Kathryn Bigelow: Nữ chiến binh đường phố

Là nữ đạo diễn đầu tiên trong lịch sử 82 lần trao giải Oscar nắm lấy tượng vàng cho không chỉ danh hiệu đạo diễn xuất sắc nhất mà còn cho danh hiệu cao quý nhất: Phim hay nhất của năm, Kathryn Bigelow và "bộ phim hay nhất về chiến tranh Iraq" và những nhân vật giàu nam tính của mình đã trở thành "Vua của thế giới" - điều mà chống cũ của bà, James Cameron đã thốt lên cách đây 13 năm.

Ngay trước lúc rạng đông một buổi sáng tháng Bảy, Kathryn Bigelow bắt đầu bấm máy quay bộ phim The Hurt Locker tại một sa mạc ở Jordan. Bộ phim kể về một kỹ thuật viên gỡ bom EOD (Explosive Ordnance Disposal), một trong hàng trăm lính Mỹ ở Iraq tham gia tháo dỡ bom bên lề đường do các nhóm nổi loạn cài đặt.

Trong cảnh quay này, kỹ thuật viên và hai trợ lý sẽ phải làm nổ một quả bom ở giữa sa mạc, và Bigelow muốn quay họ từ trên đỉnh một đụn cát cao. Điều đó có nghĩa là đoàn làm phim sẽ phải khuân toàn bộ dụng cụ tới đỉnh đồi trong cái nóng mùa hè khốc liệt nơi sa mạc.

Biên kịch cũng là đồng sản xuất bộ phim, ông Mark Boal, kể: "Có rất nhiều các nam nhi đại trượng phu có mặt ở đó, chưa kể rất nhiều diễn viên trẻ tuổi, và tất cả các bạn thanh niên này đều ngã bên vệ đường. Tôi không đi bộ tới ngọn đồi đó, thực sự là không thể. Tôi lái xe đi ngang qua một đội đang nôn mửa bên vệ đường. Mọi người đều đang chết trên ngọn đồi đó. Tôi tiếp tục lái xe, và Kathryn đã ở trên đỉnh đồi rồi. Bà đánh bại tất cả mọi người".

Bigelow đã cười khi Boal kể lại câu chuyện trong một bữa tối tại Los Angeles. Trong bữa tối, Boal kể rất nhiều chuyện, trong khi Bigelow chỉ lo tiếng ồn từ những bàn khác và chỉ luôn muốn chắc chắn rằng mọi người đều thích đồ ăn ở đó.

Nữ đạo diễn Kathryn Bigelow. Ảnh: IMDB

Vị giám đốc sản xuất phim có lẽ đã rất nổi tiếng với bộ phim Point Break năm 1991 hoặc là bộ phim hành động Strange Days sản xuất năm 1995 cho biết bà thích quan sát để bị lôi cuốn vào hoạt động của mọi người - khi bà thử vai diễn, bà quan sát họ nói chuyện với người khác - và cử chỉ lịch thiệp và kín đáo của bà khiến mọi người khó mà tưởng tượng được cách bà chỉ huy một đội những binh sĩ mệt mỏi trên sa mạc nắng nóng như thế nào.

Trên sa mạc, tất cả mọi thứ đều tan biến. Renner - thủ vai William James, nam diễn viên chính trong phim - cho biết: "Tôi còn trẻ và khỏe mạnh và tôi kiệt sức. Bà vẫn tiếp tục làm việc như một nữ sinh". Một nữ sinh có thể đánh bại hàng loạt các nam đại trượng phu.

Bigelow cảm thấy rất mệt mỏi với khái niệm rằng là một người phụ nữa ảnh hưởng tới công việc bà làm như thế nào. Các nhà phê bình dường như không thể tán đồng ý kiến rằng một nữ giám đốc có thể hiến dâng cả bản thân mình để làm những bộ phim chịu ơn Ridley Scott nhiều hơn là Nora Ephron.

Mặc dù chỉ lắng nghe Bigelow trong giây lát, bạn sẽ nghi ngờ rằng các học giả điện ảnh và các nhà phê bình đã bỏ qua một điểm quan trọng, đôi khi họ có những đánh giá chưa thực sự công bằng. Bà thích nói về các bộ phim của mình: bà sử dụng bao nhiêu máy quay trong The Hurt Locker (4 máy tất cả); cách bà chuyển tải câu truyện qua từng cảnh quay, biến không gian ba chiều thành hai chiều trong tâm trí bà; nỗ lực cố gắng hết sức để các vụ nổ bom trông thực hơn, và không giống như thứ mà bà gọi là HMEs (là từ dùng để chỉ những vụ nổ bom kiểu Hollywood - bà giải thích như vậy).

"Tôi đã dành rất nhiều thời gian suy nghĩ về năng khiếu của tôi là gì, và tôi thực sự cho rằng đó là thám hiểm và dám làm", Bigelow chia sẻ.

Đạo diễn Bigelow chỉ đạo diễn xuất trong The Hurt Locker. Ảnh: IMDB

Vai diễn của Renner gợi lên những hình ảnh hết sức hình tượng về chất đàn ông Mỹ: Trong trang phục nặng nề, cùng chiếc mũ bảo hiểm tránh bom, anh trông giống như một nhà du hành vũ trụ đang chuẩn bị đặt chân lên mặt trăng. Anh không chỉ là một người lính; mà còn là một kẻ nổi loạn, phớt lờ mọi quy tắc lễ nghi để làm mọi thứ theo cách riêng của mình. Anh tháo ngòi nổ chỉ như bóc trần viên kẹo ngậm và luôn táo bạo hơn hẳn các đồng đội khác.

Nhưng Bigelow thấy nhân vật không chỉ là những hình ảnh phố biến của chất đàn ông mà hơn thế nữa đó là quá trình thảm hiểm của một anh hùng hiện đại. Bà tin rằng thực tế cuộc chiến Iraq mang dấu ấn của lực lượng quân đội tình nguyện chính là một trong những điểm quan trọng tạo sự hấp dẫn, và đây cũng chính là một trong những điểm làm The Hurt Locker khác biệt với các bộ phim chiến tranh khác.

Bà nói: "Bí mật nhỏ xấu xa của chiến tranh đó là một số đàn ông thích nó. Tôi đang cố gắng giải thích tại sao, tìm kiếm thứ có nghĩa là một vị anh hùng trong bối cảnh cuộc chiến thế kỷ 21".

Bigelow lớn lên ở vùng ngoại ô nông thôn San Francisco, là con duy nhất của một thủ thư và một quản lý nhà máy sơn. Bà nói: "Cha tôi từng vẽ những nhân vật hoạt hình nổi tiếng. Ước mơ của ông là trở thành một nhà làm phim hoạt hình nhưng ông không bao giờ thực hiện được. Tôi nghĩ rằng một phần sở thích với nghệ thuật của mình xuất phát từ việc mong muốn thực hiện được điều gì đó mà cha tôi đã không làm được". Bà theo học vẽ tại CalArts, sau đó tới New York để học tiếp cao đẳng ở Whitney.

Bigelow nhanh chóng đến với các bộ phim. Đầu tiên bà đến với Near Dark, bộ phim kể về một tộc ma cà rồng ở miền tây. Trong Near Dark, cũng như các bộ phim sau này, bản năng về khả năng nhìn nhận, lối kể chuyện bằng hành động của bà có thể thấy trong từng đoạn thoại nhân vật và từng hành động của diễn viên.

The Hurt Locker đánh dấu sự khác biệt: Vai diễn của Renner khiến người xem cảm thấy không bị cách điệu hóa, và ở một số cảnh quay, ví dụ như cảnh các kỹ thuật viên phá bom tuần tra trên đường phố Baghdad, khiến người xem có cảm giác đang xem phim tài liệu.

Bigelow nói: "Tôi muốn bộ phim phải có một sự tín nhiệm về tính chất xác thực. Chúng tôi đã phải cố gắng hết sức để tránh xa tất cả những đội lính quen thuộc trên màn ảnh, làm giảm tính chất căng thẳng của bộ phim".

Kathryn Bigelow và chồng cũ James Cameron, đối thủ đã thất bại trước bà trong cuộc đua Oscar. Ảnh: IMDB

Bigelow có lẽ là một chuyển gia trong lĩnh vực tạo sự căng thẳng trên màn ảnh, nhưng bà cố gắng tạo sự yên bình trong đời tư của mình. Bà từng nói chuyện trong chính phòng khách nhà bà - căn phòng quá lớn và được trang trí rất đẹp - rằng bà xin lỗi vì "sự lộn xộn" trong nhà: người thợ sửa chữa tủ lạnh đang chờ thanh toán, các cuộc điện thoại; chú chó con đang cần chăm sóc.

Nều bà thấy những điều đó là lộn xộn, thì thật khó hiểu tại sao Bigelow lại chọn theo đuổi sự nghiệp làm phim. Có lẽ đơn giản chỉ là thế này: Bà vừa là tín đồ của thuyết phân tâm học Lacan, vừa là một nhà làm phim có tài trong nghệ thuật ý niệm (conceptual art), nhưng bà cũng thực sự thích tới giữa sa mạc và làm cho mọi thứ nổ tung lên.

Vài nét về Kathryn Bigelow: Kathryn Ann Bigelow sinh ngày 27/11/1951, nổi tiếng với những phim như Near Dark (Gần tối) sản xuất năm 1987 và The Hurt Locker năm 2009. Bà là người phụ nữ đầu tiên đạt giải thưởng của Hội giám đốc sản xuất phim Hoa kỳ với giải thưởng giám đốc xuất sắc về phim chính kịch qua bộ phim The Hurt Locker. Với bộ phim này, bà đồng thời cùng dành giải thưởng Phim hay nhất và Đạo diễn xuất sắc nhất tại Lễ trao giải phim của học viện hàn lâm điện ảnh Anh Quốc năm 2010. Nhưng đáng kể hơn cả là giải Qủa cầu vàng và tuyệt vời nhất là giải Oscar cho đạo diễn xuất sắc nhất và phim hay nhất. Bigelow và James Cameron, đạo diễn của Avatar kết hôn từ năm 1989 tới năm 1991. Cả hai người đều được đề cử cho giải Đạo diễn xuất sắc nhất và Phim hay nhất tại lễ trao giải Oscar năm nay. Và bà đã đánh bại chồng cũ ở cả hai hạng mục.

Hương Mai dịch