Nguy hiểm nằm ở việc các rủi ro từng tồn tại riêng biệt đang bắt đầu kết nối với nhau.
Khi chiến tranh ảnh hưởng đến năng lượng, năng lượng ảnh hưởng đến lạm phát, lạm phát ảnh hưởng đến lãi suất, và lãi suất ảnh hưởng đến định giá tài sản, toàn bộ hệ thống kinh tế sẽ trở nên nhạy cảm hơn với các biến động.
Trong một nền kinh tế toàn cầu hóa, những tín hiệu đầu tiên của căng thẳng thường xuất hiện ở thị trường trái phiếu. Và chính tại đó, các nhà đầu tư đang theo dõi rất sát những gì có thể xảy ra tiếp theo.