Vì xung quanh là mùa xuân...
Trong gia tài khổng lồ hơn 600 ca khúc nghệ thuật (lied) của nhà soạn nhạc người Áo- Franz Schubert (1797 - 1828), Im Frühling là 1 trong những ca khúc xuất sắc nhất về mùa xuân của ông. Franz Schubert viết Im Frühling vào thời điểm mùa xuân tháng 3/1826, và được sửa lại đôi chút trước khi được xuất bản vào năm 1828, cũng chính là năm Schubert mất.
Bản nhạc: Im Frühling (Op. 101, no. 1, D. 882)
Thơ: Ernst Schulze (1789 - 1817)
Lied: Franz Schubert (1797 - 1828)
Ca sĩ: Ian Bostridge (Tenor)
Piano: Julius Drake
-----
Ca khúc này được phổ nhạc từ lời thơ của nhà thơ Đức lãng mạn đầu thế kỉ 19 Ernst Schulze (1789 - 1817) trích trong tập "Nhật ký Thơ" - "Poetisches Tagebuch", được viết trong khoảng từ 1813-1818. Ngoài Im Frühling, Schubert còn phổ nhạc cho tám bài thơ khác trong tập thơ này của Schulze.
Ernst Schulze viết Im Frühling với 6 khổ thơ, Schubert liên kết mỗi 2 khổ thơ vào một tạo thành ba lời hát riêng biệt. Ca khúc được viết ở cung Sol trưởng, có kết cấu tương đối chặt chẽ nhưng không quá phức tạp. Cả 3 cặp khổ thơ đều được viết dưới một giai điệu giống nhau, nhưng với mỗi lời hát, phần đệm piano lại có những thay đổi khác biệt nhất định. Hoà âm cơ bản và những tiết nhạc vẫn giữ nguyên, nhưng kết cấu và nhịp điệu lại biến chuyển, gần giống với cách tạo lập đơn giản những khúc biến tấu.
Im Frühling không phải là một ca khúc ngợi ca niềm vui hân hoan mỗi độ xuân về như phần lớn những ca khúc có chủ đề về mùa xuân. Nó là kỉ niệm của một chàng trai về một mùa xuân ngập tràn tình yêu và hạnh phúc đã qua đi không trở lại. Lời thơ là những hình ảnh đan xen giữa hiện tại và quá khứ, và âm nhạc kì diệu của Schubert như khắc hoạ lại cuộc đối thoại của chàng trai ấy với mùa xuân.
Lặng thinh tôi ngồi trên triền đồi
Ngắm bầu trời trong trẻo
Làn gió đùa ghẹo dưới thung xanh
Nơi những tia nắng đầu xuân an lành chiếu toả
Ngày xưa ấy, tôi đã từng hạnh phúc!
Khi em và tôi cùng dạo bước
Sát bên nhau, thân thiết ấm nồng.
Sâu thẳm trong tăm tối đá nguồn
Là bầu trời sáng trong, cao rộng
Giữa nền trời xanh lồng lộng - tôi thấy em.
Chàng trai ngồi thinh lặng giữa khung cảnh mùa xuân sống động. Giờ đây bên anh chỉ có thảo nguyên xanh bao la, gió mát, nắng ấm. Anh nhớ về một ngày xuân năm xưa, những phút giây say đắm hạnh phúc bên người yêu. Tất cả mọi cảnh vật, đất trời, đều hiển hiện bóng hình của người con gái anh đã yêu. Vẫn cây, vẫn cỏ vẫn những bông hoa tươi tắn ấy, nhưng có ý nghĩa gì đâu. "Em đã hái đi rồi, những bông hoa mà tôi thích nhất". Những bông hoa anh muốn hái là những bông hoa cô gái ấy thích, đâu còn ở đây nữa... Và cô ấy cũng đâu còn ở bên anh nữa.
Vẫn như xưa, vẹn nguyên tất cả
Vẫn đồng cỏ xanh, vẫn những đoá hoa.
Ánh nắng xưa cũng chẳng bớt chan hoà.
Và dòng suối duyên dáng thướt tha
Vẫn in bóng bầu trời xanh thăm thẳm.
Tất cả mọi chi tiết của bức tranh xuân đều đẹp đẽ và đầy đủ, chỉ thiếu đi một nhân vật quan trọng nhất. Phần đệm piano với giai điệu thánh thót tươi vui tựa mùa xuân dường như tương phản nhưng lại hoà quyện hài hoà với lời hát giàu tính tự sự buồn bã của nhân vật chàng trai. Mùa xuân như lắng nghe những lời tâm sự từ đáy lòng của một tâm hồn đau đớn.
Nhưng ảo tưởng và lòng người đã khác
Khao khát - đấu tranh cứ đổi chỗ nhau
Vị ngọt ái ân chẳng còn đâu
Nhưng tình yêu thì vẫn còn ở lại
Ừ,còn lại tình yêu... và cả nỗi buồn đau...
Cảnh xưa thì vẫn còn đây, nhưng lòng người đã khác. Hờn giận, trách cứ, nuối tiếc và khát khao yêu đương, những cảm xúc cứ đan xen nhau lẫn lộn. Những dư vị ngọt ngào hạnh phúc của tình yêu đã bay xa, nhưng tình yêu sâu đậm vẫn còn lại đây. Rồi buồn và ngậm ngùi thú nhận, "tình yêu và cả những nỗi buồn đau".
Chẳng bao giờ có thể lấy lại trọn vẹn những gì đã mất, nhưng cũng chẳng dễ dàng để quên đi những gì đã qua, nhất là những kỉ niệm về một mối tình. Thực sự, anh cũng không muốn quên. Ước chi ta là chú chim nhỏ để suốt ngày có thể ở đây hát mãi về cô ấy, về mối tình tươi đẹp trong sáng ấy.
Giọng tenor Ian Bostridge.
Không biết không khí mùa Xuân đã làm gợi lại những kỉ niệm xưa cũ, hay chàng trai chỉ muốn muợn mùa Xuân để xoa dịu bớt những nỗi buồn về mối tình không thành đã qua.
* Ian Bostridge - giọng tenor người Anh sinh năm 1964. Bostridge không chỉ là một trong những tenor được công chúng mến mộ, là con cưng của hãng thu âm danh tiếng EMI classic, anh còn được giới chuyên môn đánh giá cao, và còn là một nhà phê bình, nghiên cứu âm nhạc có tên tuổi. Bostridge từng tốt nghiệp cả 2 đại học danh tiếng của Anh là Oxford và Cambridge, nhận bằng Tiến sỹ và post-doc cũng tại Oxford về chuyên ngành lịch sử, trước khi chuyển sang sự nghiệp ca hát.
Ian Bostridge tham gia biểu diễn khá nhiều Opera, nhưng chính Lieder mới thật sự mang lại danh tiếng cho anh. Anh biểu diễn và thu âm khá nhiều các ca khúc nghệ thuật của Schumann, Britten, Henze, Vaughan Williams... và đặc biệt là Schubert. Cùng với Anne Sofie von Otter, Thomas Quasthoff, Matthias Goerne..., Ian Bostridge đang được coi như một trong những đại diện xuất sắc nhất trong thế hệ ca sĩ thính phòng mới hiện nay. Bản Im Frühling được lấy trong debut album cho EMI của Ian Bostridge, thu âm năm 1996.
** Lời thơ do Văn Phương dịch