Chẳng hạn, hồi năm 2004, Trung tâm Nghiên cứu về con người và báo chí của Pew cho biết từ năm 1996 tới nay, tỉ lệ người nói rằng họ tin tưởng nhất vào các tin tức trên báo chí và truyền hình đã sụt giảm đáng kể. Dưới đây là những con số điển hình:

- Số người nói rằng họ tin vào "Nhật báo của bạn" đã giảm từ 25% xuống còn 19%.

- Với tờ USA Today, tỉ lệ này giảm từ 24% xuống 19%

- "Tin truyền hình địa phương bạn" giảm từ 34% xuống 25%

- Với các mạng lưới tin tức, từ 31% xuống còn 24%.

Pew còn cho biết, trong năm 2009, chỉ có 43% người được phỏng vấn cho rằng cuộc sống đời thường trong cộng đồng của họ có thể bị tổn thất đi "rất nhiều" nếu tờ báo địa phương của họ đóng cửa.

Hình minh họa. Nguồn ảnh: Corbis

Dựa trên những kết quả đó, có vẻ như người dân và các nhà báo Mỹ có cách hiểu khác nhau về những giá trị cốt lõi mà báo chí nên có. Tuy nhiên, để kiểm nghiệm điều này, cần phải phân biệt được hai chiều giá trị có thể bao quát được ý nghĩa của các quy tắc đạo đức hiện đại của báo chí.

Ở chiều thứ nhất, một đầu sẽ là ý niệm "không làm điều gì có hại"; còn ở đầu kia là "đánh giá sự chính xác mà không kể đến các lý do khác". Chiều thứ hai được xác định bởi các giá trị của sự "hoàn toàn độc lập của nhà báo trước mọi tác động" và "nhà báo phải có trách nhiệm xã hội".

Các nhà báo thường cân nhắc trong những khoảng biến thiên này khi quyết định xem nên viết gì và viết như thế nào trong câu chuyện của mình. Chúng tôi đã thử nghiệp áp dụng các khung giá trị này trong 3 tình huống giả định:

1. Một nhà báo lo lắng rằng viết về tội phạm liên quan tới nam thanh niên người Mỹ gốc Phi có thể khiến người dân vơ đũa cả nắm rằng tất cả mọi thanh niên Mỹ gốc Phi đều là tội phạm.

2. Ngay trước một kỳ bầu cử, có nguồn tin cho rằng một ứng viên có con rơi.

3. Một nhà báo lo lắng rằng đưa tin về các hoạt động phi pháp của CIA có thể làm mất cơ hội khai thác thông tin về những hoạt động mà cơ quan này đã tiến hành để ngăn chặn nguy cơ tấn công khủng bố tại Mỹ.

Dựa trên các chiều giá trị như trên, chúng tôi đã yêu cầu các sinh viên và một nhóm thanh niên chỉ ra một nhà báo lý tưởng nên ở khoảng biến thiên nào khi ở trong 3 tình huống vừa nêu. Sau đó, chúng tôi hỏi họ rằng, trên thực tế, các nhà báo sẽ "rơi" vào khoảng biến thiên nào cũng ở các tình huống đó. Đồng thời, chúng tôi cũng đưa ra các câu hỏi tương tự cho một số lượng lớn các biên tập viên và phóng viên trên toàn quốc, hỏi họ xem ở các chiều giá trị đó, họ sẽ tự đặt bản thân mình vào khoảng nào, cũng trong 3 tình huống này.

Dưới đây là những gì chúng tôi đã nhận được:

- Về tính độc lập: Là một giá trị báo chí, tính độc lập có ý nghĩa nhiều hơn đối với các phóng viên hơn là với các sinh viên, thanh niên nói chung hoặc là với biên tập viên.

- Các khoảng cách giữa thực tế và ý tưởng: Trong các câu trả lời của thanh niên và sinh viên, các nhà báo trên thực tế và trong lý tưởng khác nhau quá nhiều. Thanh niên thì đánh giá cao trách nhiệm xã hội của nhà báo, trong khi sinh viên và chính các nhà báo lại ít quan tâm tới điều này hơn.

- Các biên tập viên và phóng viên có xu hướng đưa ra các quyết định giống nhau về cơ bản trong việc đưa tin như thế nào.

Dưới đây là những điều khiến chúng ta suy nghĩ:

- Về tính độc lập: Các nhà báo cần cân nhắc chính xác ý nghĩa và tầm quan trọng của tính độc lập khi coi đây là một giá trị, trong khi cần phải hiểu và tôn trọng hơn tại sao công chúng lại ít đề cập tới nó.

- Nhận thức sai lệch: Các sinh viên và thanh niên có nhận thức không chính xác về các giá trị của báo chí. Ý niệm của họ về các nhà báo "lý tưởng" khá tương đồng với các nhà báo "thực", còn những dự đoán của họ lại không khớp với những gì mà các nhà báo thật sự đề cao.

- Các giá trị của nhà báo và công chúng: Trong khi sự đồng thuận giữa các biên tập viên và phóng viên có thể được coi như là các giá trị nghề nghiệp được thử thách qua thời gian, nó cũng có thể được hiểu như là một cái phễu để đưa ra các quan điểm thông qua một bộ lọc chung và hẹp. Điều này trở nên quan trọng khi mà những lựa chọn của nhà báo được đem ra so sánh với quan điểm mà công chúng lựa chọn.

Rõ ràng là thanh niên và sinh viên có quan điểm khác với nhà báo về những giá trị mà họ sử dụng khi đưa ra các quyết định. Khoảng cách này khó có thể lấp đầy chỉ bằng việc các nhà báo giải thích các giá trị của họ, mặc dù đây là một bước quan trọng cần phải làm.

Các nhà báo cũng phải hiểu và tôn trọng các giá trị mà công chúng mong họ cần phải có, cũng như công chúng có thể hiểu tại sao các nhà báo lại có những quan điểm riêng về giá trị của mình.

Những phát hiện trên góp phần vào kết luận rằng: báo chí cũng cần phải phát triển một nguyên tắc mới về niềm tin của công chúng thông qua sự cam kết với công chúng.

Thu Lượng (dịch từ Nieman Reports)